Ət bazarında böhran: Qoyun ətinin kilosu 30 manata qədər qalxacaq?

2025-ci il oktyabr ayının 1-nə Azərbaycanda iribuynuzlu heyvanların sayı 2 milyon 438.8 min baş, xirdabuynuzlu heyvanların sayı isə 6 milyon 763.7 min baş təşkil edib.

Bu barədə Dövlət Statistika Komitəsi məlumat yayıb.

Məlumata əsasən, 2024-cü ilin oktyabr ayının 1-i ilə müqayisədə iribuynuzlu heyvanların sayı 2 % və ya 50.5 min baş, xırdabuynuzlu heyvanların sayı isə 3.5 % və ya 242 min baş azalıb.

Qeyd edək ki, iribuynuzlu heyvanların sayı ən çox Sabirabad (121 878 baş), Bərdə (108 031 baş) və Cəlilabad ( 92 499 baş), xırdabuynuzlu heyvanların sayı isə ən çox Beyləqan (278 178 baş), İmişli (252 482 baş), Quba (241 574 baş) rayonlarındadır. Nəzərə alaq ki, bu ilin 9 ayında ölkəyə diri qoyun və keçi idxalı 271 971 baş, diri iribuynuzlu heyvanların idxalı isə 89 610 baş təşkil edib.

Azərbaycanda 2025-ci ilin yanvar-oktyabr aylarında quş əti də daxil olmaqla diri çəkidə 492,1 min ton ət istehsal edilib. Ölkəyə ət idxalının artmasına baxmayaraq, ümumi heyvandarlıq göstəriciləri azalma tendensiyasını davam etdirir.

Demək ki, belə getsə, qoyun əti 30 manat olacaq. Bu nə ilə bağlıdır?  

"Cebheinfo.az"a açıqlamasında iqtisadçı-ekspert Rəşad Həsənov bildirib ki, bu kimi qiymətləndirmələr aparılarkən təkcə kəmiyyət göstəricilərinə deyil, həm də keyfiyyət göstəricilərinə diqqət yetirilməsi daha məqsədəuyğundur. 

O qeyd edib ki, çünki kəmiyyət göstəricilərinə baxdıqda müəyyən istiqamətlər üzrə azalma müşahidə olunur:

"Biz əks istehsalın həcminə baxanda burada müəyyən artımlar görürük. Düzdür, ərzaq balansının struktur təhlili aparanda görürük ki, bu artımlar tələbin artımını tam qarşılaya bilmir və bəzi hallarda idxal yenə də alternativ mənbə kimi istifadə olunur.

Amma faktiki olaraq, indiki şərtlər daxilində bəzi məhsullara illik tələb son 5 ildə təxminən 7 faiz artıbsa, həmin dövrdə ətin istehsalında təqribən 11 faiz artım görmək olur. Təbii ki, bu statistikaya tam etibar etmək olmaz. Çünki ən zəif statistika kənd təsərrüfatı sahəsində, yəni aqrar seqmentdədir".

Ekspert əlavə edib ki, rəsmi statistika real bazar vəziyyətini əks etdirmir:

"Eyni zamanda, burada istehsalçıların təxminən 97 faizi fərdi ailə təsərrüfatlarıdır və bu sahədə uçot çox zəif formada təşkil olunduğu üçün rəsmi statistika ilə real bazar faktorları çox vaxt üst-üstə düşmür. 

Məsələn, istehsal artdığı halda qiymətlərin bahalaşması, qıtlıqla müşahidə olunan halların olması və ya paralel olaraq idxalın da artması kimi ziddiyyətli məqamlarla qarşılaşırıq. Buna görə də rəsmi rəqəmlər əsasında dərin təhlil aparmaq mümkün olmur".

Onun sözlərinə görə, aqrar sahədə real dəyişiklik yoxdur, statistika sadəcə şişirdilmiş rəqəmlərin "köpüyü"nün sönməsi ilə azalır:

"Fikrimcə, əslində bu sahədə ciddi bir dəyişiklik baş vermir. Sadəcə son dövrlərdə bu istiqamətdə uçotun təkmilləşdirilməsi ilə bağlı atılan addımlar bu və ya digər şəkildə şişirdilmiş və qeyri-dəqiq rəqəmlərin “köpüyü”nün azalması fonunda baş verir. Statistik göstəricilərdəki azalmaların səbəblərindən biri də məhz budur.

Ümumilikdə Azərbaycan həm iqlim dəyişikliklərinin təsiri, eyni zamanda qeyri-effektiv aqrar siyasətin yaratdığı mənzərə ilə bağlı zəif məhsuldarlıq problemi yaşayan ölkələrdən biridir. Yəni bu sahədə istehsal modelinin uğursuzluğu ilə üzləşmiş ölkələrdən biriyik. Bu da artıq öz təsirini həm qiymətlərdə, həm bazarda, həm də təchizat zəncirində fasilələrin yaranmasında göstərir. Hesab edirəm ki, bu proses gələcək dövrdə də qiymətlərin artmasına gətirib çıxara bilər".

O bildirib ki, burada ən uğurlu model daha az resursun sərf edilməsiylə daha çox məhsulun istehsalıdır, yəni intensiv istehsal modelinə keçiddir:

"Bunun üçün də peşəkar təsərrüfatçılığın bu və ya digər şəkildə təşfiq edilməsi ən vacib faktorlardan biridir. Amma paralel olaraq bizim regionlarda ailə təsərrüfatlarının fəaliyyətinin də səmərəliliyi məsələsi mütləq nəzərə alınmalıdır.

Son 30 ildə tənzimlənməyən urbanizasiya və nəzarətsiz daxili miqrasiya nəticəsində regionlarda torpaq sahələrində işləyən enerji gücü kəskin şəkildə azalıb".

Rəşad Həsənov vurğulayıb ki, kənd əhalisinin şəhərlərə axını aqrar sektorun məhsuldarlığını ciddi şəkildə aşağı salır:

"Azərbaycanda aqrar sektor fiziki gücə dayanmış bir sektordur. Bu kateqoriyadan olan insanların kütləvi şəkildə fərqli bölgələrə, xüsusilə şəhərlərə getməsi və kənd yerlərində daha yaşlı və fiziki imkanları məhdud insanların qalması da fərdi təsərrüfatların Azərbaycanda aqrar sektorun məhsuldarlığına töhfəsini aşağı salır.

Bu və ya digər şəkildə bunun yolu tapılmalıdır. Bu səbəbdən həmin təsərrüfatların yenidən Azərbaycan iqtisadiyyatına qaytarılması, yenidən həmin təsərrüfatlarda olan resursların bu və ya digər şəkildə istifadə edilməsi də qarşıda dayanan çağırışlardan biridir".

Əfsanə Rəcəb
"Cebheinfo.az"

Açar sözlər: Ət bazarı qiymət Rəşad Həsənov

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin