Falçıya ümid bağlayan, həqiqətdən uzaqlaşan insan

Gədəbəydə falçılıqla məşğul olan Ramidə adlı şəxs barəsində cinayət işi açılıb.

Zərərçəkmişlərdən biri bildirib ki, qızının boşanmaması üçün falçıya 800 manat verib, lakin qızı boşanıb.

Tovuzdan olan digər zərərçəkən isə xəstə qızının sağalması üçün falçıya 700 manat ödədiyini, lakin qızının vəziyyətinin daha da ağırlaşdığını bildirib.

Bəzən insanı düşündürən hadisələr təkcə baş verənlərin özü deyil, həm də o hadisələrin arxasında dayanan düşüncə tərzidir. Bir xəbəri oxuyursan və anlayırsan ki, problem yalnız bir nəfərin insanları aldatmasında deyil, insanların həqiqətlə yalanı ayırd edə bilməyəcək qədər ümidsizliyə, qorxuya və cəhalətə təslim olmasındadır.

Təsəvvür edin, bir insan qızının xəstəliyinə çarə tapmaq üçün həkimə deyil, falçıya üz tutur. Başqa biri ailəsinin dağılmaması üçün bir falçıya yüzlərlə manat pul verir. Biri övladının sağalacağına, digəri ailəsinin xilas olacağına inanır. Nəticədə isə nə xəstəlik sağalır, nə də ailə dağılmaqdan xilas olur. İtirilən təkcə pul deyil, bəzən ən qiymətli şey olan zamandır, ümiddir, hətta insan həyatıdır.

Ən acınacaqlısı isə budur ki, insan çətinliyə düşəndə ağlına, elmə və həqiqətə deyil, çox vaxt möcüzə vəd edənlərə üz tutur. Çünki möcüzəyə inanmaq bəzən reallıqla üzləşməkdən daha asan gəlir. Həkimin dediyi diaqnozu qəbul etmək çətindir, amma bir falçının “sağalacaq” deməsi insana təsəlli verir. Münasibətin bitdiyini qəbul etmək ağrılıdır, amma kiminsə “səni ərindən ayırmayacağam” vədini eşitmək insana müvəqqəti rahatlıq gətirir. İnsan bəzən həqiqəti deyil, eşitmək istədiyi sözü seçir.

Lakin bir sual var: İnsanın ümidsizliyindən istifadə edib ona yalan satmaq nə dərəcədə insani davranışdır?

Burada məsələ yalnız falçılıq deyil. Məsələ insanın düşünmək əvəzinə inanmağa, araşdırmaq əvəzinə qəbul etməyə, səbəbləri anlamaq əvəzinə görünməyən qüvvələrdən möcüzə gözləməyə alışmasıdır. Bu gün xəstəliyin sağalmasını falçıdan gözləyən düşüncə tərzi sabah övladının gələcəyini də kiminsə dediyi sözlərə bağlaya bilər. İnsan öz həyatının məsuliyyətini öz əlindən alıb başqasının iddialarına təslim edir.

Cahillik həmişə savadsızlıq demək deyil. İnsan universitet bitirə, yüksək vəzifə tuta, böyük pullar qazana bilər, amma yenə də düşüncəsini xurafatın əsirinə çevirə bilər. Çünki savad diplomda, ağıl isə sual verməkdə, sübut axtarmaqda və lazım gələndə öz inancını belə sorğulamaqda görünür.

İnanc insanın şəxsi seçimidir. Hər kəsin öz mənəvi dünyası, dəyərləri və həyata baxışı ola bilər. Ancaq inancla xurafatın, mənəvi təsəlli ilə saxta vədlərin arasında böyük fərq var. İnsan dua edə, ümid edə, ürəyində bir möcüzə gözləyə bilər. Amma xəstəlik zamanı tibbi yardımdan imtina etmək, həyatını əsassız vədlərə bağlamaq və başqasının çarəsizliyindən istifadə edənlərə inanmaq artıq sadəcə şəxsi inanc məsələsi deyil. Bu, insanın özünə və yaxınlarına qarşı məsuliyyəti məsələsidir.

Bir cəmiyyətin inkişafını yalnız tikilən binalarla, salınan yollarla və əldə edilən pullarla ölçmək olmaz. Əsl inkişaf insanın düşüncəsində başlayır. İnsan nə qədər çox sual verirsə, nə qədər çox oxuyur və araşdırırsa, onu qorxu və yalanla idarə etmək bir o qədər çətinləşir. Elmə, təhsilə və tənqidi düşüncəyə verilən dəyər artdıqca, insanların ümidsizliyindən qazanc götürənlərin də təsir imkanları azalır.

Amma burada insanları təhqir etməklə problemi həll etmək mümkün deyil. Falçıya üz tutan hər kəsə sadəcə “cahil” deyib keçmək asandır. Halbuki bəzən həmin insan ağır dərdin, qorxunun və çıxış yolu tapa bilməməyin içində olur. Onun bu vəziyyətindən istifadə edənləri ifşa etməklə yanaşı, insanlara düzgün məlumat, keyfiyyətli təhsil və əlçatan tibbi yardım da vermək lazımdır. Çünki cəhalətlə mübarizə insanı alçaltmaqla deyil, onu düşünməyə təşviq etməklə aparılır.

Ən təhlükəli cəhalət insanın bilmədiyini bilməməsi və buna baxmayaraq, hər şeyə əmin olmasıdır. Daha təhlükəlisi isə bu əminliyin başqalarının həyatına təsir etməsidir. Bir insanın yanlış inancı bəzən yalnız özünə zərər verir, amma xəstə övladın müalicəsinə mane olduqda və ya ailə münasibətlərinə müdaxilə etdikdə, həmin yanlışlığın bədəli başqalarına da ödənilir.

Unutmayaq ki, insanı qaranlıqda saxlayan təkcə işığın olmaması deyil, işığın olduğuna inanmaq istəməməsidir. Həqiqət bəzən acı, çətin və qəbulolunmaz ola bilər. Amma yalanın verdiyi təsəlli müvəqqətidir, onun doğurduğu nəticələr isə çox ağır ola bilər.

Cəmiyyətin ən böyük bədbəxtliyi insanların möcüzələrə inanması deyil, möcüzə adı altında satılan yalanları həqiqətdən üstün tutmasıdır.

Bizə daha çox qorxu yayan sözlərə deyil, həqiqəti axtaran düşüncələrə; kor-koranə itaətə deyil, sual verən beyinlərə; yalançı vədlərə deyil, elmə və vicdana ehtiyac var.

Çünki cahilliyin ən böyük qurbanı pulunu itirən insan deyil. Ən böyük qurban düşünmək imkanını başqasına təslim edən insandır.

Elmar
Gununsesi.info