İbrani Bibliyasının ilk nüsxəsi, axirətə keçmək üçün sehrli mətnlər toplusu... Dünyanın 7 qədim əlyazması

Kulis.az dünyanın 7 qədim əlyazması haqqında maraqlı faktları təqdim edir.

Gilqamış dastanı (E.ə. 2100-cü illər)
Bəşər tarixinin ən qədim yazılı ədəbi abidəsi hesab olunur və ölüm, ölümsüzlük axtarışı kimi əbədi mövzuları işləyir.

Şumerlərə aid bu dastan Nuhun tufanı kimi sonrakı dövrlərin bir çox dini və mifoloji mətnlərinə birbaşa təsir etmişdir.

Dastanın müxtəlif fraqmentləri Akad, Babil və Assur dillərində gil lövhələr üzərində qorunub.
Əsərin qəhrəmanı Gilqamış real tarixi hökmdar kimi də qəbul edilir və Uruk şəhəri ilə əlaqələndirilir.

Ölülər kitabı (E.ə. 1550-ci illər)

Qədim Misirdə ölülərin axirət dünyasına səyahətinə bələdçilik etmək və Osiris məhkəməsindən keçmək üçün yazılmış sehrli mətnlər toplusudur.

Bu papiruslar qədim misirlilərin ölüm, ruh və əxlaq anlayışını öyrənmək üçün əvəzsiz mənbədir.

“Ölülər kitabı” vahid kitab olmayıb – hər insan üçün fərdi şəkildə tərtib edilirdi.
Mətnlərdə insanın ürəyinin tərəziyə qoyulması səhnəsi vicdan və əxlaq anlayışının erkən simvolu sayılır.

Ölü dəniz dürümləri (E.ə. 408 - b.e. 318)

1947-ci ildə Kumran mağaralarında tapılan bu əlyazmalar İbrani Bibliyasının günümüzə qədər gəlib çatan ən qədim nüsxələridir.

Yəhudilik və xristianlığın formalaşma tarixini və ilkin mətnlərini anlamaq baxımından arxeoloji inqilab hesab olunur.

Dürümlər dəri, papirus və hətta mis lövhələr üzərində yazılıb.
Mətnlərin bir hissəsi Essenilər adlı mistik icmaya aid hesab edilir.

Almaz Sutra (868-ci il)

Dünyanın üzərində tarix olan ən qədim çap olunmuş kitabı (ksilorqrafiya) hesab edilir və buddizmin müdriklik fəlsəfəsini ehtiva edir.

Bu mətn "boşluq" və "illüziya" anlayışlarını izah edərək Şərq düşüncəsini dərindən formalaşdırmışdır.

Kitab Çinin Tan sülaləsi dövründə taxta qəliblərlə çap edilib.
Nüsxə XX əsrdə Dunxuan mağaralarında tapılaraq Britaniya Kitabxanasına gətirilib.

İbn Sinanın "Tibbi Qanun" əsəri (1025-ci il)

Şərq və Qərb təbabətini əsrlər boyu formalaşdıran, tibb tarixinin ən sistemli və nüfuzlu ensiklopediyasıdır.

Kitab Avropa universitetlərində 17-ci əsrə qədər əsas tibb dərsliyi kimi tədris olunmuş və müasir tibbin təməllərini atmışdır.

Əsərdə klinik sınaq prinsiplərinə yaxın metodik yanaşmalar təsvir edilir.
Kitab latın, ivrit və bir çox Avropa dillərinə çevrilərək minlərlə nüsxədə yayılıb.

Maqna Karta ("Böyük Azadlıq Xartiyası", 1215-ci il)

İngiltərədə imzalanan bu sənəd kralın mütləq hakimiyyətini qanunla məhdudlaşdıran ilk hüquqi mətnlərdən biridir.

Müasir demokratiya, insan hüquqları və konstitusiya hüququnun təməl daşı hesab olunur.

Orijinalda 63 maddədən ibarət olub və onların çoxu feodal hüquqları ilə bağlı idi.
ABŞ Konstitusiyasına və İnsan Haqları Bəyannaməsinə birbaşa təsir göstərmişdir.

Evklidin "Elementlər"i (E.ə. 300-cü illər)

Həndəsə və riyazi məntiqin təməlini qoyan bu əsər, Bibliyadan sonra dünyada ən çox nəşr olunan və öyrənilən kitab sayılır.

Buradakı aksioma və teoremlər elmi düşüncə tərzinin və deduktiv məntiqin formalaşmasında həlledici rol oynamışdır.

“Elementlər” 2000 ildən çox müddət dərs vəsaiti kimi istifadə olunub.
Nyuton və Qaliley kimi alimlərin məntiqi düşüncə tərzi bu əsər üzərində formalaşıb.