Dostunu göstər, deyim kimsən ... İnsan çevrəsindəkilərindən təsirlənir, zaman keçdikcə onlara oxşayır

Yəqin, fikir vermisiniz, çürük meyvəni saf meyvənin yanında saxlayanda saf meyvə də tezliklə çürüyür. İnsanlar da belədir, məncə. Ətrafın necədirsə, qısa bir zamanda sən də ətrafına bənzəməyə başlayırsan. Kimin ətrafı nədirsə, o insan da elə ətrafı kimidir. Atalar boşuna deməyib ki, “dostunu göstər, deyim kimsən”...

Bu mövzuya psixoloq Nura Cəfərzadə ilə aydınlıq gətirdik. Nura Cəfərzadə Bizimyol.info xəbər portalının bu mövzuda suallarını cavabladı.

Nura Cəfərzadə

- Çoxları deyir ki, insan ətrafındakı insanlara bənzəyir. Belə bir deyim də var: “İmkanlı ilə bir olan imkanlı, xəsis ilə bir olan xəsis olar”. Bu fikrin psixoloji əsası varmı?

- Bəli, bu deyim sadə səslənsə də, arxasında dərin psixoloji həqiqətlər dayanır. İnsan sosial bir varlıqdır və daim başqaları ilə təmasda olaraq öyrənir, dəyişir. Psixologiyada buna “sosial təsir” deyirik. İnsanlar ətrafındakı davranışları, duyğuları və hətta dəyərləri özü də hiss etmədən mənimsəyə bilər. Məsələn, daim gileylənən insanlarla olan birisi bir müddət sonra özü də həyatdan şikayət etməyə başlayır. Yaradıcı və pozitiv insanlarla birlikdə olan biri, onların enerjisindən ilham alaraq daha məhsuldar ola bilər.

- Bəs bu təsir yalnız fiziki ətrafla mı məhdudlaşır? Bugünkü dünyada sosial şəbəkələrin rolu nə qədərdir?

- Çox önəmli sualdır. Artıq insanların təsirləndiyi çevrə təkcə real həyatda fiziki olaraq yanında olanlar deyil. İnsan saatlarla telefonda, sosial şəbəkələrdə vaxt keçirir və izlədiyi insanların həyatına bəzən doğmalarından daha çox bağlanır. Bu, son illərin ən ciddi sosial-psixoloji dəyişikliklərindən biridir. Biz birbaşa tanımadığımız insanları sanki “evimizin içindəki” tanışlara çeviririk. Onların necə yaşadığını izləyir, geyim tərzini, ev dekorunu, münasibət anlayışlarını görürük və bu nümunələri öz həyatımıza uyğunlaşdırmağa çalışırıq.

- İnsanlar sosial şəbəkədə gördükləri həyatlara bənzəməyə başlayır?

- Tam olaraq. Sosial şəbəkələr artıq həyat standartlarını formalaşdıran bir gücə çevrilib. İnsanlar “nə lazımdır?” deyə düşünmək yerinə “İnstaqram üçün nə gözəl görünər?” deyə düşünməyə başlayıb. Bu da insanlarda daxili narazılığa, öz həyatından məmnun qalmamağa və daimi müqayisəyə yol açır. Çünki izlədikləri həyat çox vaxt real deyil – süni, filtrlənmiş və seçilmiş anların məhsuludur. Amma insan beyni bu görüntüləri “həqiqi həyat” kimi qəbul edir və nəticədə reallıqla fantaziya arasında balans pozulur.

- Bu sosial təsirin psixoloji nəticələri nələr ola bilər?

- Bir neçə vacib nəticəni qeyd edə bilərəm: İnsan öz dəyərini sosial mediada gördüyü “nümunələrlə” müqayisə etməyə başlayır. Bu da özgüvənin azalmasına və depressiv hisslərin artmasına gətirib çıxara bilər. Maddi və emosional tükənmişlik yaşanır, çünki insanlar real güclərini aşaraq başqalarına bənzəməyə çalışırlar. Ən təhlükəlisi odur ki, insanlar artıq öz daxili səsini eşitmir, çünki xaricdən gələn səslər (trendlər, təsdiqlər, paylaşımlar) daha çox yer tutur.

- Bəs insan bu təsirdən necə qoruna bilər?

- İlk addım fərqində olmaqdır. İzlədiklərimizin və münasibətdə olduğumuz insanların bizə nə verdiyini, bizi necə təsirləndirdiyini analiz etmək lazımdır. Öz həyat məqsədlərimizi, dəyərlərimizi müəyyənləşdirməliyik. Əgər nə istədiyimizi bilmiriksə, başqalarının istəklərinə bənzəməyə çalışırıq. Bu da bizi öz həyat yolumuzdan uzaqlaşdırır.

Son olaraq onudeyə bilərəm ki,insan bir qədər də ətrafının ortalamasıdır. Bu gün o “ətraf” həm real həyatda, həm də virtual dünyada formalaşır. Ona görə kimləri izlədiyimizə, kimlərlə vaxt keçirdiyimizə diqqət yetirmək – təkcə sosial dairəmizi deyil, daxili dünyamızı da formalaşdırır. Gerçək dəyərlər başqalarının həyatında deyil, öz yolumuzu dürüst və şüurlu şəkildə yaşamaqda gizlidir.

İradə Cəlil, Bizimyol.info