“İranla münasibətlərdə böhran aradan qalxıb” ““Kim güclüdürsə, o haqlıdır” prinsipi yeni deyil...”

“Azərbaycanla Ermənistan arasında təmas xəttində təxminən bir ildir tam sakitlik hökm sürür. Nə atəş səsləri eşidilir, nə də qan tökülür. Onilliklər boyu daimi hərbi qarşıdurma şəraitində yaşamış region üçün bu, prinsipial olaraq yeni reallıqdır”.

“AzPolitika” xəbər verir ki, bu fikirləri keçmiş xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov postmünaqişə dövründə gedən prosesləri şərh edərkən deyib. Onun sözlərinə görə, de-fakto sülh artıq bərqərar olub və Vaşinqtonda paraflanmış sülh sazişi Azərbaycan diplomatiyasının ardıcıl və praqmatik xarici siyasət xəttinin məntiqi nəticəsi kimi çıxış edir.

Sabiq nazir xatırladıb ki, Prezident İlham Əliyev də son müsahibələrində siyasi baxımdan Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsinin başa çatdığını bəyan edib. Dövlət başçısı Azərbaycanın suverenliyinin və ərazi bütövlüyünün bərpasının Cənubi Qafqazda tamamilə yeni təhlükəsizlik arxitekturası formalaşdırdığını, bu arxitekturda revanşizmə, “boz zonalara” və beynəlxalq hüquqi qeyri-müəyyənliklərə yer qalmadığını xüsusi vurğulayıb.

Bu fondda əldə olunan nəticələrin və regional inkişaf perspektivlərinin ekspert qiymətləndirilməsinin xüsusi maraq doğurduğunu deyən Zülfüqarov, “Bakinski raboçi” qəzetinə müsahibəsində Azərbaycanın xarici siyasət mövqeyində baş verən transformasiyaya, diplomatik mübarizənin yekunlarına və Vaşinqton razılaşmalarının əhəmiyyətinə toxunub.

Beynəlxalq hüququn və BMT-nin artıq təsir gücünü itirdiyi ilə bağlı fikirlərə münasibət bildirən sabiq XİN rəhbəri qeyd edib ki, son illərin təcrübəsi təəssüf ki, bu yanaşmanı təsdiqləyir. O deyib ki, “kim güclüdürsə, o haqlıdır” prinsipi yeni deyil və beynəlxalq münasibətlərin bütün tarixi boyunca güc mərkəzləri öz qaydalarını və normalarını formalaşdıraraq dünya nizamını öz maraqlarına uyğun qurublar.

T.Zülfüqarov vurğulayıb ki, bu gün sadəcə həmin ssenarinin müasir siyasətdə təkrarını müşahidə edirik və güc əsas arqumentə çevrilib, hüquqi formallıqlar isə artıq əldə olunmuş üstünlüklərin rəsmiləşdirilməsi alətidir. Azərbaycan bu nəticəyə hələ İkinci Qarabağ müharibəsindən bir neçə il əvvəl gəlib və Prezident İlham Əliyev çıxışlarında beynəlxalq qaydaların seçmə şəkildə tətbiqinin qlobal təhlükəsizlik sisteminə etimadı sarsıtdığını dəfələrlə qeyd edib.

Sabiq nazirin sözlərinə görə, Azərbaycan güc, diplomatiya və beynəlxalq normalara aydın şəkildə istinad etməklə belə bir ədalətsiz mühitdə də öz hüquqlarını müdafiə edə biləcəyini nümayiş etdirib. 

“Beynəlxalq institutlar faktiki olaraq dekorasiya rolunu oynayır və dövlətlər bu dekorasiyadan öz siyasətlərini ört-basdır etmək üçün istifadə edirlər”, - o əlavə edib.

Tofiq Zülfüqarov Minsk Qrupunun fəaliyyətinin də bunu sübut etdiyini bildirib və bu reallığın gələcəkdə daha aydın şəkildə üzə çıxacağını deyib.

T.Zülfüqarov vurğulayıb ki, Azərbaycana qarşı çoxşaxəli təcavüz həyata keçirilib və bu təcavüz təkcə döyüş meydanı ilə məhdudlaşmayıb. İdeoloji, iqtisadi, hüquqi, təbliğat və digər sahələrdə mövcud olmuş bu təcavüz elementləri hələ də tam aradan qaldırılmalıdır.

