Icma.az
close
up
RU
Güney Azərbaycan yüksək risklə üz üzədir

Güney Azərbaycan yüksək risklə üz üzədir

Reyting.az saytından verilən məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

İranda etiraz aksiyaları davam etsə də, Güney Azərbaycan hadisələrə səssizliyi ilə diqqət çəkir. Etirazların coğrafiyasına nəzər saldıqda aydın görünür ki, aksiyalar əsasən farsların yaşadığı vilayətlərdə intensiv xarakter alıb.

Güney Azərbaycanın proseslərə məhdud və ya passiv münasibəti, əslində təsadüfi deyil. Əvvəla, Güney Azərbaycan İran tarixində hər zaman siyasi proseslərin həlledici amili olub. Məsələn, 1906-cı il Məşrutə hərəkatından 1979-cu il İran İslam İnqilabına qədər demək olar ki, bütün böyük siyasi proseslərdə Güney Azərbaycan ön sırada yer alıb. Lakin paradoks ondadır ki, məhz bu həlledici rol nəticəsində ən ağır siyasi, mədəni və təhlükəsizlik zərbələri də bu bölgəyə dəyib. Yəni inqilablar başa çatdıqdan və mərkəzi hakimiyyət gücləndikdən sonra ilk təzyiq və repressiya dalğası adətən məhz həmin bölgəyə yönəlib. Bu tarixi təcrübə göstərir ki, Güney Azərbaycanda dərin kollektiv travma və siyasi ehtiyatlılıq formalaşdırıb.

Elə bu səbəbdən 1979-cu ildən sonra Güney Azərbaycan tədricən ümumiran miqyaslı proseslərə ya qatılmamaq, ya da yalnız məhdud səviyyədə iştirak etmək strategiyasını seçib.

Əslində bu, məqsədyönlü bir addım deyil. Özünü müdafiə refleksidir.

Birincisi, İran İslam İnqilabından sonrakı onilliklər göstərdi ki, ölkədə baş verən kütləvi etirazların heç biri real struktur dəyişikliyi ilə nəticələnməyib. Hakimiyyət dəyişmədiyi halda isə ən ağır bədəli yenə Güney Azərbaycan ödəyib.

İkincisi, Güney Azərbaycan hər zaman böyük bədəllər ödəsə də, İran siyasi sistemindən tamamilə kənarda da qalmayıb. Mərkəzi hakimiyyətin mahiyyət etibarilə fars-mərkəzçi xarakter daşımasına baxmayaraq, Güney Azərbaycandan olan müəyyən dini və siyasi fiqurlar iqtidar strukturlarında təmsil olunub. Bu amil bölgədə “tam kənarlaşdırılma” hissini qismən zəiflədir və açıq qarşıdurma motivasiyasını azaldır. Ona görə də, bu gün Güney Azərbaycan üçün risklər yüksək, potensial qazanc isə qeyri-müəyyən görünür.

Üçüncü və ən həlledici amil vahid siyasi vizyonun olmamasıdır. Güney Azərbaycanda İranın və bölgənin gələcəyi ilə bağlı ortaq strateji xətt formalaşmayıb. Mövcud mənzərə son dərəcə çoxparçalıdır. Məsələ ondadır ki, Güney Azərbaycanda bir qrup tam müstəqilliyi, digər qrup yüksək muxtariyyəti, bir qisim inzibati muxtariyyəti, digərləri isə mədəni muxtariyyəti müdafiə edir. Hətta ultra-millətçi mövqedən çıxış edərək bütün İranın “türk dövləti” olmasını istəyən marjinal yanaşmalar da mövcuddur. Bu ideoloji parçalanma kütləvi qərar verməni faktiki olaraq mümkünsüz edir.

