Icma.az
close
up
RU
Menu

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

Gəncəsərin daşları: Saxta tarix həqiqəti susdura bilmədi

Gəncəsərin daşları: Saxta tarix həqiqəti susdura bilmədi

Icma.az, Olke.az portalından verilən məlumatlara əsaslanaraq xəbər verir.

Bunu Ölkə.az-a açıqlamasında Azərbaycan Milli İstiqlal Partiyasının sədri, Milli Məclisin deputatı Arzuxan Əlizadə deyib.

O bildirib ki, bu tarixə nəzər saldıqda əsas məsələlərdən biri Qafqaz Albaniyasının Qarabağ və ümumilikdə Şərqi Zaqafqaziya tarixində tutduğu yerdir: “Tarixi mənbələr Albaniyanı Kür və Araz hövzəsi ilə sıx əlaqələndirir. Encyclopaedia Iranica da Arranı klassik Qafqaz Albaniyası ilə eyniləşdirir və onun Kür-Araz məkanındakı siyasi-mədəni rolunu qeyd edir. Bərdə isə erkən orta əsrlərdə Arranın əsas şəhərlərindən biri kimi göstərilir.

Bu faktın əhəmiyyəti ondadır ki, Qarabağ tarixini yalnız sonrakı əsrlərin etnik-siyasi reallıqları ilə izah etmək mümkün deyil. Regionun daha qədim siyasi və dini qatlarını da nəzərə almaq lazımdır.

Qafqaz Albaniyasının tarixi uzun müddət müxtəlif böyük imperiyaların təsiri altında keçib. Sasani, Roma-Bizans, ərəb xilafəti və digər regional güclər bu ərazidə siyasi proseslərə təsir göstəriblər.

VII əsrdə Alban hökmdarı Cavanşirin fəaliyyəti bu baxımdan xüsusi diqqət çəkir. Cavanşirin siyasi davranışı bir tərəfdən Sasani İranı, digər tərəfdən Bizans və ərəb xilafəti kimi böyük güclər arasında manevr etmək məcburiyyətində olan kiçik dövlətin klassik diplomatiya nümunəsidir. Mənbələrdə Cavanşir Alban siyasi hakimiyyətinin nümayəndəsi kimi təqdim olunur. Encyclopaedia Iranica da onu Alban hökmdar sülaləsinin Mihranilər qolunun ən məşhur nümayəndələrindən biri kimi qeyd edir.

Bu məqam müasir siyasi mübahisələr baxımından da əhəmiyyətlidir. Çünki Cavanşiri başqa siyasi kimliyin nümayəndəsi kimi təqdim etmək tarixi şəxsiyyətin yaşadığı dövrün siyasi reallığını müasir milli kateqoriyalarla izah etmək deməkdir.

Ərəb yürüşlərindən sonra Albaniyanın siyasi müstəqilliyi zəifləsə də, Alban siyasi və dini institutlarının izləri birdən-birə yox olmadı. Əksinə, sonrakı əsrlərdə Qarabağ və ətraf ərazilərdə Alban irsi yeni formalarda yaşamaqda davam etdi”.

Deputat əlavə edib ki, Qafqaz Albaniyası haqqında müzakirələrin ən mühüm istiqamətlərindən biri dil məsələsidir:

“Uzun müddət Alban yazılı irsi haqqında təsəvvürlər əsasən erməni və digər qonşu mənbələr vasitəsilə formalaşırdı. Lakin Alban əlifbasının müəyyən edilməsi bu mənzərəni ciddi şəkildə dəyişdi.

Encyclopaedia Iranica Qafqaz Alban dilinin Şərqi Qafqaz dilləri qrupuna aid olduğunu, 52 işarədən ibarət Alban əlifbasının aşkarlandığını və müasir Udi dilinin həmin qədim dilin qalıqlarından biri hesab edildiyini qeyd edir. Alban dilində xristian ədəbiyyatının V-VIII əsrlərdə mövcud olması da ayrıca göstərilir.

Albaniyanın tarixində xristianlığın xüsusi yeri olub. Lakin xristianlığın Albaniyada dəqiq hansı tarixdə dövlət dini səviyyəsinə yüksəldilməsi məsələsində mənbələr arasında fərqlər mövcuddur.

Encyclopaedia Iranica xristianlığın Albaniyada IV əsrdə yayıldığını və Alban hökmdarı Urnayrın xristianlığı qəbul etməsini Movses Dasxurantsinin IV əsrin ortalarına aid etdiyini bildirir.

IX-XIII əsrlər Qarabağ və ətraf ərazilərdə Alban dini-mədəni irsinin yeni mərhələsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu dövrün ən mühüm simalarından biri Həsən Cəlaldır. Gəncəsər monastırı onun adı ilə sıx bağlıdır və kompleks uzun müddət bölgənin mühüm dini mərkəzlərindən biri olub.

Məhz burada tarixi yaddaş məsələsi xüsusilə kəskinləşir. Çünki Gəncəsər kimi abidələrə yalnız dini tikili kimi baxmaq kifayət deyil. Onlar həm də orta əsrlərin siyasi, sülaləvi və dini münasibətlərini öyrənmək üçün epiqrafik mənbədir”.

Partiya sədri həmçinin qeyd edib ki, Qafqazın Rusiya imperiyasının siyasi orbitinə daxil olması bölgənin dini və inzibati xəritəsini dəyişdirib: “Qarabağ 1805-ci ildə Rusiya nəzarətinə keçdi, 1813-cü il Gülüstan müqaviləsi ilə isə bu siyasi dəyişiklik beynəlxalq müqavilə müstəvisində rəsmiləşdi. Məhz bundan sonra Alban kilsə irsinin statusu ilə bağlı proseslər yeni mərhələyə daxil oldu.

1815 və 1836-cı illərdə Alban kilsəsinin inzibati statusunun ləğvi və onun Erməni Apostol Kilsəsinin strukturuna daxil edilməsi nəticəsində Alban irsi zəiflədildi və kimliyi saxtalaşdırılaraq dəyişdirildi. 

Tarixi dəyişdirmək mümkündür, tarix haqqında təsəvvürləri dəyişdirmək də mümkündür. Amma arxeoloji material, qədim kitabə, dil nümunəsi və sənəd bir-birinin üzərinə gətirildikdə saxtalaşdırılmış narrativlərin qarşısında daha güclü sübut sistemi yaranır. Qarabağın daş yaddaşı məhz buna görə əhəmiyyətlidir. Çünki daş susa bilər, amma onun üzərindəki tarix danışmağa davam edir”.

Mürtəza

Sonrakı hadisələr barədə daha çox məlumat almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:165
embedMənbə:https://olke.az
archiveBu xəbər 15 Sentyabr 2026 18:46 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see286

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see282

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see265

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see261

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see238

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see229

Paşinyan Pnompendə Bakı və İrəvan arasında sülhdən danışdı

15 Noyabr 2026 15:38see225

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see216

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see215

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see214

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see211

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see209

İran parlamenti ABŞ la danışıqların başa çatdığını açıqlayıb

15 Noyabr 2026 17:27see207

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see199

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see196

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see191

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see185

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see177

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see173

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see173
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri