Dünyanın ən qədim ox ucluqları Özbəkistanda tapıla bilər

Özbəkistanın şimal-şərqində yerləşən Obi-Rəxmat düşərgəsində çalışan arxeoloqlar təxminən 80 min il yaşı olan xırda daş ucluqlar aşkar ediblər. Alimlərin fikrincə, bu tapıntılar indiyədək məlum olan ən qədim ox ucluqları ola bilər. 

Qaynarinfo xəbər verir ki, bu barədə "Interesting Engineering" yazıb.

"PLoS One" jurnalında dərc olunan araşdırmada bildirilir ki, həmin "mikroucluqlar" o qədər dar formaya malikdir ki, yalnız ox tipli nazik çubuqlara taxıla bilər. Onlarda müşahidə edilən zədələr isə məhz ox ucluqlarına xas olan zərbə izlərini xatırladır.

Bordo Universitetindən Yuq Plisson daşların istifadə olunmuş ox ucluqlarına aid tipik zədələr göstərdiyini bildirib. Əgər tapıntı təsdiqlənərsə, bu, ox və kaman texnologiyasının meydana çıxma tarixini Efiopiyada 74 min il əvvələ aid edilən nümunələrdən təxminən 6 min il geriyə çəkəcək.

Obi-Rəxmatda əvvəllər də paleolit dövrünə aid daş alətlər – iri tiyələr və kiçik lövhəciklər aşkarlanmışdı. Lakin çoxsaylı üçbucaq formalı mikrolitlər əvvəlcə çatlı olduqları üçün diqqətdən qaçmışdı. Yeni təhlil zamanı alimlər bu fraqmentləri birləşdirərək ölçüblər və onların yalnız yüksək sürətlə dəyən zərbələrlə – yəni oxla vurulan zədələrlə izah oluna biləcəyini müəyyən ediblər.

Arxeoloq Andrey Krivoşapkin bu iddianın həmkarlar arasında diqqətlə yoxlanılacağını bildirib: "Oxların və ox çubuqlarının özü qorunmayıb, buna görə də müəyyən skeptisizm gözləniləndir".

Mühüm məqam odur ki, həmin alətlərin istehsalçıları hələlik məlum deyil. 80 min il əvvəl Mərkəzi Asiya neandertallara məxsus məskən idi. 2003-cü ildə Obi-Rəxmatda aparılan qazıntılar zamanı bir uşağa aid altı diş və 121 kəllə fraqmenti tapılmışdı. Dişlər neandertallara oxşasa da, kəllə xüsusiyyətləri qarışıq idi. Bu səbəbdən uşaq qalıqlarının Homo sapiens, neandertal, yaxud hətta denisovan qarışığına aid olması barədə mübahisələr davam edir.

Alimlər hələlik neandertallara aid ox ucluqlarının məlum olmadığını bildirirlər və ən ehtimal olunan istehsalçı kimi H. sapiens-in adını çəkirlər. Krivoşapkin isə əlavə edib: "Obi-Rəxmat əhalisinin Mərkəzi Asiyada peyda olması anatomik cəhətdən müasir insanların Avrasiyaya yayılması ilə üst-üstə düşür".

Ekspertlərin fikrincə, əgər nəticələr təsdiqlənsə, bu, mürəkkəb ov texnologiyalarının inkişafı ilə bağlı mövcud xronologiyanı xeyli dəyişəcək. Konnektikut Universitetindən arxeoloq Kristian Trayon isə qeyd edib ki, mürəkkəb silah və ov texnologiyaları coğrafi baxımdan indiyə qədər güman ediləndən daha erkən dövrdə yayılmış ola bilər.

Əhəmiyyətli məqam odur ki, Özbəkistanda tapılan nümunələr Efiopiyada 74 min il əvvələ aid edilən ox ucluqlarından daha qədimdir. Fransanın cənubundakı Mandren mağarasında isə təxminən 54 min il əvvəl kaman istifadəsi izləri qeydə alınıb – bu, Homo sapiens-in Avropada geniş yayılmasından əvvəlki dövrə təsadüf edir.

Hazırda Obi-Rəxmat komandası alət istehsalçılarının bölgəyə nə vaxt gəldiyini və onların Levantdakı qruplarla arxeoloji və ya genetik bağlılıqlarını öyrənməyə çalışır. Krivoşapkinin sözlərinə görə, bu yeniliklər çox daha əvvəl meydana çıxıb və uzun müddət qorunub saxlanmış ola bilər.

Trayon isə əlavə edib ki, ən güclü sübut məhz oxların ov zamanı hədəfi dəqiq vurduğunu göstərən izlər ola bilər.

Aydın