Nəticədə Güney Azərbaycan üçün əsas vəziyyət “rejim dəyişməlidirmi?” yox, “dəyişiklik hansı formada və kimin xeyrinə olacaq?” sualı ətrafında cəmlənir. Bu suala aydın cavab olmadığı müddətdə bölgənin etirazlara ya laqeyd qalması, ya da simvolik iştirakla kifayətlənməsi təbii haldır.

Lakin Güney Azərbaycanın səssizliyi həm də çox riskli bir addımdır. Bu passivlik yalnız mövcud aksiyaların genişlənməsinə deyil, ümumilikdə İran siyasi sisteminin transformasiyasına da mane olur. Çünki İran tarixində heç bir fundamental dəyişiklik Güney Azərbaycanın fəal iştirakı olmadan baş verməyib. Bu mənada, Güney Azərbaycanın hazırkı proseslərdə səssiz görünməsi tarixi təcrübədən irəli gələn ehtiyatlı siyasi davranışdır. Lakin uzunmüddətli perspektivdə bu səssizlik nə Güney Azərbaycanın milli tələblərini irəli aparır, nə də İranın struktur böhranını həll edir. Əksinə, bu vəziyyət digər qüvələrin səslərini yüksətməsinə səbəb olur.

Məsələn, İranın keçmiş şahı Rza Pəhləvinin oğlu Məhəmməd Rza Pəhləvi yenidən aktivləşib. Bundan başqa, PJAKda aktivliyi ilə seçilir. Ən təhlükəli məsələ isə rejim dəyişiklikləri olmadan etirazların təkrarlanması və nəticəsiz qalmasıdır ki, bu da ölkəni xroniki qeyri-sabitlik mərhələsində saxlayır. Güney Azərbaycan hər şeydən öncə vahid ideologiya formalaşdırmalı, milli liderlər ətrafında birləşməlidir. Bu, riskləri azaldacağı kimi, Güney Azərbaycanın İranla bağlı qərarının nə olacağını da müəyyənləşdirəcək.

Turan RZAYEV


Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:212
embedMənbə:https://reyting.az
archiveBu xəbər 03 Yanvar 2026 15:48 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see295

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see289

Futbol turniri valideynlərin davranışına görə dayandırıldı

16 Noyabr 2026 01:15see252

İtaliyadan Ukraynaya yeni hərbi dəstək: İki peykin radar məlumatları veriləcək

15 Noyabr 2026 22:01see239

Onkoloji xəstəliklərin müalicəsi sığorta ilə ödənilməlidir Deputatdan TƏKLİF

16 Noyabr 2026 16:37see237

Belçikadan möhtəşəm geridönüş: İtaliya darmadağın edildi

16 Noyabr 2026 01:56see235

Dislipidemiyanın aktual məsələləri: Qərar qəbuletmə vaxtı mövzusunda Elmi praktiki simpozium həyata keçiriləcək

16 Noyabr 2026 12:04see234

“Boranı” restoranı ilə bağlı iddia: Tək gəldiyi üçün müştəriyə girişə icazə verilmədi

15 Noyabr 2026 21:02see232

Braziliya futbolunun əfsanəsi 11 il sonra futbola qayıtdı...

16 Noyabr 2026 00:05see225

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see221

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see220

Uşaqlarınızı bu əşyadan qoruyun Azərbaycanlı həkim (VİDEO

16 Noyabr 2026 12:36see216

Gündə 50 qramdan çox təmiz etanol içmək demensiya riskini 29 faiz artırır

15 Noyabr 2026 20:52see208

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see199

Ən çox qazanan televiziya aktyorları...

16 Noyabr 2026 20:52see198

Dövlət bu xəstələrin də müalicə pulunu ödəyəcək?

16 Noyabr 2026 15:49see195

Küləkli havada uşaqlarda qulaq ağrısı və qulaq iltihabı riski artırmı?

16 Noyabr 2026 14:44see195

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see190

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see189

Bu ilin büdcəsində niyə profisit yaranıb?

16 Noyabr 2026 17:35see187
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri