Ən nadir zəlzələlərin sirri AÇILDI: onlar harada baş verir?

Alimlər Yer mantiyasında anomal dərin zəlzələlərin mövcudluğunu sübut ediblər.

Yuta Universitetinin alimləri sübut ediblər ki, 1979-cu ildə Rendolf şəhəri yaxınlığında baş verən unikal zəlzələ həqiqətən də anomal dərinlikdə - 90 kilometr yeraltında baş verib. Bu tədqiqat əvvəllər planetin mantiyasının bu qədər dərinliyində geoloji cəhətdən qeyri-mümkün hesab edilən yeni, nadir bir titrəmə növünün mövcudluğunu təsdiqləyib.

Lent.az-ın xarici mediaya istinadən xəbərinə görə, qeyd olunur ki, bu anomaliya ilk dəfə 1979-cu il fevralın 24-də baş verən 3,8 bal gücündə zəlzələdən sonra gənc doktoranturadan sonrakı tədqiqatçı Corc Zandt müşahidə edib. Lakin onun tapıntıları təxminən yarım əsr ərzində diqqətdən kənarda qalıb. Müasir metodlardan istifadə edən tədqiqatçılar seysmik dalğa məlumatlarını yenidən təhlil edərək Zandtın hesablamalarının dəqiqliyini təsdiqləyiblər.

Ümumilikdə, alimlər doqquz belə hadisə aşkar ediblər, o cümlədən 2025-ci il sentyabrın 10-da Meyzer 68 kilometr dərinlikdə qeydə alınan 4,1 bal gücündə zəlzələ. Bu hadisələr artıq rəsmi olaraq "kontinental mantiya zəlzələləri" kimi təsnif edilir.

Xüsusiyyəti ondadır ki, 70 kilometrdən çox dərinlikdə, həddindən artıq təzyiq və 700 dərəcədən yuxarı temperatur altında qaya adətən qırılmır, əksinə tektonik proseslərin təsiri altında deformasiyaya uğrayır.

Bu zəlzələlər sərt yeraltı lövhənin (Vayominq kratonu) ətrafında hərəkət edən isti mantiya ilə toqquşması zamanı baş verir. Bu, güclü gərginlik yaradır və bu da titrəmələrə səbəb olur. Bu dərin zəlzələlər əvvəlcədən və ya afterşoklar olmadan kortəbii şəkildə baş verir və böyük dərinliklərinə görə, ümumiyyətlə, səthdəki insanlar tərəfindən hiss olunmur.

Alimlər qeyd edirlər ki, müəyyən edilmiş model ənənəvi seysmik təhlükə qiymətləndirmələrini çətinləşdirir, çünki bu cür hadisələrin xəritələşdirilməsi üçün görünən səth qüsurları yoxdur və bu da onların maksimum böyüklüyünə məhdudiyyət qoymağı qeyri-mümkün edir. Tədqiqatın müəllifləri kəşfin təbiətini və əhəmiyyətini izah edən alimlərin dəqiq sitatlarını sitat gətiriblər.

"Dərin dərinliklər səthdəki insanların bunu niyə hiss etmədiyini izah edir. Məni böyük dərinliklərin reallığına inandıran bəzi başqa təhlillər apardım, amma başqalarını mantiya zəlzələsinin baş verməməli olduğu bir bölgədə baş verdiyinə inandırmaq çətin idi", - Corc Zandt 1979-cu ildə ilkin tapıntıları barədə şərhində vurğulayıb.

Yuxarı mantiyadakı süxurun xüsusiyyətlərini və yeni seysmik hadisələrin xüsusiyyətlərini təsvir edən tədqiqat rəhbəri Kit Koper qeyd edib ki, milyonlarla illik zaman miqyasında o, zamanın təsiri altında tədricən uzanan və axan yumşaq taffi kimi davranır.

"Fundamental fizika baxımından bu, bir növ sirrdir. Bu necə baş verə bilər? Bunun vacib olmasının digər bir səbəbi, onların nə qədər böyük ola biləcəyi barədə heç bir məlumatımızın olmamasıdır. Yer qabığındakı zəlzələlərdən istifadə edərək onların maksimum ölçüsünü ölçə bilərik. Səthə yaxın xəritələşdirilə bilən çatları ölçürük. Bir çat seqmentinin uzunluğunu ölçə bilərik və bu, onun nə qədər böyük ola biləcəyini göstərir ki, bu da seysmik təhlükəni qiymətləndirməyə kömək edir", - professor Koper əlavə edib.