İnsan beyninin sirri açıldı

Stanford Universitetinin alimlərinin apardığı araşdırma insan beyninin inkişafı ilə bağlı yeni nəticə ortaya qoyub.

“Qafqazinfo” xəbər verir ki, tədqiqatçılar beynin ön və arxa hissələrinin embrional inkişafın çox erkən mərhələsində fərqli progenitor hüceyrə qruplarından əmələ gəldiyini müəyyən ediblər.

Əvvəllər bütün beynin tək bir əsas progenitor hüceyrə qrupundan inkişaf etdiyi düşünülürdü. Lakin alimlər embrional inkişafın kritik mərhələsi olan qastrulyasiya zamanı iki fərqli hüceyrə qrupunun yarandığını müəyyən ediblər. Bu qruplardan biri beynin ön, digəri isə arxa hissəsini əmələ gətirir.

Tədqiqat zamanı bu hüceyrə qruplarının genetik təlimatlarının da fərqli şəkildə təşkil olunduğu müəyyən edilib. Buna görə beynin ön və arxa bölgələri inkişaf zamanı fərqli bioloji yolları izləyir.

Stanford Universitetinin inkişaf bioloqu Kayl Loh beynin iki ayrı hissədən ibarət olmasının çox qədim inkişaf mexanizminin nəticəsi ola biləcəyini bildirib.

Tədqiqatçılar bu strukturun təkamül tarixinin də olduqca qədim ola biləcəyini düşünürlər. İnsanlarla uzaq ortaq əcdadı olan bəzi dəniz orqanizmlərində oxşar sinir sistemi strukturunun olması bu inkişaf modelinin yüz milyonlarla il əvvələ aid ola biləcəyini göstərir.

Arxa beyin ürək döyüntüsü, nəfəsalma və yuxu kimi avtomatik bədən funksiyalarında rol oynayır. Ön və orta beyin isə dil, məntiq və mücərrəd düşüncə kimi daha mürəkkəb funksiyalardan məsuldur.

Tədqiqatın diqqətçəkən nəticələrindən biri kök hüceyrələri ilə bağlı olub. Alimlər arxa beyindəki hüceyrələrin necə inkişaf etdiyinə dair əldə etdikləri məlumatlar sayəsində insan kök hüceyrələrini laboratoriya şəraitində funksional arxa beyin motor neyronlarına çevirə biliblər.

Bu metod arxa beyindəki motor neyronlarının zədələndiyi amiotrofik lateral skleroz (ALS) və onurğa əzələ atrofiyası (SMA) kimi neyrodegenerativ xəstəliklərin laboratoriya şəraitində modelləşdirilməsinə kömək edə bilər.

Tədqiqatçılar yaranan motor neyronların gələcəkdə bu xəstəliklərin mexanizmlərini daha yaxşı başa düşmək və potensial müalicə üsulları hazırlamaq üçün istifadə edilə biləcəyini bildirirlər.

Araşdırmanın nəticələri “Nature Neuroscience” jurnalında dərc edilib.