Icma.az
close
up
RU
İnsan niyə əqidəsiz olmalıdır? Orxan Saffari yazır…

İnsan niyə əqidəsiz olmalıdır? Orxan Saffari yazır…

Gununsesi saytından alınan məlumata görə, Icma.az bildirir.

Adətən, hansısa bir əqidəyə sadiq olan, müəyyən dəyərlər uğrunda mübarizə aparan insanlar əqidəsini dəyişdiyi zaman xoş qarşılanmır.

Tələb isə sadədir: “Əqidəyə sadiq qalmaq lazımdır”.

Ancaq niyə? İnsan doğrudan da əbədi olaraq əqidəsinə sadiq qalmalıdırmı? Bu, niyə məcburiyyət olmalıdır? Əqidəyə sadiq qalmağın insan üçün ziyanları nədir?

Ümumiyyətlə, əgər bir əqidə dəyişmirsə, ona kor əqidə demək daha düzgündür. Məlum, insan isə dəyişən varlıqdır.

Başqa cür desək, insan daim inkişaf edir. Yəni bilik artır, təcrübə genişlənir, həyat şəraiti dəyişir. Sabit əqidə isə dəyişməzlik tələb edir. Hər şeydən əvvəl, məhz bu iki şey bir-birinə ziddir. Əgər insan dəyişirsə, əqidə də dəyişməlidir. Əqidəyə kor sadiqlik insanın öz inkişafına qarşı çıxması deməkdir.

Bu mənada, sabitlik illüziyadır.

Əslində, əqidə çox vaxt təsadüfi formalaşır. Bəs yaxşı, təsadüfi formalaşan bir anlayış niyə, necə müqəddəs ola bilər?

Bir insanın əqidəsi adətən ailə mühitindən, cəmiyyətin təsirindən, təsadüfi oxuduğu bir kitabdan, gənclik emosiyalarından yaranır. Belə təsadüfi formalaşmış bir şeyə ömür boyu sadiq qalmaq da bir az məntiqli görünmür.

Əqidə insanı müəyyən çərçivəyə salır, əqidənin üfiqləri yoxdur. Məhz bu çərçivə isə alternativ fikirləri rədd edir, insanı qütbləşdirir, özünü haqlı, başqalarını haqsız görməyə məcbur edir. Bu da həm etik, həm intellektual baxımdan təhlükəlidir.

Üstəlik, əiqidəyə sadiqlik çox vaxt qorxuya əsaslanır. İnsanlar əqidələrini dəyişməkdən qorxurlar, çünki kimliyini itirməkdən qorxur, “yanılmışam” deməkdən çəkinir, sosial təzyiqdən ehtiyat edir. Bu isə rasional seçim deyil, psixoloji müdafiə mexanizmidir.

Ümumi götürsək, əqidə çox vaxt emosional bağdır, rasional seçim deyil. İnsanlar əqidələrinə məntiqə görə yox, emosiyaya görə bağlanırlar. Bu isə onları manipulyasiyaya açıq edir.

Bəs niyə insanlar həmişə əqidəsinə sabit qalan insanları sevir, belə olmasını istəyir?

Bu cür məcburiyyətin səbəbləri çox vaxt sosialdır, insani deyil. Çünki cəmiyyət həmişə sabitlik istəyir. Dəyişən insanlar idarəolunmaz olur. Sabit əqidə isə cəmiyyət üçün rahatdır.

Din, ideologiya, siyasi hərəkatlar- hamısı sadiqlik tələb edir. Çünki sadiqlik güc yaradır.

İnsanlar həm də kimlik axtarır. Əqidə də bu mənada kimlik verir. Kimlik isə psixoloji rahatlıq yaradır.

Əqidə əsasən inanclardan yaranır, dəlillərdən yox. Dəlil dəyişdikcə, fikir də dəyişməlidir. Amma “əqidə” tələb edir ki, faktlar dəyişsə də, yeni sübutlar ortaya çıxsa da, gerçək elə gözünün içinə baxıb “yanılırsan” desə də, sən eyni fikirdə qalmalısan.

İnsanlar əqidələrinə yapışır, çünki dəyişsələr özlərini itirmiş olacaqlarını düşünürlər.
Psixologiyada buna identiklik narahatlığı deyilir.

Bu, yalançı qəhrəmanlıq hissi yaradır:
“Sabit qaldım, dəyişmədim, məğlub olmadım”.

Əslində isə, dəyişmək cəsarət tələb edir.
Dəyişməmək qorxunun nəticəsidir.

Məsələn, Antik dövrdə Sofistlər sabitqədəm olan fikirlərə güvənmirdilər. Onlar da həqiqət anlayışının dəyişkən anlayış olduğunu düşünürdülər. Yaxşı, həqiqətlər dəyişirsə, insan necə əqidəli qala bilər və ya qalmalıdır?

Əqidə əslində, fəaliyyətdə olmayan düşüncədir. Düşüncə sual verir, əqidə isə cavabı əvvəlcədən bilir. Fəlsəfə tarixi göstərir ki, irəliləyiş həmişə sadiqlikdən yox, şübhədən doğub.

Bu baxımdan, əqidəyə sadiqlik həqiqətin deyil, keçmişin müdafiəsidir.

Xülasə, insan əqidəyə yox, gerçəkliyə, məntiqə və davamlı yenilənməyə sadiq qalmalıdır…

Orxan Saffari

Gununsesi.info

Hadisənin gedişatını izləmək üçün Icma.az saytında ən son yeniliklərə baxın.
seeBaxış sayı:206
embedMənbə:https://www.gununsesi.info
archiveBu xəbər 29 Dekabr 2025 11:47 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Azərbaycanda 55 yeni peşə standartı hazırlanır

14 Noyabr 2026 11:57see293

“Ağzımızdakı dişlərin sayını da uçota alsalar yaxşı olar...” TƏKLİF

14 Noyabr 2026 12:26see282

Balıq bazarında bahalaşma var (Video)

14 Noyabr 2026 21:02see279

Gələn il qeyri dövlət müəssisələri büdcədən 130 mln. manata yaxın subsidiya alacaq

14 Noyabr 2026 18:04see274

Bakı avtobuslarında sərnişin bumu

14 Noyabr 2026 17:02see274

Azərbaycandan Suriyaya nəql edilən qazın həcmi 56% artdı

14 Noyabr 2026 14:44see269

Ədalət Partiyasında şairlə səmimi görüş

14 Noyabr 2026 17:43see260

STAR neft emalı zavodu dizel yanacağı istehsalını 4 % ə yaxın artırıb

14 Noyabr 2026 17:02see259

Avropa siyasi məkanında aparılan müzakirələrdə Azərbaycan fəal iştirak edir

14 Noyabr 2026 19:16see253

Yuğ Teatrında Ana tamaşasının premyerası keçirilib FOTOLAR

14 Noyabr 2026 20:23see252

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see234

Rusların təxminən 90 faizi son üç ildə kredit götürdüyünü etiraf edib

14 Noyabr 2026 19:30see229

Ermənistanı Avropa İttifaqının tərkibində görürəm Paşinyan

14 Noyabr 2026 19:50see228

Musiqi dünyasında tarixi ilk: İnsan deyil, amma ilin ən yaxşı ifaçısı seçildi

15 Noyabr 2026 00:00see228

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see225

Azərbaycanda bəzi dövlət müəssisələri ləğv oluna bilər

14 Noyabr 2026 17:10see222

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see217

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see216

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see213

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see210
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri