Dünyanı yenidən bölmək ehtirası Ötən əsrin didişən rəqibləri müttəfiqə çevrilir

II dünya müharibəsindən ötən 80 ildə ilk dəfədir ki, Yer üzündə imperiya ambisiyaları bu qədər şiddətlənib və açıq şəkil alıb.

Artıq bir sıra dövlətlər çəkinib-eləmədən, birbaşa başqa dövlətlərin ərazisinə iddia irəli sürür, bu və ya digər əyalətin onun yurisdiksiyasına keçməsini istəyir və tələb edir.

Böyük dövlətlər arasında dünyada nüfuz dairəsi uğrunda açıq-gizli savaşlar, toqquşmalar ötən əsrin 60-70 və 80-90-cı illərində də gedib, amma o vaxt iddiaların məğzi və adı başqaydı, ilhaqdan danışan və ya “birdəfəlik mənim olsun” zümzüməsi edən yox idi.

Məsələn, 60 il öncə ABŞ Vyetnamda müharibə aparanda bu ölkəni özünün yeni ştatı etmək istəmirdi, sadəcə, orada oyuncaq hökumət qurmaq, vassala çevirmək istəyirdi.

SSRİ də Vyetnam kommunistlərinə hərtərəfli dəstək verərək ABŞ-yə müqavimət göstərəndə Vyetnamı 16-cı sovet sosialist respublikası elan etmək niyyətində deyildi, onu tamamilə kommunistləşdirmək, Moskvanın əlinə və ağzına baxar hala gətirmək fikrindəydi və buna nail oldu.

Yaxud 46 il öncə bu günlərdə Əfqanıstanda kommunist əqidədaşlarını (Təraki və yaxınlarını) öldürərək yolunu azmış kommunistləri (Hafizulla Əmin və komandasını) qətlə yetirən, onların yerinə yeni kommunist liderləri (Babrək Karməl və dəstəsini) gətirən Moskvanın niyyəti Əfqanıstanı SSRİ respublikalarından biri etmək deyildi.

Elə Əfqanıstan mücahidlərinə hərtərəfli dəstək verən ABŞ-nin istədiyi də bu ölkəni öz ərazisinə qatmaq deyildi, nüfuz dairəsinə almaq, sovet dövlətinə qarşı plasdarm kimi istifadə etmək idi və sonda öz istədiyinə dail oldu.

Dünyanın başqa yerlərində gedən bu tip savaşlar zamanı heç bir superdövlət kiçik dövlətlərin ərazisini öz əbədi mülkiyyəti elan etmək fikrinə düşmürdü, müharibə nüfuz dairəsi uğrunda gedirdi. Qüdrətli dövlətlər belə ölkələrdə marionet rejim qurmaq, ölkəni bir müddət istismar etmək niyyətində olurdular.

Hazırda isə böyük dövlətlər gözlərinə kəsdirdikləri kiçik ölkələrə sahiblənmək, öz mülkiyyətlərinə çevirərək, sövdə sənədi çıxarmaq istəyirlər.

Rusiyanın 11 ildir Ukraynaya qarşı işğalçılıq və ilhaqçılıq siyasətindən hər kəsin xəbəri var, bu barədə minlərlə məqalə yazılıb. 3 ildir davam edən qanlı müharibədə ölən və yaralananların sayı 1 milyonu aşıb, qırğın davam edir.

11 gündən sonra ABŞ prezidenti postuna oturacaq Donald Tramp bu yandan, yeni müharibələrin fitilini odlamaq üzrədir, artıq 4 ölkəyə qarşı ərazi iddiası irəli sürüb. Ən pisi odur ki, bu niyyətinin sözgəlişi deyilən söz olmadığını sübut edərək qısa müddətdə üçüncü dəfə təkrarlayıb. Trampın ərazi iddiası irəli sürdüyü ölkələr Kanada, Danimarka, Panama və Meksikadır. O, Kanadanın ABŞ ştatı olmasını, Danimarkanın Qrenlandiyanı, Panamanın okeanları birrləşdirən kanala nəzarəti ona verməsini, Meksikanın isə ABŞ-yə birləşməsini istəyir.

Yalnız sonuncuya dair iddia təkrarlanmadığı üçün düşünmək olar ki, Tramp məhz bunu sözgəlişi deyib. Hər halda Tramp nə qədər dəlisov biri olsa da, anlayır ki, 129 milyon nəfərlik əhaliyə malik olan, narkokartellərin “dövlət içində dövlət” qurduğu Meksikanın öz bir neçə miyonluq işsiz və canilər ordusu ilə ABŞ-yə birləşməsi ikincini elə günə qoyar ki, bir müddətdən sonra ABŞ istəsə də Meksikadan qopa bilməz.

Hazırda Danimarka və Panama Trampın açıqlamalarını hiddətlə qarşılamaqda və ona sərt cavablar verməkdədir. Artıq Avropada əndişə ilə yeni prezidentdən yeni açıqlamalar gözləyirlər ki, görsünlər, 79 yaşı olan və Ağ Evə ikinci dəfə qayıdan siyasətçinin fikri nədir.

Əslində ABŞ 1989-cu ildə bir dəfə Panamanı işğal edib, ancaq ölkəni ilhaq etmək fikrinə düşməyib, eləcə ABŞ-yə narkotik maddələr ötürülməsinin təşkilatçısı olan prezident Manuel Noryeqanı devirib, həbs edib, özüylə Mayamiyə aparıb, türməyə salıb, məsələni bitirib. İndi Tramp da Panamanın yerdə qalanına tamah salmır, eləcə kanalı istəyir. Bu isə Panamanın şah damarıdır, dolanışıq yeridir.

Böyük dövlətlərin indiki imperiya ambisiyasının ən gözəçarpan cəhəti odur ki, indi onlar ötən əsrdə olduğu kimi rəqib deyil, müttəfiqdirlər. Tramp Rusiyanın Ukraynanı və başqa kiçik ölkələri qamarlamasını istəyir, Moskva da Trampın adını çəkdiyi dövlətlərə hərbi müdaxiləsini arzulayır ki, öz intervensiyası haqlı durumda qalsın.

Beləliklə, get-gedə aydınlaşır ki, Tramp Ağ Evə yerləşəndən sonra da belə davam etsə, bəzi dünya liderləri ilə görüşüb dünyanı yenidən bölmək barədə razılığa gələcək.

Bu, indi fantastika kimi görünür, amma ABŞ-nin yeni prezidentinin avantürist niyyətləri və hərəkətləri qlobal prosesin bu yöndə olduğunu göstərir.

Ya da ola bilər ki, ABŞ demokratiyası da Cənubi Koreyadakı kimi güclü olacaq. Necə ki Koreya yarımadasının cənubundakı ölkədə öz mənafeyi üçün fövqəladə vəziyyət elan edən prezidentə impiçment elan edib vəzifəsindən kənarlaşdırdılar, ola bilər, Trampı da dünya düzənini pozmaq istədiyinə görə vəzifəsini icra etdiyi ilk illərdə postundan kənarlaşdıracaqlar. /musavat.com/