İki ayda ikinci Vaşinqton səfəri: Netenyahunu buna nə məcbur edir?

Ağ Evdə ABŞ Prezidenti Donald Tramp və İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu arasında görüş olub. Qeyd edilir ki, görüşdə əsas iki məsələ - İran ətrafında gərgin vəziyyət və ABŞ ilə İsrail arasında ticarət-iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanları müzakirə edilib.
Amma əksər ekspertlər o fikirdədirlər ki, Netenyahunun 2 ayda ikinci dəfə Vaşinqtona səfər etməsi Türkiyənin Suriyada güclənməsi ilə bağlı keçirdiyi narahatlıqdan irəli gəlir.
“Xalq Cəbhəsi” ekspertlərlə məsələni müzakirə edib..

“İsrail radikal addımların atılmasının tərəfindədir”

Cross Media Təhlil Mərkəzinin analitiki, siyasi şərhçi Mübariz Göyüşlü ABŞ-nin hazırda İsrailin ən böyük dəstəkçisi rolunda çıxış etdiyini bildirib: “Tramp birinci prezidentliyi dövründə də İsrailə birmənalı və tam şəkildə dəstək verirdi, indi də bu mövqedən çıxış edir. İstər İsrailin iqtisadi, istər hərbi, istərsə də digər istiqamətlərdə gücləndirilməsi, eyni zamanda, İranla məsələlərdə İsrailə tam dəstək verilməsi, ABŞ-nin, Trampın bir nömrəli vəzifələrindən biri kimi görünür. Yəni ortada olan və müşahidə etdiyimiz əsas məsələ budur”.
Siyasi şərhçinin sözlərinə görə, görüşdə İranla bağlı gələcək addımların nədən ibarət olacağının geniş müzakirəsinin aparıldığı qənaətindəyəm: “İsrail hər zamankı kimi radikal addımların atılmasının tərəfindədir. Bu görüşdən sonra biz İran ətrafında yaranan vəziyyətlə bağlı və digər istiqamətlərdə atılacaq addımların, konkret çalışmaların nəticələrini görə biləcəyik”.

“Bu görüş müzakirələrə səbəb olan ən önəmli məsələlərdəndir”

Politoloq Aytən Qurbanova qeyd edib ki, Tramp və Netanyahu görüşü müzakirələrə səbəb olan ən önəmli məsələlərdən biridir: “Gündəmdə olan əsas iki istiqamət, xüsusilə İranla danışıqların davam etdirilməsi və ABŞ ilə İsrail arasında ticarət və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanlarının dəyərləndirilməsi məsələləri gündəliyi daha çox məşğul edən məsələlərdir. Xüsusilə ilə son dövrlərdə İranla ABŞ arasında gərginliyin pik həddə çatdığını nəzərə alsaq, birbaşa danışıqların davam etdirilməsi ilə bağlı Trampın verdiyi bir çox aqressiv ritorikaları əks etdirən bəyanatların müharibəyə aparmayacağını, ya da hərbi qarşıdurmaya aparmayacağı ilə bağlı ehtimalları daha gücləndirmiş olur. Çünki hazırda nüvə proqramı ilə bağlı İranın ABŞ ilə birbaşa danışıqların davam etdirilməsi, əməkdaşlıq imkanlarının dəyərləndirilməsi və hər hansı bir formada ola biləcək hərbi qarşıdurma ehtimallarının aradan qaldırılması ilə bağlı nəticələri də özündə ehtiva edir”.

