Dünyanı sarsıdan olaydan sonra Azərbaycan da təlaşda Hazır olmalıyıq

Fransada Luvr muzeyindən Napoleonun kolleksiyasına aid 9 nadir eksponatın cəmi yeddi dəqiqəyə oğurlanması dünyada səs-küy yaradıb. Paralel olaraq, əksər ölkələrdə, o cümlədən Azərbaycanda muzeylərdəki təhlükəsizlik sistemlərinin səviyyəsi və qiymətli eksponatların qorunması məsələsini də aktuallaşdırıb. 

Muzeylərimizdə sığorta sistemi varmı və ya necə qorunur?

Globalinfo.az-a danışan Yeni Yazarlar və Sənətçilər İctimai Birliyinin sədri, yazıçı-kulturoloq Aydın Xan Əbilov deyib ki, muzeylərimizdə çox dəyərli və qədim eksponatlar saxlanılır:

“Təəssüf ki, ictimai laqeydlik və mədəni biganəlik səbəbindən qiyməti ölçülməyən eksponatlarımız xaricdə qorunub saxlanılır. Sovet dövründə aparılan qazıntı işləri nəticəsində tapılan tarixi əşyaların bir qismi Sankt-Peterburq, Moskva və hətta Tiflisdə saxlanılır. Luvrda da eksponatlarımız mövcuddur. Məsələn, “Kitabi-Dədə Qorqud”, “Koroğlu” kimi dastanların, eləcə də Nizami Gəncəvi, Füzuli, Nəsimi, Xaqani və Xətainin əlyazmaları da xarici muzeylərdə saxlanılır. Bəlkə də bu, müəyyən mənada müsbət haldır. Çünki bu dəyərlər bizdə olsaydı, keçmişdə ərəb və kiril əlifbası ilə yazılmış kitabların taleyi kimi məhv edilə, gizlədilə və ya itib-bata bilərdi”.

Aydın Xan Əbilov

Kultroloq bildirib ki, Azərbaycan muzeylərinin qorunması qənaətbəxş deyil:

“Muzeyləri sadəcə qapı və pəncərələrinə dəmir barmaqlıqlar qoymaqla qoruduğumuzu düşünmək olmaz. Bu proses bir neçə mərhələdən ibarətdir: fiksasiya və sənədləşdirmə, xüsusi mühitə malik otaqlarda saxlanma, yəni rütubət, gün işığı, insan nəfəsi kimi amillərə həssas olan obyektlər üçün şəraitin təmin edilməsi. Bir çox eksponatlar gələcək nəsillərə çatdırmaq üçün xüsusi şüşəli kabinetlərdə və ya nəzarətli otaqlarda saxlanmalı, bəzən ümumiyyətlə ziyarətçilərə göstərilməməlidir. Təəssüf ki, muzeylərimizin təxminən 90 faizi bu tələblərə cavab vermir. Muzeylərdə polis və mühafizə sisteminin də mükəmməl olması vacibdir. Azərbaycanda bir neçə muzeyi çıxmaq şərtilə, əksəriyyətində bu, yalnız direktor və bir neçə işçidən ibarətdir. İşçilər saat 18:00-dan sonra evə gedir, mühafizəçi və ya polisdən başqa orada heç kim olmur. Yavaş-yavaş videomüşahidə sistemləri quraşdırılmağa başlanılıb, lakin bu kameraları aldatmaq o qədər də çətin deyil. Məsələn, üzərini örtmək, yaxud elektrik enerjisini kəsməklə müşahidə sistemini sıradan çıxarmaq mümkündür. Bu isə eksponatların oğurlanması və ya zədələnməsi riskini artırır. Buna görə də bu sahədə xüsusi dövlət proqramı və normativ aktlar hazırlanmalıdır. Həm Mədəniyyət Nazirliyi, həm Daxili İşlər Nazirliyi, həm də təhlükəsizliklə bağlı digər qurumlar tarix və diyarşünaslıq muzeylərinin qorunması üçün ciddi tədbirlər planı işləməlidirlər”.

Kulturoloq qeyd edib ki, muzey eksponatlarının sığortalanması da böyük problemdir:

“Onlar ümumiyyətlə sığortalanırmı? Bu sualın konkret cavabı yoxdur. Eksponatların fiksasiyası, elektronlaşdırılması, təhlükəsizlik çipləri ilə nəzarət olunan yerlərdə saxlanılması sahəsində böyük boşluqlar mövcuddur. Xarici bazarlarda antik və əntiq əşyaların alqı-satqısı inkişaf edib. Orda həm rəsmi, həm də qara bazar fəaliyyət göstərir. Azərbaycanda muzey eksponatları oğurlansa da, onları ölkədən çıxarmaq çətindir. Bu məqsədlə mütəşəkkil cinayətkarlıq dəstəsinin yaratdığı imkanlar və ya diplomatik imkanlar tələb olunur. Lakin istək olduqda, mütəşəkkil dəstə hər hansı eksponatı ölkədən çıxara bilər. Buna görə ayrıca, həm hüquq-mühafizə, həm də qoruyucu funksiyaya malik qurumların yaradılmasına ehtiyac var. Hazırda belə qurumlar mövcuddur, lakin onların fəaliyyəti məhduddur. Luvrda və digər xarici ölkələrdəki hadisələrin Azərbaycanda təkrarlanmaması üçün texnoloji, hüquqi tədbirlər tətbiq edilməlidir”.

Ləman İmran
Globalinfo.az