Kartla ödəyəndə pul daha tez xərclənir?

Kartla və ya telefonla ödəniş etmək rahatdır: nağd pul saymağa, xırda pul axtarmağa ehtiyac qalmır. Lakin bu rahatlığın bir tərəfi də var. Ödəniş zamanı pulun fiziki olaraq əlindən çıxmasını hiss etməyən insan bəzən xərclədiyi məbləğə daha az diqqət yetirə bilər.

İqtisadiyyat və istehlakçı davranışı üzrə araşdırmalarda bu hadisə “nağdsız ödəniş effekti” adlandırılır. Söhbət kartdan istifadə edən hər kəsin mütləq daha çox pul xərcləməsindən getmir. Tədqiqatlar yalnız ödəniş üsulunun bəzi şəraitlərdə alış-veriş qərarına təsir göstərə biləcəyini göstərir.

Journal of Retailing jurnalında 2024-cü ilin sentyabrında dərc edilmiş meta-analiz 71 elmi işi və 392 statistik nəticəni birləşdirib. Müəlliflər nağdsız ödənişlər zamanı xərcləmənin nağd pulla müqayisədə bir qədər yüksək olması ilə bağlı kiçik, lakin statistik əhəmiyyətli təsir aşkarlayıblar. Eyni zamanda, nəticənin şəraitdən asılı olduğu və təsirin zamanla zəiflədiyi qeyd olunub.

Niyə kartla xərcləmək fərqli hiss olunur?

Nağd puldan istifadə zamanı insan pulqabısındakı məbləğin azaldığını dərhal görür. Kartla ödənişdə isə pulun hərəkəti daha az nəzərə çarpır. Bu, xüsusilə xırda və tez-tez edilən alış-verişlərdə ümumi xərci izləməyi çətinləşdirə bilər.

Məsələn, gün ərzində bir neçə dəfə qəhvə almaq, çatdırılma sifariş etmək və ya endirimdə olan məhsulları səbətə əlavə etmək ayrı-ayrılıqda böyük xərc kimi görünməyə bilər. Lakin ayın sonunda bu ödənişlərin cəmi büdcədə nəzərəçarpan yer tuta bilər.

Burada vacib məqam odur ki, problem kartın özündə deyil. Əsas məsələ insanın xərclərini izləyib-izləməməsi və alış qərarlarını hansı qaydada verməsidir.

Büdcəni qorumaq üçün nə etmək olar?

1. Kart bildirişlərini aktivləşdirin. Hər ödənişdən sonra gələn bildiriş xərclərinizi daha aydın görməyə kömək edir.

2. Həftəlik limit müəyyənləşdirin. Ərzaq, nəqliyyat, kafe və digər dəyişən xərclər üçün əvvəlcədən məbləğ ayırın.

3. Kiçik ödənişləri də qeydə alın. Bir-iki manatlıq alışları əhəmiyyətsiz saymaq əvəzinə, onların aylıq cəmini yoxlayın.

4. İstək və ehtiyacı ayırın. Endirimdə olması məhsulun mütləq lazım olduğu demək deyil. Böyük olmayan alışlarda belə qısa fasilə vermək qərarı yenidən qiymətləndirməyə imkan yaradır.

5. Bank çıxarışını mütəmadi yoxlayın. Avtomatik yenilənən abunəliklər və nadir hallarda istifadə edilən xidmətlər də büdcədən pul aparır.

Nağd pul daha yaxşı seçimdir?

Mütləq deyil. Kartla ödənişlər rahatlıq, təhlükəsizlik və əməliyyatların izlənməsi baxımından üstünlüklər verir. Nağd pul isə bəzi insanlara xərcləmə limitini vizual olaraq hiss etməyə kömək edə bilər.

Ən səmərəli üsul insanın öz davranışına uyğun sistem qurmasıdır. Kartla ödəyirsinizsə, tətbiqdə aylıq limit və kateqoriya üzrə xərc izləməsindən istifadə edin. Nağd pul seçirsinizsə, yenə də xərcləri qeyd edin.

Əsas nəticə: pulun hansı formada xərclənməsindən çox, onun hara getdiyini bilmək vacibdir. Xərcləri izləmək büdcəni idarə etməyin ən sadə başlanğıcıdır.

AzPost.az