Hərbi qarşıdurma və gərginlik

A.Qurbanova deyib ki, əslində ilk mərhələdən Trampın dövründə yeni bir qarşıdurmanın yaranması ehtimalının olmaması ilə bağlı ehtimallar daha güclü şəkildə səsləndirilirdi: “Çünki Tramp daha çox iqtisadi əlaqələrin inkişaf etdirilməsi, əməkdaşlıq perspektivlərinin dəyərləndirilməsi və qlobal iqtisadi münasibətlər kontekstində öz siyasi kursunun formalaşdırılmasına üstünlük verən bir yanaşmalara sahibdir. Bu da onu göstərir ki, hərbi qarşıdurma və gərginliklərin olması heç də onun marağında deyil. Digər önəmli məsələlərdən biri İsrail ABŞ münasibətlərində ticarət və iqtisadi əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanları ilə bağlıdır. Bu da əslində gözlənilən yanaşmadır. İsrail ilə Tramp administrasiyası dövründə münasibətlərin bütün strateji xətlər üzrə inkişaf etdirilməsi və həm Orta Şərq siyasətində, həm də ikitərəfli münasibətlərdə İsrail ilə əlaqələrdə önəmli prioritet istiqamətlərin, yeni yol xəritəsinin müəyyənləşdirilməsi məhz ilk gündən proqnozlaşdırılan əsas istiqamətlər idi”.

“Tarif məsələsinin müzakirəsi barədə heç bir məlumat yoxdur”

Siyasi elmlər üzrə fəlsəfə doktoru, Bakı Dövlət Universitetinin baş müəllimi Əlimusa İbrahimov qeyd edib ki, Trampla görüşdən əvvəl Netanyahu görüş çərçivəsində ABŞ ilə İsrail arasında digər məsələlərlə yanaşı, tarif məsələsinin də müzakirə ediləcəyini bildirmişdi: “Məlum olduğu kimi Trampın İsrailə tətbiq etdiyi 17 faizlik vergi tarifləri İsraildə yumşaq desək mənfi qarşılanmışdı. Hətta İsraildən olan bəzi siyasətçilər bunu İsrailə arxadan vurulan zərbə kimi qiymətləndirdilər. Görüş və müzakirələr başa çatdı, mətbuat konfransı da oldu. Tarif məsələsinin müzakirə olunması barədə heç bir məlumat yoxdur. Bütün dünyanı təlatümə gətirən bu məsələnin İsrail üçün əhəmiyyəti elan olunan səviyyədə deyilmi? Yaxud Netanyahu ilə Tramp arasında müzakirəyə çıxarılan digər məsələlər daha əhəmiyyətli olub? Hər halda bu, siyasətçiləri düşünməyə məcbur edən və sıradan olmayan bir hadisədir”.

İranla danışıqların anonsu

Onun sözlərinə görə, Netanyahu görüş öncəsi Trampla İran, Türkiyə və tarif məsələsinin müzakirə olunacağı anonsunu versə də, görüşün sonundakı mətbuat konfransında bu məsələnin üzərində dayanılmadı: “Əvəzində İsrail-İran, İsrail-Türkiyə münasibətlərinin müzakirə olunması barədə ətraflı məlumat verildi. Trampın səsləndirdiyi fikirlərin ilk baxışda Netanyahunun gözləntiləri ilə üst-üstə düşməməsi göz qabağında idi. Netanyahu Trampdan İrana qarşı hücuma razılıq almaq fikrində olsa da, Tramp İranla birbaşa danışıqların yaxın günlərdə başlayacağının anonsunu verdi. Türkiyə və Rəcəb Tayyip Ərdoğan haqqında Trampın istifadə etdiyi ifadələr də heç Netanyahunun ürəyincə deyildi. Çünki o, müzakirələr zamanı Rəcəb Tayyip Ərdoğandan Trampa şikayət etmək məqsədi güdürdü. Amma Trampın Türkiyə və onun prezidenti haqqında yüksək fikirdə olması İsrail baş nazirini məyus etdi. Mütəxəssislər Trampla bu dəfəki görüşün Netanyahu üçün son dərəcə uğursuz alındığı fikrini irəli sürürlər. Amma düşünürəm ki, bu mülahizələr ilkin mülahizələrdir. Bundan sonra hadisələrin inkişaf trayektoriyası vəziyyətin nə yerdə olması barədə dəqiq fikir yürütməyə imkan verəcək”.

Röya İsrafilova