İsveçrəli alimlərdən robot diş həkimi: Diş müalicəsini bir görüşə endirə bilər

İsveçrənin Basel Universitetinin alimləri gələcəkdə dişlərin örtük (kron) üçün avtomatik hazırlanmasını təmin edə biləcək miniatür diş robotu hazırlayıblar. Tədqiqatçılar bildirirlər ki, hələ prototip mərhələsində olan sistem diş müalicəsində tələb olunan qəbul sayını azaldaraq xəstələr üçün daha sürətli və rahat müalicə prosesi yarada bilər.

Sherg.az xarici mediaya istinadən xəbər verir ki, Robot Basel Universitetinin Biotibbi Mühəndislik Bölməsi ilə Sürix Universitetinin tədqiqatçılarının birgə əməkdaşlığı nəticəsində hazırlanıb. Araşdırmanın nəticələri IEEE Transactions on Medical Robotics and Bionics elmi jurnalında dərc olunub.

Kron müalicəsini sürətləndirmək hədəflənir

Hazırda dişə kron qoyulması tələb olunan hallarda müalicə adətən bir neçə qəbuldan ibarət olur. İlk mərhələdə çürük təmizlənir, diş formalaşdırılır, ölçü götürülür və müvəqqəti kron yerləşdirilir. Daimi kron isə laboratoriyada hazırlandıqdan sonra növbəti qəbul zamanı taxılır.

Alimlərin hazırladığı MIR (Miniature Intraoral Robot) adlı sistem bu prosesi əhəmiyyətli dərəcədə qısaltmağı hədəfləyir.

Müalicənin ilk mərhələsində ağızdaxili skan aparıldıqdan sonra diş həkimi robotun hansı nahiyələrdən və nə qədər diş toxumasını götürəcəyini rəqəmsal şəkildə planlaşdırır. Eyni skan məlumatları əsasında həm daimi kron sifariş edilir, həm də robota uyğun xüsusi ağızdaxili sabitləyici hazırlanır.

Bu texnologiya sayəsində xəstə müalicə zamanı başını hərəkət etdirsə belə, robot ağız daxilində mövqeyini qoruyub saxlaya bilir.

Tıxac ölçüsündə hazırlanıb

Tədqiqatçılar robotun xəstənin ağzına rahat yerləşməsi üçün mümkün qədər kiçik ölçüdə hazırlandığını bildirirlər.

Təxminən şüşə mantarı böyüklüyündə olan prototipin ölçüləri cəmi 43 × 26 × 28 millimetrdir. Robotun mühərrikləri və idarəetmə sistemi ağızdan kənarda yerləşir və elastik vallar, kabellər və borular vasitəsilə cihaza qoşulur.

Araşdırmanın aparıcı müəllifi doktor Yukiko Tomooka bildirib ki, sistem açıq ağız boşluğunda rahat işləyə biləcək qədər kompakt şəkildə layihələndirilib.

Yüksək dəqiqlik nümayiş etdirib

Robot əvvəlcə sintetik qətran materialından hazırlanmış diş modellərində, daha sonra isə diş minasına bənzər sərtliyə malik keramika materialı üzərində sınaqdan keçirilib.

Robot dişi iki mərhələdə hazırlayır. Əvvəlcə iri frez vasitəsilə dişin üst hissəsindəki artıq toxuma götürülür, sonra isə daha nazik və uzun frez dişin yan səthlərini formalaşdırır.

Hələlik mövqeyini ölçən sensorlara malik olmasa da, sınaqlar zamanı robotun yüksək dəqiqliklə işlədiyi müəyyən edilib. Testlərdə mövqe xətasının 0,2 millimetrdən az olduğu qeydə alınıb.

Alimlər hesab edirlər ki, sistemə sensorlar əlavə edildikdən sonra bu göstərici daha da yaxşılaşacaq.

Təhlükəsizlik göstəriciləri də yoxlanılır

Tədqiqat qrupu robotun dəqiqliyi ilə yanaşı, işləyərkən tətbiq etdiyi qüvvəni də analiz edib.

Sınaqlar zamanı frezin yaratdığı qüvvənin 5 nyutondan az olduğu müəyyən edilib ki, bu da təxminən yarım litrlik su şüşəsinin ağırlığına bərabərdir.

Bundan əlavə, robotun yaratdığı səs-küy səviyyəsi də ölçülərək onun klinik şəraitdə istifadəyə uyğunluğu qiymətləndirilir.

Növbəti mərhələ: sensor və kamera

MIR sisteminin stomatoloji klinikalarda istifadəsi üçün hələ bir sıra təkmilləşdirmələrə ehtiyac var.

Tədqiqatçılar növbəti mərhələdə robota sensorlar və kiçik kamera inteqrasiya etməyi planlaşdırırlar. Bu sayədə sistem müalicə zamanı həm öz mövqeyini, həm də prosedurun gedişini real vaxt rejimində izləyə biləcək.