Kəlbəcər bu gün azadlıqdan qaliblik zirvəsinə uzanan yüksəlişdir

25 noyabr Azərbaycan tarixində sadəcə bir tarix deyil – bu, azadlıqla, qələbə ilə, dövlətin qüdrəti ilə yoğrulmuş müqəddəs gündür. Hər il bu tarixdə Vətən sevgisinin, xalq iradəsinin və müzəffər siyasətin təntənəsi olan Kəlbəcər şəhəri günü qeyd olunur. Bu gün bir tərəfdən xalqın zəfər yaddaşını dirildir, digər tərəfdən isə Kəlbəcərin yeni həyatını, quruculuq salnaməsini dünyaya nümayiş etdirir. Kəlbəcər Azərbaycanın ən qədim və zəngin tarixə malik bölgələrindən biridir. “Kəlbəcər” toponimi qədim türk dilində “çay üstündə qala” mənasını verir. Bu adın özü belə bölgənin həm strateji, həm də mədəni mahiyyətini əks etdirir. Arxeoloji tapıntılar sübut edir ki, Kəlbəcər torpaqlarında 30 min ildən çox tarixi olan yaşayış məskənləri mövcuddur. Tərtər çayı boyunca uzanan qayalarda süni mağaralar, qayaüstü təsvirlər, 6 min il yaşı olan petroqliflər və qədim türk əlifbası nümunələri bu ərazilərin insan sivilizasiyasının erkən beşiyi olduğunu göstərir. Burada tapılmış daş abidələr həm erkən türklük dövrünün, həm atəşpərəstliyin, həm də sonrakı mərhələlərdə xristianlıq və İslamın yayılma tarixinin izlərini daşıyır. Kəlbəcər bu mənada təkcə arxeoloji deyil, həm də ideoloji dəyər daşıyır – burada Azərbaycanın çoxqatlı tarixi öz varlığını qoruyub. Azərbaycanın ən yüksək dağ rayonlarından biri olan Kəlbəcər, Camışdağ (3724 m) və Dəlidağ (3616 m) kimi zirvələri ilə əzəmətin simvoludur. Qərbdə Ermənistan, şimalda Daşkəsən və Göygöl, şərqdə Ağdam və Xocalı ilə sərhəddə yerləşən bu bölgə həm təbii müdafiə xətti, həm də strateji körpüdür. 1930-cu ildə inzibati rayon statusu alan Kəlbəcər, işğala qədər 53 mindən çox əhalisi, 1 şəhər, 145 kənd və 55 inzibati dairəsi ilə iqtisadi və mədəni cəhətdən inkişaf etmiş bölgə idi. Amma 1993-cü il 2 aprel tarixi Kəlbəcər üçün faciə günü kimi yadda qaldı. Ermənistan silahlı qüvvələrinin hücumu nəticəsində rayon işğal olundu, yüzlərlə dinc sakin qətlə yetirildi, 321 nəfər itkin düşdü, əhali ölkənin 56 rayonuna səpələndi. Tarixi-mədəni abidələr, məktəblər, muzeylər, kitabxanalar, xəstəxanalar – minlərlə dəyərli tikili yerlə-yeksan edildi. Kəlbəcərin sərvətləri, mədəni irsi və təbii ehtiyatları talan edildi. Bu vəhşiliklər BMT-nin 822 saylı Qətnaməsinin kobud şəkildə pozulması idi, lakin beynəlxalq ictimaiyyət susdu. Ermənistan işğal etdiyi ərazilərdə qeyri-qanuni məskunlaşdırma siyasətini həyata keçirdi və bu torpaqların təbiətinə, mədəniyyətinə ağır zərbə vurdu.

Kəlbəcərin azad olunması 2020-ci ilin Vətən müharibəsinin strateji nailiyyətlərindən biri idi. Cənab Prezident İlham Əliyevin dəmir iradəsi, ordumuzun qəhrəmanlığı və xalqın birliyi bu torpaqlara qurtuluş gətirdi. Hələ müharibənin ilk günlərində Azərbaycan Ordusu Kəlbəcərin şimal hissəsində strateji yüksəklikləri ələ keçirdi və düşmənin manevr imkanlarını tamamilə iflic etdi. Müzəffər Ali Baş Komandanın sözləri ilə desək: “Biz Kəlbəcərin şimal hissəsində strateji nöqtələri götürərək Ermənistan ordusunun hərəkətlərini iflic vəziyyətə salmışdıq. Bu, həm hərbi, həm də diplomatik qələbəmizin rəmzi idi.” Nəticədə 10 noyabr 2020-ci il tarixli Üçtərəfli Bəyanat əsasında 25 noyabrda Kəlbəcər döyüşsüz, lakin qürurla Azərbaycana təhvil verildi. Bu gün həm də milli diplomatiyamızın, strateji planlamanın və siyasi uzaqgörənliyin təntənəsi kimi tarixə yazıldı. Ermənilərin bölgədən çıxarkən törətdikləri vəhşiliklər – evlərin, bağların yandırılması, təbiətin məhv edilməsi – onların sivilizasiyadan nə qədər uzaq olduqlarını göstərdi. Amma Azərbaycan xalqı intiqamı dağıntı ilə deyil, yenidənqurma ilə aldı. Kəlbəcərin azad olunması ilə bu bölgə təkcə hərbi deyil, iqtisadi və mədəni yüksəlişin mərkəzinə çevrildi. 2020-ci il noyabrın 26-da cənab Prezident İlham Əliyev “Kəlbəcərin azad olunmasına görə” medalını təsis etdi və 9455 hərbi qulluqçu bu ordenlə təltif olundu. Daha sonra 31 iyul 2023-cü il tarixli Sərəncamla 25 noyabr Kəlbəcər şəhəri günü elan edildi. Bu qərar həm Kəlbəcərin azadlıq tarixinin, həm də onun yenidən doğuluşunun rəsmi təsdiqi oldu. Bu gün Kəlbəcər şəhəri və kəndlərində möhtəşəm quruculuq prosesi aparılır. Yanşaq, Zallar, Zar kimi kəndlərdə minlərlə ailə üçün fərdi evlər, məktəblər, uşaq bağçaları, sosial və inzibati binalar inşa olunur. Toğanalı–Kəlbəcər–İstisu avtomobil yolu, tunellər, körpülər və enerji stansiyaları bu dirçəlişin simvoludur. Artıq yolun 67 faizindən çoxu tamamlanıb, “Çıraq-1”, “Soyuqbulaq”, “Meydan”, “Qamışlı” kimi su elektrik stansiyaları enerji təhlükəsizliyinə töhfə verir. Kəlbəcərin yenidən dirçəlişi şəxsən cənab Prezident İlham Əliyevin nəzarəti altındadır. Dövlət başçısının bu bölgəyə etdiyi hər bir səfər bir mərhələnin başlanğıcıdır. 2021-ci ildən bu günə qədər cənab Prezident Kəlbəcərə bir neçə dəfə səfər edərək tunellərin, yolların, yaşayış məhəllələrinin, su elektrik stansiyalarının və “İstisu” sanatoriyasının təməllərini qoymuşdur. Bu səfərlər təkcə infrastrukturun yox, həm də ümid və gələcəyin təməli idi. Cənab Prezidentin sözləri ilə desək: “Biz Kəlbəcəri cənnətə çevirəcəyik. Dağlar yenidən səslənəcək, bulaqlar azad nəfəs alacaq, insanlar öz yurduna dönəcək.” Bu gün Kəlbəcər artıq həmin müjdənin reallığıdır. Yeni məktəblər, yaşayış kompleksləri, müalicə-istirahət mərkəzləri və enerji layihələri bölgəni dirçəldir. “İstisu” mineral su zavodunun açılışı, təbiət parklarının salınması, yeni yaşıl enerji layihələrinin həyata keçirilməsi bu torpaqların yeni nəfəsidir.

25 noyabr – Kəlbəcər şəhəri günü artıq xalqın qürur günü, qələbə və dirçəliş bayramıdır. Hər il bu gün azadlıq, birlik və quruculuq ruhu ilə qeyd olunur. Bu bayram Kəlbəcərin azad torpağında səslənən ilk nəğmə, yenidən doğulan bir diyarın simvoludur. Kəlbəcər bu gün təkcə Azərbaycanın deyil, bütün Türk dünyasının qürur nöqtəsidir. Onun dirçəlişi Azərbaycanın dövlət siyasətinin, cənab Prezident İlham Əliyevin strateji uzaqgörənliyinin, xalqın sarsılmaz iradəsinin təntənəsidir. 25 noyabr – Kəlbəcər şəhəri günü bu mənada yalnız bir rayonun bayramı deyil,
bütün Azərbaycanın qalib ruhunun bayramıdır.

Rüstəm Nağıyev,

YAP Gədəbəy rayon təşkilatının sədri