Evsizlərin nəzərinə Bu üsulla ev sahibi ola bilərsiniz

Kirayə üsulu ilə mənzil sahibi olmaq müasir yaşayış bazarında ev almağın alternativ yollarından biridir. Bu model xüsusilə ilkin ödəniş etməkdə çətinlik çəkən, lakin uzunmüddətli perspektivdə öz evinə sahib olmağı planlaşdıran şəxslər üçün əlverişlidir. Kirayəçi əvvəlcədən müəyyən olunmuş şərtlərlə mənzildə yaşayır və müəyyən müddət ərzində ödəniş etdikdən sonra mənzil tam olaraq onun mülkiyyətinə keçir. Bu sistem vətəndaşların mənzil təminatını asanlaşdırmaq və daha geniş əhali qrupuna ev sahibi olmaq imkanı yaratmaq məqsədi daşıyır. Bəs kirayə üsulu ilə ev sahibi olmaq üçün hansı şərtlər vacibdir?

Mövzu ilə əlaqədar bütün detalları Azərbaycan Qiymətləndiricilər Cəmiyyətinin sədri, iqtisadçı ekspert Vüqar Oruc Metbuat.az-a açıqlayıb.

O bildirb ki, kirayə üsulu ilə mənzillərin satılması ilə bağlı ilk növbədə vətəndaş elektron hökumət portalına inteqrasiya olunmuş “Elektron ipoteka və kredit zəmanətləri” sisteminə müraciət etməli, özü və ailə tərkibinə aid olan tələblərə cavab verməlidir:

“Bu tələblər ilkin qiymətləndirmə üçün qarşı tərəfin nə dərəcədə kirayə mənzil əldə edib-etməməsinə qərar vermək üçün istifadə olunur. Həmin suallar müsbət cavablandırıldıqda müraciət qəbul olunur və satış öhdəliyi ilə elektron ipoteka və kredit zəmanəti sistemində vətəndaşla müqavilə bağlanılır. Müqavilə bağlanana qədər ilkin qiymətləndirmə aparılır. Burada müraciət edən şəxsin Azərbaycan Respublikasının vətəndaşı olması vacib şərtdir. İkinci vacib şərt məhkum olub-olması barədə arayışın təqdim edilməsidir. Üçüncü şərt isə müraciət anına qədər öhdəliklərin olub-olmaması ilə bağlı məlumatdır. Həmçinin müraciət edən şəxsin yaşının 60-dan çox olmaması mütləqdir. Xüsusi olaraq qeyd etməliyəm ki, müqavilədə göstərilən müddətlə müraciət edən şəxsin yaşının cəmi 70-dən artıq olmamalıdır. Bu, müqavilə əsasında şəxsin ödəniş üçün ömür vaxtının yetərli olması ilə bağlı faktordur və ölkədə bütün vətəndaşlara orta ömür müddəti kimi tətbiq olunur. Bundan əlavə, şəxsin rəsmi qaydada təsdiqlənmiş gəlirlərə malik olması vacibdir. Sonra ilkin qiymətləndirmədə müraciət edən şəxsin və ailə üzvlərinin verilən tələblərə cavab verib-vermədiyi müəyyənləşdirilir. Onların ilk növbədə problemli kreditin olmaması, ödəniş qabiliyyətinin olması müəyyən olunur. İlkin qiymətləndirmədə hər hansı problem meydana çıxırsa, o zaman müqavilənin bağlanmasından imtina olunur”.

Ekspert qeyd edib ki, növbəti mərhələdə müraciət edən şəxs və onunla bərabər müraciət edən ailə üzvlərinin müvafiq orqanın nümayəndəsi ilə birgə görüşü keçirilir:

“Görüşlər növbəli müraciət şəklində həyata keçirilir. Sistem üzrə kim ilk müraciət edibsə, məhz həmin şəxs görüşə dəvət olunur. Bu sıralama bütün prosedur hallarda gözlənilir. İkinci etap kredit tarixçəsinin təhlilidir, yəni əvvəllər olan kreditlər, onların verilməsi, ödənişlərin gecikməsi və əgər təbii ki, son 24ay və yaxud 60 gün müddətində gecikmiş kreditin olub-olmaması müəyyən olunur, gəlirlərlə bağlı səhih məlumatlar əldə edilir. Məsələn, əgər müraciət edən şəxs sahibkardırsa, son 12 ay müddətindəki fəaliyyəti ilə bağlı rəsmi məlumat, iş yerindən arayışlar və sistemdən çıxarışlar təqdim olunur ki, həmin şəxsin gəlirləri barədə qarşı tərəfdə təsəvvür yaransın.

Son 12 ay ərzində 90 gündən çox gecikdirilmiş öhdəliyi olduqda kredit tarixçəsi mənfi kimiqiymətləndirir və bir çox hallarda həmin şəxslə müqavilə bağlanmasından imtina olunur. Gəlirlərlə bağlı məlumatlarda eynilə İpoteka və Kredit Zəmanəti Fonduna müraciət edən şəxslərə tətbiq olunan öhdəliklər burada da öz əksini tapır. Pensiyalar, sosial müavinətlər, alimentlər və s digər gəlirlər rəsmi gəlirlərə aid edilir və bu barədə məlumatlar təqdim olunmalıdır. Vətəndaşın həm Azərbaycan Respublikasında, həm də ölkə hüdudlarından kənardakı mənbələrdən əldə etdiyi gəlirlər bu prosesdə nəzərə alınır”.

V.Oruc vurğulayıb ki, əsas amil vətəndaşın mövcud orta aylıq gəlirinin kirayə məbləğini ödəmək üçün yetərli olmasıdır:

“Həmin məbləğdən müəyyən ödənişlər və öhdəliklər çıxılır. Məsələn, ailə üzvləri varsa, onların minimal xərcləri orada öz əksini tapır. Bu məbləğ yaşayış minimumu qədər- təqribən 190 manat təşkil edir. Bu, hər ailə üzvünə uyğun olaraq çıxılır, yerdə qalan məbləğ ərizəçimim kirayə müqaviləsini ödəməsinə kifayət edirsə, o zaman bu məsələyə müsbət yanaşılır və vətəndaş daha bir mərhələdən keçmiş hesab olunur.

Bütün mərhələlərdən keçəndən sonra, göstərilən bütün qaydalara, normativlərə uyğun gəldikdə Fondun səlahiyyətli nümayəndəsi ilə mənzil alqı-satqısına gələn şəxs arasında notarial qaydada müqavilə rəsmiləşdirilir. Burada bir şərt var ki, son 12 ayın kirayə ödənişi, yəni əgər kirayə ödənişi 500manatdırsa, 12 misli - 6000 manat ilkin olaraq ödəniş kimi ərizəçidən qəbul edilir. Əgər 12 mislindən əlavə ödənişlər də edilsə, o zaman yerin və mənzilin yaşayış sahəsinin seçilməsində daha fərqli və qiyməti yüksək olan variantların seçilməsi üçün şərait yaradılır”.

Sevinc İbrahimzadə / Metbuat.az