İslam həmrəyliyi harada başlayır, harada bitir?

Onun vahid məktəbli geyiminə dəxli yoxdur

Azərbaycanda vahid məktəbli geyimi ilə bağlı qərar informasiya savaşı alətinə çevrilib. Mövzu xarici media resursları tərəfindən kontekstindən çıxarılaraq, guya Azərbaycanda hicabın qadağan edilməsi və ya islami dəyərlərə qarşı münasibətin pisləşməsi kimi təqdim edilir. Mövzunu manipulyasiya edərək, onun üzərindən insanların dini duyğularına toxunan emosional çərçivə yaradılır. Azərbaycan dövləti ilə vətəndaşları arasında etimadın zəiflədilməsinə yönəlik təşəbbüslər göstərilir. Proses bir çox ölkələrin üzərindən həyata keçirilsə də, İran mediasında və sosial şəbəkələrin İran seqmentində daha sistemli şəkildə idarə olunur. Özlərini İslamın və dini dəyərlərin müdafiəçisi kimi göstərərək, guya Azərbaycanda "dinin sıxışdırılmasına qarşı çıxdıqları" görüntüsünü yaradırlar.

Məsələ ondadır ki, İran mediası azad, müstəqil, liberal təmayüllü deyil. Hər bir media subyektinin arxasında konkret hərbi, siyasi və ya radikal “dini” mərkəzlər dayanır. Buna görə də həmin media resurslarının qondarma “dini təəssübkeşliyə” əsaslanan təbliğatını İranın siyasi mərkəzlərinin ideoloji maraqlarından kənarda nəzərdən keçirmək olmaz. Sadə bir təhlil kifayət edir ki, İran mediasının, xüsusilə “Səhər” TV-nin və sosial şəbəkə hesablarının yaydıqları məlumatların kampaniya xarakteri daşıdığı aydın olsun. Sentyabrın 30-da Qum şəhərində “dini mərkəz”lər tərəfindən keçirilən konfrans və orada Azərbaycanda guya hicabın qadağan edildiyi barədə iddiaların səsləndirilməsi də sübut edir ki, İran mediasının yazdıqları konyukturadır, sifarişlərə əsaslanır. Onlar məktəbli geyimi ilə bağlı məsələni “İslama qarşı mübarizə” kimi təqdim etməklə, dini hissləri qızışdırmaq və cəmiyyətdə qarşıdurma yaratmaq istəyirlər.

Əgər İran həqiqətən də İslamın və müsəlmanların təəssübünü çəkirsə, onda bir sıra suallara da cavab verməlidir. Məsələn, cavab verməlidir ki, 44 günlük Vətən müharibəsi dövründə İranın mövqeyi niyə müsəlman Azərbaycanın maraqları ilə üst-üstə düşmürdü? Niyə Ermənistanla hərbi və təhlükəsizlik sahələrində əməkdaşlığı özünün xarici siyasətinin mühüm istiqamətlərindən birinə çevirdi? Azərbaycanın ərazilərinin işğal altında olduğu dövrdə Ermənistan tərəfindən dağıdılmış məscidlərə, dini abidələrə və digər mədəni irs nümunələrinə münasibətdə eyni prinsipiallığı nümayiş etdirmədi? Nə üçün Ermənistana kəşfiyyat məlumatları, hərbi və digər təyinatlı mallar göndərdi, Azərbaycan Ordusu üzərində üstün mövqe qazandırmağa çalışdı?

Təbii ki, Azərbaycan xalqı İranın və İran mediasının Qarabağ məsələsində tutduğu mövqeyi yaxşı xatırlayır. Onlar həmin dövrdə bizlərin-dindaşlarının yanında deyil, düşmən cəbhədə yer tutdular. Azərbaycan xalqı üçün taleyüklü məsələ olan Qarabağ mövzusunda düşmən düşərgədə, Ermənistanın səfində yer tutan İran mediası indi Azərbaycan xalqının xeyrinə danışarmı? Təbii ki, yox. Onlar Qarabağ məsələsində yanlış mövqe tutduqları kimi, vahid formalı məktəbli geyimi məsələsində də yanlış mövqe tuturlar. Azərbaycan cəmiyyəti bu cür materialları emosional reaksiyalarla deyil, faktların yoxlanılması, mənbələrin etibarlılığının qiymətləndirilməsi əsasında dəyərləndirməlidir.

Təəssüf doğuran hal Türkiyənin media və sosial şəbəkə məkanında da oxşar yanaşmaların müşahidə edilməsidir. Daha ciddi narahatlıq doğuran isə bu müzakirələrə bəzən rəsmi vəzifə daşıyan şəxslərin də qoşulmasıdır. Türkiyə Prezidentinin baş müşaviri Oktay Saralın Azərbaycandakı məktəbli geyimi məsələsini kontekstdən çıxaranlar cərgəsinə qoşulması, qondarma “hicab kampaniyası”na qoşulması diqqət çəkir. O, hicablı şagirdlərin təhsil hüququnun məhdudlaşdırıldığını iddia edərək, Azərbaycanın bu qərardan geri dönməli olduğunu bildirib.

Təbii ki, dini azadlıqlar və təhsil hüququ barədə fikir bildirmək hər kəsin haqqıdır. Lakin yüksək vəzifə tutan şəxslərin belə həssas məsələlərə münasibətdə faktları, hüquqi çərçivəni və mümkün siyasi nəticələri nəzərə almaları xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Konkret hadisələrə dair bütün məlumatlar dəqiqləşdirilmədən qəti hökmlər vermək, məsələni emosional və siyasi ritorika ilə təqdim etmək iki qardaş ölkənin ictimaiyyətləri arasında süni gərginlik yaratmaqdan başqa bir şey deyil.

Yeni Azərbaycan Partiyasının bu açıqlamalara münasibət bildirməsi də müzakirənin siyasi tərəfini üzə çıxardı. İstənilən halda, Türkiyə ilə Azərbaycan arasındakı münasibətlərin tarixi, strateji və mənəvi əhəmiyyəti belə məsələlərdə qarşılıqlı həssaslıq, məsuliyyət və düzgün informasiya mübadiləsini daha da vacib edir. “Bir millət, iki dövlət” prinsipi yalnız ortaq dəyərləri deyil, həm də bir-birinin suverenliyinə və daxili qərarlarına hörmət etməyi nəzərdə tutur.

İslam həmrəyliyi siyasi maraqlara uyğun gələndə xatırlanan, uyğun gəlməyəndə isə unudulan ritorika olmamalıdır. O, prinsipiallıq, ardıcıllıq və ədalət tələb edir. İslamın və müsəlmanların müdafiəsindən danışanlar, ilk növbədə, bu prinsiplərə öz münasibətlərində sadiq qalmalıdırlar. Əks halda, dini dəyərlərin müdafiəsi adı altında aparılan fəaliyyət həqiqi həmrəylikdən uzaqlaşaraq siyasi təbliğat vasitəsinə çevrilir.

Müşfiq ƏLƏSGƏRLİ,
XQ-nin media eksperti