İspaniya general Frankonun dövründən qalan sənədlərin məxfiliyini çıxarmaq istəyir

İspaniya 1938-1975-ci illərdə ölkəyə rəhbərlik etmiş diktator Fransisko Frankonun dövrünə aid sənədlərin məxfiliyini ləğv etməyi planlaşdırır.Ümumilikdə, 45 ildən köhnə və ölkənin milli təhlükəsizliyinə təhlükə yaratmayan bütün dövlət sənədləri məxfilikdən çıxarılacaq. Bu barədə “Reuters” xəbər verir.

Qeyd edilir ki, təklif olunan qanun layihəsi təsdiq olunarsa, müasir İspaniya tarixinin bəzi çox qaranlıq səhifələrinə aid bir sıra sənədlər məxfilikdən çıxarılacaq. Məsələn, Frankonun alman füreri Adolf Hitlerlə əlaqələri haqqında daha çox məlumat olacaq.

Məlumat bombası: İspaniya general Franko General Fransisko Frankonun dövründəki sənədlərin məxfiliyini çıxarmaq istəyir

İspaniyada 1939-1975-ci illərdə qurulmuş falanqist rejimin qurbanlarının kütləvi məzarlarını da aşkar etmək mümkün olacaq.Tarixçiləri çox maraqlandıracaq digər məqam isə 1966-cı ildə Palomares yaxınlığında nüvə silahı daşıyan iki Amerika təyyarəsinin havada toqquşması nəticəsində baş vermiş nüvə qəzasıdır. Həmin insident nəticəsində 10-dan çox nüvə bombası itirildi - onların əksəriyyəti sonda tapıldı.

İspaniyanın ədliyyə naziri Feliks Bolanos jurnalistlərə açıqlamasında "Bu qanun sayəsində qanunvericiliyimizdə bizi Avropa standartlarına uyğunlaşdırmaq üçün maneəni aradan qaldıracağıq. Vətəndaşların bilmək hüququ var. İdarələr tarix üçün vacib olan sənədləri təqdim etməyə borcludurlar" deyib.

Mövcud dövlət sirri haqqında qanun Frankonun vaxtında qəbul edilib. Keçmiş vaxta əsasən avtomatik təsnifləşdirməni nəzərdə tutmur. Sənədlər üçün aşağıdakı məxfilik tarixləri təklif olunur:

"Tam məxfi" - 60 ildən sonra məxfiliyin açılması;
"Gizli" - 45 ildən sonra məxfiliyin açılması;
"Məxfi" - doqquz ildən sonra məxfiliyin açılması;
"Məhdud giriş" - beş ildən sonra məxfiliyin ləğvi;
Bəzi sənədlərin məhv edildiyi və ya redaktə edildiyi güman edilir. Fəallar artıq qeydlərin dərhal rəqəmsallaşdırılmasını tələb ediblər. Bolanos, öz növbəsində, məxfiliyin açılmasının baş verəcəyinə inandırdı, lakin bu, mərhələli proses olacaq, çünki çoxlu sənədlər olacaq.

General Fransisko Franko 1936-1975-ci illərdə kaudillo (diktator) və İspaniya hökumətinin başçısı idi. O, nəhayət, 1939-cu ildə falanqistlərin, nasistlərin ispan versiyasının Respublika qüvvələrinə (kommunistlər, anarxistlər, solçular və s.) qarşı vuruşduğu İspaniya vətəndaş müharibəsi bitdikdən sonra hakimiyyətə gəldi.

Franko Almaniya və İtaliyanın köməyi ilə müharibədə qalib gələ bilsə də, faşist-sovet müharibəsində SSRİ-yə qarşı döyüşmək üçün “Mavi diviziya”nın könüllülərini göndərsə də, II Dünya Müharibəsində şərti olaraq “bitərəf” qaldı.

Franko və onun hökuməti “İspan iqtisadi möcüzəsi”nin yaradıcıları hesab olunur: müharibədən sonra İspaniya Avropanın ən kasıb ölkəsindən dünyanın ikinci ən sürətlə inkişaf edən iqtisadiyyatına çevrilə bildi.

Franko həmçinin İspan kral sülaləsinin vəliəhd şahzadəsinin ölümündən sonra kral olmasını əmr etdi. 1975-ci ildə diktator öldü və avtoritar dövlətin dağıdılmasını tamamlayan və İspaniyanı demokratiyaya çevirən Xuan Karlos kral oldu.

Xatırladaq ki, 2025-ci il yanvarın 23-də ABŞ prezidenti Donald Tramp 1960-cı illərdə 35-ci prezident Con Fitscerald Kennedinin öldürülməsi ilə bağlı sənədlərin məxfiliyini ləğv edən fərman imzalayıb.

Əziz Mustafa