İşdən sonra da iş haqqında düşünmək normal iş rejimidir, yoxsa başqa problem? KÖŞƏ

İş günü bitir, kompüter bağlanır, ofisdən çıxılır, avtobusda evə doğru yol başlanır. Amma insanın fikri hələ də işdə qalır. Sabah təqdim ediləcək hesabat, cavablandırılmamış məktub, rəhbərin gün ərzində dediyi bir cümlə, vaxtında çatdırılmalı tapşırıq... Fiziki olaraq işdən uzaqlaşsa da, düşüncələrində iş yerindən ayrıla bilmir. Evə çatır, yeməyini yeyir, yaxınları ilə söhbət edir, amma fikrinin bir hissəsi yenə də sabahkı iş günündədir.

Bu vəziyyət bir çox insan üçün o qədər adi hala çevrilib ki, artıq onun üzərində düşünməyə də ehtiyac duymur. İş haqqında düşünmək məsuliyyətli olmaq, işini sevmək və peşəsinə bağlılıq kimi qəbul edilir. Bəzən işdən sonra gələn məktuba cavab vermək, istirahət vaxtında tapşırığı tamamlamaq, hətta gecə yatmazdan əvvəl görüləcək işləri planlaşdırmaq peşəkarlığın göstəricisi sayılır. Ancaq insanın işə bağlılığı ilə işdən ayrılıb dincələ bilməməsi eyni şey deyil.

İş haqqında düşünmək özlüyündə problem deyil. Gün ərzində yarımçıq qalan məsələni evdə xatırlamaq, sabah üçün plan qurmaq və ya maraqlı bir ideyanın üzərində düşünmək təbiidir. Problem bu düşüncələrin insanın istirahətinə mane olduğu, şəxsi həyatını arxa plana keçirdiyi və özündən asılı olmadan davam etdiyi zaman başlayır. İnsan işlə bağlı fikirlərini istədiyi vaxt kənara qoya bilmirsə, deməli, iş günü onun üçün rəsmi iş saatlarının bitməsi ilə başa çatmır.

Maraqlıdır ki, bəzən işdən sonra da işləmək məcburiyyəti yaranmır. İnsan özü-özünə əlavə məsuliyyət götürür. Görüləcək işləri dəfələrlə nəzərdən keçirir, mümkün səhvləri düşünür, sabah baş verə biləcək problemləri əvvəlcədən həll etməyə çalışır. Hər şeyi nəzarətdə saxlamaq istəyi onu daim gərgin vəziyyətdə saxlayır. Bir müddət sonra dincəlmək belə yarımçıq iş hissi yaradır. İnsan istirahət etdiyi üçün yox, kifayət qədər işləmədiyini düşündüyü üçün narahat olmağa başlayır.

Bunun başqa bir tərəfi də var: bəzi iş yerlərində əməkdaşın daim əlçatan olması səssiz gözləntiyə çevrilir. İş saatından sonra göndərilən mesajlara dərhal cavab verilməsi, istirahət günündə zənglərin açılması, təcili olmayan məsələlərin belə gecə saatlarında müzakirə edilməsi insanın şəxsi vaxtını tədricən işin bir hissəsinə çevirir. Əməkdaş bir müddət sonra telefona gələn hər bildirişə işlə bağlı problem kimi yanaşır. Hətta mesaj gəlmədiyi vaxtlarda belə nəsə baş verə biləcəyini düşünür.

Belə vəziyyətdə məsələni yalnız insanın şəxsi vərdişləri ilə izah etmək düzgün olmazdı. Bəzən iş yükü həddindən artıq olur, tapşırıqlar müəyyən edilmiş vaxta sığmır, məsuliyyətlər düzgün bölüşdürülmür. Bəzən isə iş yerində daim məşğul görünmək, hər tapşırığa dərhal reaksiya vermək və istirahət etmədən işləmək sədaqət göstəricisi kimi qəbul edilir. Nəticədə insan sərhəd qoymağı məsuliyyətsizlik, dincəlməyi isə vaxt itkisi hesab etməyə başlayır.

Halbuki istirahət iş həyatının qarşısında dayanan maneə deyil, onun davamlı olması üçün vacib şərtdir. İnsan gün ərzində nə qədər çox işləsə də, özünü bərpa etməyə vaxt ayırmadıqda diqqəti, səbrini və işə marağını qorumaqda çətinlik çəkə bilər. Daim iş haqqında düşünmək də hər zaman daha məhsuldar olmaq demək deyil. Bəzən insan eyni problemi saatlarla fikrində təkrar edir, amma heç bir həll yolu tapa bilmir. Sadəcə beyninə fasilə vermədiyi üçün yorğunluğu artır.

İşdən kənar həyatın başqa bir xüsusiyyəti də var: o, həmişə böyük hadisələrdən ibarət deyil. Ailə ilə söhbət, dostla görüş, sakit gəzinti, kitab oxumaq və ya heç bir xüsusi iş görmədən vaxt keçirmək gündəlik həyatın adi hissələridir. Ancaq insanın fikri daim işdə olduqda bu anlar da diqqətdən kənarda qalır. Yaxınları onun yanında olsa da, söhbətə tam qoşula bilməməsi münasibətlərə təsir göstərir. İstirahət üçün ayrılan vaxt keçir, amma insan özünü dincəlmiş hiss etmir.

Bəzən “işimi evə gətirmirəm” deyirik, amma əslində işimizi düşüncələrimizdə evə gətiririk. Kompüteri açmamaq, iş telefonunu kənara qoymaq kifayət etmir. Gün ərzində yaşanan gərginlik, tamamlanmamış tapşırıqlar və sabahla bağlı narahatlıq insanın fikrində davam edir. Buna görə də işlə şəxsi həyat arasındakı sərhəd yalnız fiziki məsafə ilə müəyyənləşmir. Əsas məsələ insanın işdən kənarda özünə aid vaxta həqiqətən sahib ola bilməsidir.

İşdən sonra da iş haqqında düşündüyünü fərq edən insan ilk növbədə özünü məsuliyyətsizlikdə günahlandırmamalıdır. Görüləcək işlərin əvvəlcədən planlaşdırılması, iş saatlarından kənar əlaqə qaydalarının müəyyən edilməsi və günün sonunda yarımçıq qalan məsələlərin qeyd olunması düşüncələri nizamlamağa kömək edə bilər. Əgər işlə bağlı narahatlıq davamlı xarakter alır, yuxuya, əhvala və gündəlik münasibətlərə ciddi təsir göstərirsə, bunun səbəblərinə daha diqqətlə yanaşmaq lazımdır.

Peşəkar olmaq günün hər saatında iş haqqında düşünmək demək deyil. İşinə məsuliyyətlə yanaşmaqla özünə vaxt ayırmaq bir-birinə zidd deyil. İnsan yalnız işlədiyi zaman deyil, dincəldiyi, sevdikləri ilə vaxt keçirdiyi və öz maraqlarına yer ayırdığı zaman da həyatını qurur.

İş günü bitəndə insanın masadan qalxması mümkündür. Daha çətin olan isə fikrən də işdən ayrılmaqdır. Əgər hər axşam sabahın qayğıları ilə başa çatırsa, insan bir müddət sonra həyatını yalnız iş günləri və həmin günlərə hazırlıq arasında bölməyə başlayır. Halbuki iş həyatımızın mühüm hissəsidir, amma bütün həyatımızın özü deyil.