Sabiq nazir bildirib ki, ümumi razılaşmaya əsasən, ilk növbədə Ermənistan sülh yolu və qonşularla konstruktiv əməkdaşlıq kursunu seçib. Belə ki, Azərbaycan bu münaqişənin təşəbbüskarı olmayıb, lakin Ermənistanı sülhə məcbur edib. T.Zülfüqarov rəsmi təsbitin ötən il Vaşinqtonda imzalanmış sənədlərlə həyata keçirildiyini, bəzi detallarla bağlı işlərin davam etdiyini, lakin paraflanmış sülh sazişinin faktiki olaraq Bakı ilə İrəvan arasında sülh vəziyyətini təsbit etdiyini vurğulayıb.

Onun sözlərinə görə, sülh vəziyyəti onsuz da göz önündədir, çünki ötən il təmas xəttində Azərbaycan əsgərləri həlak olmayıb. Bununla belə, postmünaqişə prosesi davam edir və münaqişənin qalıqları Ermənistan–Azərbaycan münasibətlərindən tam şəkildə çıxarılmalıdır.

2025-ci ilin Azərbaycan–ABŞ münasibətləri baxımından tarixi il olub-olmaması məsələsinə toxunan T.Zülfüqarov deyib ki, bu münasibətlər tarix boyu müxtəlif mərhələlərdən keçib. 

Onun sözlərinə görə, ötən il ən yüksək səviyyədə tərəflərin Bayden administrasiyası dövründə yaranmış böhrandan çıxmaq niyyətini bəyan etməsi yeni mərhələnin başlanğıcı olub: “Münasibətlərin yeni səviyyəyə qalxması üçün konkret siyasi addımlar atılmalıdır və bu baxımdan Bakı ilə Vaşinqton arasındakı münasibətləri uzun illər kölgədə saxlayan 907-ci düzəliş hələ də əsas problemlərdən biri olaraq qalır. Ümid edirəm ki, Tramp administrasiyası bu maneəni tam aradan qaldıracaq”.

Azərbaycanın ötən ildəki digər xarici siyasət uğurlarına da toxunan Tofiq Zülfüqarov, Çinlə münasibətlərin möhkəmlənməsini xüsusi qeyd edib. Belə ki, Çin bu gün qlobal güc mərkəzlərindən biridir və ikitərəfli münasibətlər strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə yüksəlib. Keçmiş nazir iqtisadi, enerji və infrastruktur sahələrində yeni əməkdaşlıq istiqamətlərinin formalaşdığını bildirib. O, Azərbaycanın S5+1 formatında tamhüquqlu üzvlüyünü də mühüm nailiyyət kimi dəyərləndirib və bu formatın S6+1-ə transformasiya olunduğunu qeyd edib. Bu mexanizm həm Azərbaycan, həm də Mərkəzi Asiya ölkələri üçün siyasi və iqtisadi baxımdan ciddi imkanlar yaradır.

“2025-ci ildə Türk Dövlətləri Təşkilatının gücləndirilməsi istiqamətində də mühüm addımlar atılıb. Türkiyə ilə müttəfiqlik münasibətləri daha da möhkəmlənib, Pakistanla əlaqələr isə daha yüksək səviyyəyə qalxıb”, - o əlavə edib

Eyni zamanda, sabiq nazir bildirib ki, İranla münasibətlərdəki böhran əlamətləri əsasən aradan qaldırılıb və prezidentlər səviyyəsində keçirilən təmaslar bunu təsdiqləyir. O, Avropa İttifaqı ölkələri ilə münasibətlərdə də müəyyən canlanma müşahidə olunduğunu, baxmayaraq ki, problemlərin hələ də qalmaqda davam etdiyini deyib.

T.Zülfüqarov vurğulayıb ki, Aİ ölkələri Ermənistan–Azərbaycan münaqişəsinin həllini qəbul etməyə məcbur olublar və bu kontekstdə ATƏT-in Minsk Qrupu buraxılıb. Bununla belə, ötən il Rusiya ilə münasibətlərdəki böhranı aradan qaldırmaq mümkün olmayıb.

Sonda sabiq xarici işlər naziri bildirib ki, aktiv xarici siyasət çoxşaxəli dinamikanı tələb edir və ümumilikdə ötən il demək olar ki, bütün istiqamətlər üzrə müsbət dinamika müşahidə olunub.

Rasim Əliyev

“AzPolitika.info”