İran: Yaxın Şərqin son “qalası”, yoxsa növbəti dayanacaq?

Yaxın Şərqdə baş verən proseslər fonunda diqqətlər İrana yönəlib. 

Əgər ABŞ və İsrail İrana müdaxilə edərsə, yaxud İranda rejim dəyişərsə, bu, Yaxın Şərqdə uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasına gətirib çıxara bilərmi? 

Mövzu ilə bağlı “Cebheinfo.az”a açıqlamasında politoloq Yusif Bağırzadə bildirib ki, İranın zəifləməsi Yaxın Şərqdə bütün problemlərin həlli demək deyil. Onun sözlərinə görə, ABŞ və İsrailin hərbi müdaxiləsi nəticəsində bölgədə yeni güc boşluqları və lokal münaqişələr meydana çıxa bilər: 

“İran son dövrlərdə tez-tez Yaxın Şərq regionunun “son qalası” kimi qiymətləndirilir və onun mövqeyinin zəifləməsi də sanki bütün regional problemlərin həllinə bərabər göstərilir. Lakin reallıq daha mürəkkəbdir və İranın zəifləməsi Yaxın Şərqdə uzunmüddətli sabitliyi avtomatik olaraq təmin edə bilməz. 

İranın regiondakı təsiri yalnız öz hərbi və siyasi potensialına deyil, həm də “əl-Qüds” qüvvələri, “Hizbullah” və digər tərəfdaş şəbəkələrinə əsaslanır. Bu şəbəkələr İranın nüfuzunu qonşu ölkələrdə qoruyur və regionda balansı təsir edir. 

ABŞ və İsrailin hərbi müdaxiləsi İranı zəiflədə bilər, amma bu, regional problemləri tam həll etməyəcək. Əksinə, müdaxilə yeni qeyri-sabitlik, güc boşluqları və lokal münaqişələrin yaranmasına da səbəb olacaq”. 

Yusif Bağırzadə vurğulayıb ki, ABŞ-nin və İsrailin hərbi əməliyyat variantları, xüsusilə raket və dron hücumları, İranın müdafiə qabiliyyətinə böyük zərbə olacaq: 

“Lakin regiondakı digər aktorların - Səudiyyə Ərəbistanı, BƏƏ, Türkiyə və digərlərinin bu zərbələrdən sonra İranın davranışlarından asılı olaraq öz geosiyasi maraqlarını qorumaq məcburiyyəti orataya çıxacaq. Bu isə yeni qarşıdurma və diplomatik gərginliklər yarada bilər. Qeyri-dövlət aktorlarının rolu da mühümdür. 

“Hizbullah”, HƏMAS və digər İran tərəfdarı qruplar hər hansı müdaxiləyə qarşı müqavimət göstərə bilər. Bu isə münaqişəni lokal, amma uzunmüddətli döyüş meydanına çevrilmə ehtimalını artırır. Eyni zamanda, İranın zəifləməsi enerji və iqtisadi təsirləri də doğurur. Neft marşrutları və ticarət axınları dəyişə, neft qiymətlərində dalğalanmalar ola bilər. 

ABŞ və İsrail müdaxiləsi yalnız hərbi üstünlük qazanmaqla məhdudlaşmayacaq. İranın nüfuzunun zəifləməsi bölgədə yeni güc balanslarını yaradacaq. Bu isə digər dövlətlər arasında rəqabəti artıraraq sabitliyi qısa müddət üçün də olsa poza bilər. Qərb təsiri güclənə bilər, amma regionda yeni gərginliklər, qarşıdurmalar və qeyri-sabitlik ehtimalı yüksək olaraq qalacaq. 

Odur ki, İranın zəifləməsi Yaxın Şərqdə “heç bir problem qalmayacaq” iddiasını doğrultmur. Bu müdaxilə yalnız qısamüddətli hərbi üstünlük gətirə bilər, amma yeni regional gərginliklər yaratma ehtimalı da kifayət qədər yüksəkdir”. 

Əfsanə Rəcəb 
"Cebheinfo.az"

Açar sözlər: İran Yusif Bağırzadə

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin