Ermənistan, Gürcüstan, Cənubi Qafqaz və “ayı əhvalatı”

İrəvanda isterik durum yaşanmaqdadır

Gürcüstanda yaşanan proseslərin Ermənistana ciddi təsiri hiss edilməkdədir. İrəvanda isterik durum formalaşıb. Yazımız bu barədədir. Daha doğrusu, sözügedən durumun ayrı-ayrı təzahür formalarından və məsələ ilə bağlı müzakirələrin Azərbaycanla əlaqəli məqamlarından söz açacağıq.

Bəli, Gürcüstanda vəziyyət gərgindir. Hökumət qüvvələri ilə avrosentrist müxalifət təmsilçiləri arasında qarşıdurma getdikcə şiddətlənir. İkincilər birinciləri parlament seçkilərinin nəticələrini saxtalaşdırmaqda günahlandırır və iğtişaşlar törədirlər. Birincilər isə geri çəkilmək niyyətində deyillər və mövqelərini əməlləri ilə ortaya qoymaqdadırlar.

Nəzərə alaq ki, gürcü müxalifətinin qalib gəlməsi rəsmi İrəvan üçün də sərfəlidir. Erməni hakim düşərgəsinin təmsilçiləri hesab edirlər ki, əgər qonşu ölkədə əks cinah üstünlüyə yiyələnib hakimiyyətə gələ bilsə, guya, demokratiya öz tərəfdarlarının sıralarını genişləndirəcək. Əlbəttə, dilə gətirilməsə də, bu genişlənmənin Cənubi Qafqazda qlobal Qərb maraqlarının təminatı baxımından müstəsna əhəmiyyət daşıması amili üzərində dayanılır. Axı indiki durumda, qatı Qərbpərəst Ermənistan, faktiki olaraq, təkdir.

Bəli, hazırda erməni iqtidarında təmsil olunanlar, eləcə də onların tərəfdarları ölkələrinin Qərb maraqlarının sorğu-sualsız, mütiliklə yerinə yetirilməsi işində tək qaldığını gözəl anlayırlar. Onu da anlayırlar ki, təklik şəraitində 2026-cı ildə keçiriləcək parlament seçkiləri onlara heç bir müsbət perspektiv vəd etmir. Çünki erməni xalqı 2018-ci ildən sonra ona verilən sözlərin sabun köpüyü olduğunu görüb. Belə ki, Ermənistanda sosial-rifah şəraiti ağırdır, hökumət problemlərə çevik reaksiya verə bilmir və s. Buna görə də baş nazir Nikol Paşinyan idarəçilik sistemini gücləndirməyə girişib. Ancaq əməli tədbirlər görməyi deyil, hüquq-mühafizə orqanlarını, yəni zor aparatını daha da möhkəmləndirməyi hədəf seçib. Sanki 2026-cı il seçkilərinə deyil, döyüşə hazırlaşır.

Qeyd edək ki, Ermənistan hakimiyyətinin 2026-cı ildə məhz döyüşə hazırlaşdığını hazırda ölkədə Gürcüstanda baş verənlərlə bağlı bəzi fikirlər də təsdiqləyir. Söhbət erməni iqtidarının dəstəkçilərinin səsləndirdikləri fikirlərdən gedir. Görünür, Paşinyan onlara Gürcüstanda yaşananların hər iki aqibətinə nəzərən tapşırıqlar verib. Əgər müxalifət qalib ayrılsa, Ermənistanda bildiriləcək ki, demokratiya qələbə qazandı və proses bütövlükdə Cənubi Qafqazı əhatə etməlidir. Mövcud xüsusda isə Azərbaycanın, guya, antidemokratik ölkə olması ritorikası indidən qabardılır.

Yeri gəlmişkən, bu məntiq çox tanış gəlir. Yada salaq ki, 2018-ci ildə hakimiyyətə yiyələnmiş Paşinyan 2019-cu ildə Azərbaycanla danışıqlar prosesini pozarkən, ölkəmizin demokratiyadan uzaq olduğunu vurğulamış və belə məntiq irəli sürmüşdü ki, demokratik ölkə təmsilçisinin avtoritar idarəçilik nümayəndəsi ilə bir masa ətrafında əyləşməsi mümkünsüzdür. Nikol “Qarabağ Ermənistandır və nöqtə” bəyanatını məhz bu “mümkünsüzlüyü” rəhbər tutaraq səsləndirmişdi. O, özünün “demokratiyanın qladiatoru” obrazına güvənərək elə zənn etmişdi ki, Qərb dünyası Ermənistanı Qarabağ avantürasında da dəstəkləyəcək. Əslində, dəstək vəd edilmişdi də.

