Ən məşhur əsərlərini həbsxanada yazan İspaniya ədəbiyyatının aslanı

30 oktyabr tanınmış ispan şair Migel Ernandesin doğum günüdür.

Kulis.az bu münasibətlə ədibin həyatı, yaradıcılığı haqqında materialı təqdim edir.

XX əsr ispan ədəbiyyatının ən parlaq simalarından biri, həm şair, həm də dramaturq kimi tanınan Migel Ernandes insan ağrısını, xalqın dərdini və azadlıq eşqini sözün ən saf forması ilə ifadə edən sənətkarlardandır.

Onun yaradıcılığı çox zaman "1936-cı nəsil" ədəbiyyatı ilə əlaqələndirilsə də, ispan tənqidçisi Damoso Alonso hesab edirdi ki, Ernandes əslində "1927-ci nəsil"in davamçısıdır – çünki o, həm forma, həm də ruh baxımından ispan poeziyasının “Qızıl dövr” ənənələrini yeni bir mərhələyə daşıyırdı.

Migel Ernandes 1910-cu ildə, İspaniyanın Orihuela şəhərində dünyaya gəlib. Ailəsi sadə idi – atası keçi saxlayır, ailə isə çobanlıqla dolanırdı. Migel uşaqlıqdan yoxsulluğun və zəhmətin içində böyüdü.

Lakin elə bu illərdə onun daxilində böyük bir ədəbiyyat sevgisi formalaşdı.

Anası xəstə olduğundan, Migel çox vaxtını kitabxanalarda keçirirdi. O, xalq kitabxanalarına tez-tez baş çəkir, ispan ədəbiyyatının nəhəngləri – Servantes, Lope de Veqa, Pedro Kalderon de la Barka, Qarsilaso de la Veqa və xüsusən Luis de Qongora ilə tanış olurdu. Bu adlar gələcəkdə onun poeziyasının təməl daşına çevriləcəkdi.

Gənclik illərində o, dostları Karlos Fenoll və Ramon Sixe ilə birlikdə kiçik bir ədəbi qrup yaratdı. Onlar şeirlər oxuyur, müzakirələr aparır, özlərini ispan ədəbiyyatının böyük ənənəsinə hazırlayırdılar.

1918–1923-cü illərdə Migel “Amor de Dios” məktəbində oxuyur, daha sonra Santo Dominqo kollecində təhsilini davam etdirir. Lakin 1925-ci ildə ailəsinin iqtisadi vəziyyəti səbəbindən oxumağı dayandırmalı olur və çobanlığa başlayır. Amma çobanlıq onun üçün sadəcə bir məcburiyyət deyildi – təbiətin qoynunda, səmanın altında o, özünü poeziyaya həsr edir. Qoyunları otararkən kitablar oxuyur, ilk şeirlərini bu vaxt yazırdı.

1931-ci ilin sonlarında, artıq yerli qəzet və jurnallarda çap olunan şeirləri ilə tanınan Migel dekabrın 31-də Madridə yola düşür. O, ədəbiyyat dünyasının qapılarını açmaq arzusunda idi. “La Gaceta Literaria” və “Estampa” jurnalları ona müəyyən imkanlar yaratdı, lakin işləri yolunda getmədiyindən 1932-ci ilin mayında doğma Orihuelasına qayıtdı.

Bu səfər onun üçün uğursuz görünə bilərdi, amma əslində “Ay üzrə mütəxəssis” (“Perito en lunas”) kitabının formalaşması üçün zəmin yaratdı və Migeli "1927-ci nəsil" şairləri ilə eyni poetik müstəviyə çıxardı.

1933-cü ildə Migel Ernandesin ilk şeirlər kitabı “Perito en lunas” nəşr olundu. Əsər tənqidçilər tərəfindən maraqla qarşılandı və o, artıq gənc, istedadlı bir şair kimi tanınmağa başladı. Eyni il Alikante şəhərində mühazirələr oxudu, ədəbi tədbirlərdə iştirak etdi və qısa zamanda “Revista de Occidente” kimi nüfuzlu dərgilərlə əməkdaşlığa başladı.

İspaniyada vətəndaş müharibəsi illəri Migel Ernandesin həyatını kökündən dəyişdi. Respublikaçı baxışlara sahib olan şair Franko diktaturasının qələbəsindən sonra təqiblərə məruz qaldı.

1939-cu ildə o, ölkəni tərk etməyə çalışarkən Portuqaliya sərhədində həbs olunur və İspaniyaya təhvil verilir. Bir müddət azadlığa buraxılsa da, 1940-cı ildə yenidən “xəyanət və qətldə iştirak” ittihamı ilə həbs edilir.

Həbsxanada ağır şəraitdə yaşayırdı. Həyat yoldaşı Jozefina ona yazdığı məktublarda evdə yalnız “çörək və soğanın” qaldığını söyləmişdi.

Bu məktublar Migelin qəlbini o qədər sarsıtdı ki, o, məşhur “Soğanın laylaları” (“Nanas de la cebolla”) şeirini yazdı. Yoxsulluğun içində belə ana məhəbbətinin və uşağın gülüşünün müqəddəsliyini tərənnüm edən bu şeir ispan poeziyasının incilərindən biri sayılır.

Həbsxana həyatı, aclıq və xəstəlik onu tükəndirdi. Əvvəlcə bronxit, sonra yatalaq və nəhayət, vərəm... Şair 1942-ci il martın 28-də, cəmi 31 yaşında, Alikante həbsxanasında vəfat etdi.

Migel Ernandesin ölümü təkcə bir insanın itkisi deyildi – o, bütöv bir nəslin idealını, ədalətə inamını, zəhmətə olan sevgisini simvolizə edirdi.

İllər sonra ispan şair Xose Migel Xunko Eskerra, Nazim Hikmətin adından Ernandesə “xəyali məktub” yazır və deyir: “Əgər sənin oğlunla mənim oğlum bir gün rastlaşsalar, biləcəklərmi atalarının niyə yaşamadıqlarını?”

Bu sətirlər, dünyanın müxtəlif yerlərində eyni ideallarla mübarizə aparan insanların ortaq ağrısını çatdırır.

"İspan ədəbiyyatının aslanı" adlandırılan Migel Ernandes “xalq üçün yazan şair” idi, həyatdan, xalqın içindən gəlmişdi.

Bu gün Ernandesin səsi ispan poeziyasının ən saf, ən dürüst səslərindən biri kimi səslənməkdə davam edir.