Həyat çox yaşamaq deyil, sağlam yaşamaqdır

Mütəxəssislər daha nə qədər yaşamağımıza əhəmiyyət vermirlər

“Yaşlı insanlar ölməkdən qorxmurlar. Onların narahat olduğu odur ki, nə vaxtsa ailələri üçün yükə çevriləcəklər"

ABŞ-də aparılan araşdırmalar göstərir ki, orta ömür uzunluğu 76 ildir. Lakin amerikalıların səhhəti çox erkən, 64 yaşında pisləşməyə başlayır. Yəni bu tədqiqatçılar üçün neçə il yaşamağımız deyil, yaşlanma ilə gələn ağır xəstəliklərdən əziyyət çəkmədən neçə il yaşamağımız önəmlidir. 

News24.az sherg.az-a istinadən bildirir ki, Buck Yaşlanma Araşdırmaları İnstitutunun prezidenti doktor Erik Verdin qeyd edib ki, “çox səsli radikal qrup” 140-a qədər yaşamaqdan danışsa da, “bu sahədə çalışan ən ciddi adamlar bunu etməyiblər”. Verdin əlavə edib ki, daha real məqsəd "əksəriyyətin 90 və ya 95 yaşa qədər sağlam yaşaması" olacaq. Sağlam illərin sayının artırılması da insanların çoxunun istədiyinə daha çox uyğun gələn bir məqsəddir. Professor Luici Ferrucci isə belə deyib: "mən sizə bunu deyəcəyəm: Yaşlı insanlar ölməkdən qorxmurlar. Onların narahat olduğu odur ki, nə vaxtsa ailələri üçün yükə çevriləcəklər". Mütəxəssislərin fikrincə, hazırda sağlam ömrümüzü uzatmağın iki əsas yolu var. Birincisi, hamımızın bildiyi kimi, gündəlik həyatda sağlam vərdişləri mənimsəməkdir. Bu vərdişlərdən ən əhəmiyyətliləri nizamlı idman etmək, sağlam qidalar qəbul etmək, yaxşı yatmaq və sosial əlaqələrə sərmayə qoymaqdır. İkinci yol, dərmanlar, genetik manipulyasiyalar və ya həddindən artıq pəhriz nümunələri ilə yaşlanma ilə əlaqəli hüceyrə proseslərini hədəf alan daha eksperimental yanaşmalardır. Yaşlanma əleyhinə bu yenilikçi müdaxilələrin qurdların və siçanların ömrünü azaltdığı göstərilib. Ancaq eyni təsirin insanlarda da olub-olmayacağını görmək üçün uzun illər aparacaq və milyardlarla dollara başa gələcək araşdırmalara ehtiyac var. Bu səbəblə, araşdırmalar bu üsullardan bəzilərini insanlar üzərində sınaqdan keçirir ki, onların sağlam ömrünü uzada bilsinlər. Tədqiqatçılar ümid edirlər ki, dərmanlar və digər müdaxilələr qocalmanı yavaşladacaq və nəticədə xəstəliyin başlanğıcını gecikdirəcək. Müvəffəqiyyətli olarsa, bu tədqiqatların əsas məqsədi müəyyən növ xərçəng, diabet, ürək xəstəliyi, insult və demans kimi yaşa bağlı xroniki xəstəliklərin qarşısını almaq və ya gecikdirməkdir. Dr. Verdin, "Yaşlanma yollarını hədəf alaraq qocalma prosesini ləngidirsiniz. İnşallah, insanlar daha uzun yaşayacaq, amma ən əsası daha sağlam yaşayacaqlar" dedi. Dr. Ferruci bunun tibdəki ənənəvi yanaşmadan fərqli olduğunu, yəni hər bir xəstəliyin ayrı-ayrılıqda müalicə olunduğunu və alimlərin hissə-hissə müalicə strategiyasını həyata keçirməkdənsə, yaşa bağlı xəstəlikləri bir anda dayandırmaq istədiklərini qeyd edib: “Sağlamlıq şəraitində keçən dövrü və ümumi ömür müddətini ayrıca nəzərdən keçirmək mümkün deyil. Başqa sözlə desək, insanlar nə qədər sağlam yaşayırlarsa, bir o qədər çox yaşamaq şansı var. Əslində, yüzilliklər üzərində aparılan araşdırmalar göstərdi ki, bu insanların 42 faizi 80 yaşından əvvəl yaşa bağlı xroniki xəstəlikdən əziyyət çəkməyib. Orta ömür uzunluğunun ən yüksək olduğu iki ölkə olan Yaponiya və Sinqapurda (təxminən 84) insanların sağlamlığı 73 yaşında pisləşməyə başlayır. Təcrübəli yanaşmaların qocalma proseslərini etibarlı və təhlükəsiz şəkildə azalda bilib-bilmədiyini göstərmək üçün araşdırmalar illər çəkəcək. Amma biz hamımız həyat tərzimizdə sadə dəyişikliklər etməklə şəxsi sağlam ömrümüzü uzada bilərik”. Təbii ki, nə qədər çalışsaq da, çoxumuz həyatımızın bir dönəmində xəstəliklə qarşılaşacağıq. Bu bəzən genlərimizlə, bəzən də bəxtimizdən qaynaqlanır. Bununla belə, Stanford Universitetində Uzun Ömür Mərkəzinin direktoru Deborah Kado, "Xroniki xəstəliyi olan insanlar, fiziki imkanları azalsa belə, əlbəttə ki, mənalı həyat sürə bilərlər" deyib. Ona görə də insanın xəstə və ya sağlam olması, neçə il yaşadığından daha önəmli bir şey varsa, onun həyata münasibəti və əlində olan vaxtı necə keçirməsidir. D.Kado, "Zaman üfüqünüz nə olursa-olsun, necə yaşamağa qərar verdiyiniz çox vacibdir. Heç birimiz bu qədər nəzarətə malik deyilik. Deməli, həqiqətən də, qarşılaşdığımız çətinliklərə necə cavab verdiyimizlə bağlıdır. Məncə, bu, uğurlu bir həyat sürməyin sirridir", söyləyib.