***

Təsəvvür edin ki, 44 günlük Vətən müharibəsi başlananda və Azərbaycan təşəbbüsü ələ alıb hücuma keçəndə Qərb mediası haqq davamızı işğalçılıq kimi təqdim etmişdi. Bir anlıq onu da təsəvvürə gətirək ki, üstünlüyə yiyələnən tərəf Azərbaycan deyil, Ermənistandır. Belə bir durum yaransaydı və erməni ordusu əlavə ərazilər işğal etməyi bacarsaydı, şübhəsiz, həmin Qərb mediası beynəlxalq hüququ bir kənara atıb hadisələri demokratiyanın genişlənməsi, Cənubi Qafqazın demokratikləşməsi kimi göstərəcəkdi.

Azərbaycan ələ keçiriləcək və beləliklə, Qərbin illərdən bəri xalqın dəstək verdiyi qanuni iqtidarı devirmək planı gerçəkləşəcəkdi. Müvafiq olaraq, 1994-cü ildən qurulmuş düzən pozulacaqdı. O düzən ki, “Əsrin müqaviləsi”nin imzalanması ilə ərsəyə gəlmiş və rəsmi Bakının siyasəti sayəsində Qərblə Rusiya arasında balans xəttinə əsaslanmışdı. Axı Qərb heç bir balans istəmir, Moskvanı regiondan tamamilə uzaqlaşdırmağı hədəf seçir.

Bəli, Gürcüstanda Qərbyönümlü müxalifət qələbə qazansa, erməni iqtidarının əlinin güclənməsi şəraitində yenidən sözügedən ritorika gündəmə gələcək. Nəticə etibarilə, İrəvanın Bakı ilə sülh danışıqlarından hazırkı yayınma tendensiyası güclənəcək. Müvafiq olaraq, Qərbin Ermənistana dəstəyi daha da artacaq. Bu isə erməni avantürizminin tamamilə yeni məcraya qədəm qoyması reallığını doğuracaq. Ancaq hələlik, sözügedən plan işləmir. Ona görə də rəsmi İrəvan siyasi sərmayəsini həm də Gürcüstanda proseslərin Qərbin xeyrinə nəticələnməməsi perspektivinə yatırmaqdadır. Necə? Bunu da izah edək.

***

Məsələ ondadır ki, hazırda Ermənistan iqtidarı və ona yaxın dairələr yenə ölkələrinin Qafqazda demokratiya adası olması məntiqi üzərində dayanırlar. Onlar Qərbin İrəvana dəstəyini genişləndirməsinin zəruriliyini əsaslandırmaq yönümlü fikirlər yürüdürlər. Əlbəttə, mövcud istiqamətdə konkret addımlar da atılmaqdadır. Diqqət yetirək, Gürcüstan hakimiyyəti ölkənin Avropa İttifaqına üzvlük məsələsi ətrafındakı müzakirələri pesrpektivə daşımaq xüsusunda fikirlər səsləndirdiyi halda, baş nazir Nikol Paşinyan Aİ-yə qoşulmaq üçün referendum məsələsini gündəmə gətirməkdədir. Halbuki, Ermənistan Aİ istiqamətində Gürcüstanın indiyədək qət etdiyi yolun yarısının yarısını belə getməyib. Digər tərəfdən, sadə məntiqlə yanaşsaq, sıravi gürcü istər şüurən, istərsə də davranış tərzi baxımından daha çox avropalıdır, nəinki sıravi erməni. Amma sıravi gürcü həm də tipik qafqazlıdır və özünə Avropa dəyərləri adı ilə sırınan əxlaqsızlığı və pozğunluğu yaraşdırmır. Ona görə də ənənəvi dəyərləri rəhbər tutan iqtidarı dəstəkləyir. Yəni, Gürcüstandakı durumun məhz bu sayaq özəlliyi var.

Ermənistan isə arxı hoppanmamış, “hop” demək istəyir. Əslində, Paşinyanın ölkə parlamentinə daşıdığı “Euro Vote” təşəbbüsü də məhz bu niyyətdən qaynaqlanır. Nikol özünü 2026-cı il üçün sığortalayır. Hesab edir ki, Gürcüstandakı siyasi təbəddülatlar fonunda Qərbə mütləq sadiqlik ruhunun nümayişi iqtidarını qorumaq naminə ən yaxşı vasitədir. Təxminən belə: baxın, gürcülərdən fərqli olaraq, biz ermənilər sizə daha sadiqik. Şübhəsiz, bu sadiqlik Qərbin öz maraq və mənafeləri baxımından bütün dəyərləri heçə saymaq təbiətinin mövcudluğu üzərinə oynanılan oyundur və həmin oyunun dərin qatları var.

Nikol Qərbə sadiqlik ritorikasını genişləndirməklə, eyni zamanda, ölkəsinin Cənubi Qafqazda anti-Rusiya cəbhəsinin açılması üçün tam hazırlığını bəyan etmiş olur. Nəzərə alaq ki, bu məntiqdə anti-Azərbaycan fəaliyyət də başlıca yer tutur. Baxın, Paşinyanın tərəfdarları son günlər Azərbaycan-Rusiya tandemi xüsusunda fikirləri daha əzmlı tirajlamaqdadırlar. Üstəlik, onlar uca səslə bəyan edirlər ki, Cənubi Qafqazın gələcəyi avropalaşma və Avropa Birliyinə inteqrasiyadadır. Bölgə əsrlər boyu Rusiyanın, Türkiyənin və İranın siyasi təsiri altında qalıb, müharibələr və münaqişələr zonasıdır, qlobal tendensiyalar avtoritarizmin yayılmasını və genişlənməsini reallığa çevirir, bu isə azad dünya ölkələrini demokratik dövlətlərin coğrafiyasını genişləndirməyə və diktarura rejimləri tərəfindən yeni ölkələrin ilhaqının qarşısını almağa sövq etməlidir.

Bütün bunların isə bir adı var: yalvarmaq. Bəli, Gürcüstan hadisələri fonunda erməni iqtidarı indidən Qərbə yalvarmağa başlayıb. Paşinyanın rəhbərlik etdiyi “Vətəndaş sazişi” partiyasının “Euro Vote” təşəbbüsü yalvarış ritorikasına imic qazandırmaq cəhdindən başqa bir şey deyil. Lakin Nikolun tərəfdarları bu fikirdədirlər ki, Donald Trampın ABŞ Prezidenti seçilməsi və ya Gürcüstanın hakim partiyasının Aİ-yə inteqrasiya prosesini dayandırmaq qərarı Ermənistanın Avropa istəkləri üçün keçilməz maneələr yarada bilər. Onlar hətta nağıl da danışırlar. 2030-cu ildə Gürcüstanda fərqli hökumətin formalaşması ehtimalından, habelə 2028-ci ildə Birləşmiş Ştatlarda demokratların yenidən hakimiyyətə yiyələnmələrindən söz açıb sərsəmləyirlər. Bir sözlə, rəsmi İrəvan və dəstəkçiləri hər şeydən danışırlar, regionda normal münasibətlərin qurulması perspektivinə heç cür köklənmək istəmirlər. Məqsədləri yalnız və yalnız qlobal konfrantasiyalarda alətə çevrilməkdir.

Nəhayət, Ermənistanda Gürcüstandakı proseslər fonunda yaranmış isterik durumun bilavasitə Azərbaycan seqmenti üzərində dayanaq. Erməni başbilənlər şivən qaldırırlar ki, əgər Gürcüstanda hazırkı iqtidar qələbə qazansa, bu, Bakıya İrəvana qarşı təcavüzkar planlar gerçəkləşdirmək üçün imkan yaradacaq. Beləliklə, erməni demokratiyası avtoritarizmin sərt sifəti ilə üzləşəcək, nəticədə Avropanın istəkləri yerinə yetirilməmiş qalacaq. Göründüyü kimi, deyim Ermənistanı Qərb üçün vacib halqa kimi göstərmək cəhdidir. Əlbəttə, çox primitiv yanaşmadır. Çünki erməni iqtidarı bir qədər ayıq olsa, birincisi, Ukraynada yaşananlara diqqət yetirər və anlayar ki, Qərbin ipi ilə quyuya enmək çox təhlükəlidir. Axı Ukrayna taleyin ümidinə buraxılmış durumdadır. İkincisi, ən əsası isə rəsmi İrəvanın və tərəfdarlarının bir mütləq həqiqəti anlamaları vacibdir. Nədir bu həqiqət?

Reallıq budur ki, Ermənistan Qərb üçün nə qədər önəm daşısa da, ölkə alət, forpost statusundan o tərəfə keçmir. Çünki birincinin ikinci üçün real iş müstəvisində verəcəyi başqa heç nə yoxdur. Azərbaycanda isə 1994-cü ildən Qərb kapitalı təmsil olunur və tarixin heç bir dövründə bu təmsilçilik indiki qədər olmayıb. Yəni Qərb yekun nəticədə durumu riskə atmaq istəməyəcək, məcbur qalıb əldə etdikləri ilə kifayətlənəcək. Həm də ona görə ki, Azərbaycan tutduğu balanslı siyasət kursundan, bu kursun real müstəqillik trayektoriyasından uzaqlaşmayacaq.

Azərbaycanın irəli sürdüyü tezis ondan ibarətdir ki, Cənubi Qafqaz sülhə və sabitliyə söykənmiş əməkdaşlıq platformasına çevrilsin. Mövcud müstəvidə region ölkələrinin və regiona tarixən bağlı tərəflərin mənafeləri paritet şəkildə nəzərə alınsın. Əlbəttə, Qərbin də bu platformadakı dividendləri inkaredilməzdir. Ancaq dividendlər bərabərhüquqlu və bərabərtərəfli münasibətlərin nəticəsi kimi meydana çıxmalıdır, hansısa diktənin məhsulu təsiri bağışlamamalı, hərbə-zorbaya əsaslanmamalıdır. 44 günlük müharibədən sonra Bakının İrəvana uzatdığı barış əlinin məntiqində də bu amil dayanır. Amma İrəvan artıq dörd ildən çoxdur ki, əlimizi sıxmaq istəmir, silahlanmağa, təxribatlara üstünlük verir. Belə yanaşmanın hansı nəticələr doğuracağını isə bir lətifə ilə əsaslandırıb yazımızı tamamlayaq.

Deməli, dağ kəndinə meşədəki ayının sakinləri yediyinə dair səs-küy yayılır. Kənd sakinlərindən biri ürəklənir və ayını öldürəcəyini deyib meşəyə doğru yollanır. Ayını görür və tam atəş açmaq zamanı gələndə tüfəng açılmır. Ayı sakini tutub tüfəngini əlindən alır, özünü isə belinə atıb mağarasına gətirir. Əvvəlcə onu yedizdirir. Həmin şəxs düşünür ki, ayı onu yedizdirib sonra həzm-rabeədən keçiərəcək. Bir azdan ayı kənd sakini üçün hamam hazırlayır ki, çimib təmizlənsin. Sakin düşünür ki, yəqin ayı onu pak etdikdən sonra yeyəcək. Sonra ayı həmin şəxsə yatmaq üçün isti yorğan-döşək düzəldir ki, yatıb dincini alsın. Kənd sakini bu dəfə də elə hesab edir ki, ayı onu yuxuya verib öldürəcək. Əlqərəz, ayı yuxulayan kimi kənd sakibi baltanı götürüb onu vurmaq istəyir. Bu dəfə ayı baltanı tutur və şəxsdən bu qədər yaxşı davranışının müqabilində nə üçün belə etdiyini soruşur. Sakin ayıya onun yerlilərini yediyini xatırladır. Ayının cavabı: onlar da sənin kimi davrandıqları üçün yeyildilər. Ermənistanın hazırkı durumu ayını öldürmək istəyən kənd sakininin vəziyyətini xatırladır.

Ə.CAHANGİROĞLU
XQ