Gərginlikdən dialoqa: Bakı Moskva xəttində nə dəyişir?

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevlə Rusiya Prezidenti Vladimir Putin arasında baş tutan telefon danışığı iki ölkə arasında son aylarda yaranmış gərgin fon nəzərə alındıqda adi diplomatik təmas kimi qiymətləndirilə bilməz. Belə təmaslar, xüsusilə münasibətlərin həssas mərhələsində baş verdikdə, tərəflərin həm bir-birinə, həm də region və beynəlxalq ictimaiyyətə ünvanladığı siyasi mesaj xarakteri daşıyır.

Son dövrdə Azərbaycan-Rusiya münasibətləri müxtəlif hadisələr fonunda sınaq qarşısında qalıb. İkitərəfli münasibətlərdə yaranan etimad böhranı, qarşılıqlı sərt bəyanatlar və hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyəti ilə bağlı müzakirələr fonunda dövlət başçıları arasında birbaşa telefon danışığı dialoq kanallarının açıq saxlanıldığını göstərən mühüm siqnal hesab oluna bilər.

Telefon danışığının əsas əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, tərəflər problemlərin ictimai polemikadan daha çox siyasi-diplomatik müstəvidə müzakirəsinə üstünlük verdiklərini nümayiş etdirirlər. Bu, münasibətlərdə bütün fikir ayrılıqlarının aradan qalxdığı anlamına gəlmir. Əksinə, mövcud problemlərin ciddi olduğunu, lakin onların idarəolunan müstəvidə saxlanılmasına çalışıldığını göstərir.

Cənubi Qafqazda geosiyasi vəziyyət sürətlə dəyişir. Azərbaycan postmünaqişə dövründə yeni təhlükəsizlik arxitekturasının formalaşdırılması istiqamətində fəaliyyət göstərir. Rusiya isə regionda ənənəvi təsir imkanlarını qorumağa çalışır. Belə şəraitdə liderlər arasında birbaşa əlaqənin davam etməsi regional sabitlik baxımından da əhəmiyyətlidir.

Moskva anlayır ki, Azərbaycan artıq daha müstəqil və çoxşaxəli xarici siyasət yürüdür. Bakı isə Rusiya ilə münasibətlərin tamamilə pozulmasının nə iqtisadi, nə nəqliyyat, nə də təhlükəsizlik baxımından məqsədəuyğun olmadığını nəzərə alır. Buna görə də tərəflər rəqabətlə yanaşı, əməkdaşlıq kanallarını da açıq saxlamağa çalışırlar.

Azərbaycan və Rusiya arasında ticarət dövriyyəsi, enerji əməkdaşlığı, Şimal–Cənub Beynəlxalq Nəqliyyat Dəhlizi kimi layihələr hər iki ölkə üçün strateji əhəmiyyət daşıyır. Məhz buna görə siyasi münasibətlərdə yaranan gərginlik iqtisadi əməkdaşlığın tam dayandırılması ilə nəticələnmir.

Telefon danışığı iqtisadi gündəliyin də qorunmasının vacibliyinə dair mesaj kimi qiymətləndirilə bilər. Çünki regionda logistika marşrutlarının dəyişdiyi dövrdə Bakı və Moskvanın əməkdaşlığı yalnız ikitərəfli deyil, daha geniş regional layihələrə də təsir göstərir.

Bu telefon danışığı ilk növbədə göstərir ki, tərəflər münasibətləri emosional bəyanatlar üzərindən deyil, siyasi dialoq vasitəsilə tənzimləməyə üstünlük verirlər. Diplomatiyada liderlər arasında birbaşa əlaqə ən çətin dövrlərdə belə münasibətlərin tam qırılmasının qarşısını alan əsas mexanizmlərdən biri hesab olunur.

Bununla yanaşı, telefon danışığının özü münasibətlərdə bütün problemlərin həll olunduğunu göstərmir. Əgər yaxın həftələrdə hökumətlərarası komissiyaların iclasları, xarici işlər nazirlərinin görüşləri və ya yeni iqtisadi razılaşmalar gündəmə gələrsə, bu, bugünkü təmasın real nəticələr verdiyini göstərəcək. Əks halda danışıq daha çox gərginliyin idarə olunmasına xidmət edən siyasi jest kimi qiymətləndiriləcək.

Prezident İlham Əliyevlə Vladimir Putin arasında telefon danışığı Azərbaycan-Rusiya münasibətlərinin yeni mərhələyə keçməsi demək deyil. Lakin bu təmas göstərir ki, tərəflər mövcud fikir ayrılıqlarına baxmayaraq, strateji kommunikasiyanı qorumaqda maraqlıdırlar.

Hazırkı geosiyasi şəraitdə Bakı üçün əsas prioritet milli maraqların təmin olunması və balanslaşdırılmış xarici siyasətin davam etdirilməsidir. Moskva üçün isə Cənubi Qafqazda təsir imkanlarını tam itirməmək vacibdir. Məhz bu qarşılıqlı maraqlar telefon diplomatiyasının davam etməsini zəruri edir.

Yaxın dövr göstərəcək ki, bu danışıq münasibətlərdə real yumşalmaya aparan başlanğıc olacaq, yoxsa yalnız mövcud gərginliyin nəzarət altında saxlanılması məqsədi daşıyan növbəti diplomatik addım kimi tarixə düşəcək.

Əli Hüseynov,
Bakıvaxtı.az