İnsanlar qış yuxusuna gedərsə insult, infarkt riski azalar

Oreqon Sağlamlıq və Elm Universitetinin tədqiqatçıları infarkt və ya insult kimi həyati təhlükəsi olan vəziyyətlərdə həkimlərə xəstələrin bədən istiliyini aşağı salmağa kömək edə biləcək üsul müəyyən ediblər. Bu metodun insanlara tətbiqi təbii olaraq qış yuxusuna getməyən insanlar üzərində bəzi heyvanların qış yuxusunda bədən istiliyini aşağı salmaq qabiliyyətini təqlid etməyə imkan verə bilər. 

“Sherg.az” “tr.mashable.com”a istinadən qeyd edir ki, sözügedən Universitetin Tibb Məktəbinin tədqiqatçısı Domenico Tupone bunu belə izah edir: "Bədən istiliyini aşağı salmaqla, beyin və ya ürək kimi orqanların daha az oksigenə ehtiyacı olmasını hədəfləyirik. Bu yolla, hətta toxumalara kifayət qədər oksigen verilmədiyi hallarda (işemiya) bu orqanlar daha uzun müddət yaşaya bilər və insult və ya infarktların mənfi təsirləri azala bilər”. Məməlilər soyuq olduqda, çox vaxt titrəyərək və ya qəhvəyi yağları yandıraraq bədənlərini isitməyə çalışırlar. Bu proses bədən istiliyini sabit saxlayan beynin normal temperatur tənzimləmə sistemi (termorequlyasiya) tərəfindən idarə olunur. Ancaq ayı və arktik dələ kimi qış yuxusuna gedən heyvanlarda bu sistem qış aylarında dəyişir. Bu yolla bədən istiliyini aşağı sala və soyuqda uzun müddət yaşaya bilirlər. Qışlama və ya "torpor" zamanı bədənin soyuqlara normal reaksiyaları tərsinə çevrilir. Yəni soyuğa məruz qalmaq istilik istehsalını azaldır və bədən istiliyinin aşağı düşməsinə səbəb olur. "Current Biology" jurnalında dərc edilən araşdırmada elm adamları beynin bu temperatur tənzimləmə dəyişikliyinə necə nəzarət etdiyini kəşf ediblər. Bu proses "termorequlyator inversiya" və ya qısaca TI adlanır. Tədqiqatçılar müəyyən ediblər ki, beynin "ventromedial periventrikulyar bölgə" və ya VMPeA adlanan xüsusi bölgəsini bloklayaraq, insanlar kimi qış yuxusuna getməyən siçovullarda bu TI vəziyyətini yarada bilirlər. TI zamanı soyuq mühitə məruz qalma bədənin istilik istehsalını dayandırır (bu proses termogenez kimi tanınır), isti mühitə məruz qalma isə istilik istehsalını artırır. Tədqiqatlar göstərir ki, VMPeA adlanan beyin bölgəsi "qışlama keçidi" kimi fəaliyyət göstərir. Bu sahə aktiv olduqda, bədən temperaturun dəyişməsinə normal reaksiya verir. Lakin bu sahədə aktivlik azaldıqda orqanizm termorequlyasiya inversiya adlanan vəziyyətə keçir və hətta soyuqda da istilik istehsalını azaldır. Bu kəşf insanlarda idarə olunan hipotermiyaya səbəb ola bilər. "İnsanları qış yuxusuna gedən heyvanlara çevirən bir mexanizmimiz olsaydı, terapevtik hipotermiyanı daha yaxşı həyata keçirə və idarə edə bilərdik". Tədqiqatçılar siçovullarda TI vəziyyətini təhrik etməklə nümayiş etdirdilər ki, adətən qış yuxusuna gedə bilməyən heyvanlarda idarə olunan hipotermiya yaratmaq mümkündür. Bu, insan təbabətində metabolik pozğunluqların müalicəsi üçün (məsələn, əməliyyatlar zamanı) və ya beyin xəsarətlərinin müalicəsi üçün faydalı ola bilər. Belə hallarda bədən istiliyinin aşağı salınması toxumaların zədələnməsini azalda və sağalmanı sürətləndirə bilər. Onun məqsədi müalicəvi hipotermiya, aşağı temperatur və aşağı metabolizm vəziyyətini təmin etmək, toxumalara kifayət qədər oksigen çatmadıqda (işemiya) xəstələrə uzun əməliyyatlar və hətta uzun kosmik missiyalar zamanı sağ qalma şansı verməkdir.