Icma.az
close
up
RU
Kitabxanalara marağın azalması rəqəmsallaşma ilə nə dərəcədə bağlıdır? ARAŞDIRMA

Kitabxanalara marağın azalması rəqəmsallaşma ilə nə dərəcədə bağlıdır? ARAŞDIRMA

Icma.az bildirir, Sia Az saytına əsaslanaraq.

İnformasiya cəmiyyətinə keçid insan həyatının demək olar ki, bütün sahələrini dəyişdiyi kimi, oxu mədəniyyətinə və kitabxana anlayışına da ciddi təsir göstərib. Bir vaxtlar bilik əldə etməyin əsas məkanı hesab olunan kitabxanalar bu gün əvvəlki qədər ziyarət olunmur. Əgər əvvəllər tələbələr, tədqiqatçılar və oxucular saatlarla kitabxanalarda vaxt keçirirdilərsə, indi eyni məlumatı bir neçə saniyə ərzində telefon və ya kompüter vasitəsilə əldə etmək mümkündür.

Rəqəmsallaşma prosesi yalnız texniki yenilik deyil, eyni zamanda düşünmə tərzini, informasiya ilə davranış formalarını və gündəlik vərdişləri dəyişdirən sosial transformasiyadır. İnternetin sürətli inkişafı, elektron kitabların yayılması, sosial şəbəkələrin və video platformaların geniş istifadəsi insanların məlumat qəbul etmə üsulunu köklü şəkildə yeniləyib. Bu dəyişiklik nəticəsində insanlar daha çox sürətli, qısa və vizual məzmuna üstünlük verməyə başlayıb, uzun və diqqət tələb edən oxu prosesindən isə qismən uzaqlaşıblar.

Kitabxanalar isə mahiyyət etibarilə sakitlik, fokuslanma və zaman tələb edən mühitdir. Bu mühit müasir həyatın sürətli ritmi ilə hər zaman uyğunlaşmır. Xüsusilə gənc nəsil üçün informasiyaya çıxışın asanlaşması kitabxanaya getmə motivasiyasını azaldır. Artıq kitabxana “yeganə mənbə” deyil, sadəcə alternativlərdən biri kimi qəbul olunur.

Bununla yanaşı, məsələ yalnız texnologiyanın inkişafı ilə məhdudlaşmır. Şəhər həyatının sürətlənməsi, sosial münasibətlərin dəyişməsi, təhsil sistemində yeni yanaşmalar və insanların vaxt bölgüsü də kitabxanalara marağın azalmasına təsir edən mühüm amillərdir. Yəni problem çoxşaxəlidir və onu yalnız rəqəmsallaşma ilə izah etmək kifayət deyil. Məhz bu səbəbdən kitabxanalara marağın azalmasını araşdırarkən sual belə qoyulur: bu prosesin əsas səbəbi doğrudanmı rəqəmsallaşmadır, yoxsa bu, daha geniş sosial və mədəni dəyişikliklərin nəticəsidir?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Rəqəmsallaşma kitabxanaların rolunu necə dəyişdi?

Rəqəmsal texnologiyalar informasiyanı “məkan və zaman” məhdudiyyətindən çıxardı. Artıq insanlar:

- istənilən kitabı onlayn tapa bilir

- araşdırma üçün kitabxanaya getməyə ehtiyac duymur

- məlumatı saniyələr ərzində əldə edir

Bu isə kitabxananın ənənəvi funksiyasını – informasiya mənbəyi olma rolunu zəiflədir.

Xüsusilə gənc nəsil üçün telefon və planşet kitabxananı əvəz edən əsas vasitəyə çevrilib.

Sürət və rahatlıq faktoru

Rəqəmsal mühitin ən böyük üstünlüyü sürətdir. İnsanlar artıq uzun müddət kitab axtarmaq əvəzinə:

- qısa mətnlər

- xülasələr videolar vasitəsilə məlumat əldə etməyə üstünlük verir.

Kitabxana isə daha çox səbr və zaman tələb edən mühitdir. Bu fərq insanların seçimlərinə birbaşa təsir edir.

Oxu vərdişlərinin dəyişməsi

Rəqəmsallaşma yalnız vasitəni deyil, oxu formasını da dəyişib.

Əvvəllər insanlar uzun mətnlərə fokuslanırdısa, indi: parçalanmış məlumat

sürətli skroll, qısa diqqət intervalı dominantdır.

Bu isə kitabxana mühitinə uyğun olan “dərin oxu” vərdişini zəiflədir.

Sosial mühitin təsiri

Kitabxanalar əvvəllər yalnız oxu yeri deyil, həm də sosial mühit idi.

Lakin bu rol artıq:

- sosial şəbəkələr

- onlayn icmalar

- rəqəmsal platformalar tərəfindən qismən əvəz olunub. İnsanlar fikir mübadiləsini fiziki deyil, virtual mühitdə aparmağa üstünlük verir.

Azərbaycanda vəziyyət

Azərbaycanda da oxşar tendensiya müşahidə olunur. Şəhər yerlərində gənclər arasında:

- elektron mənbələrə üstünlük artır

- kitabxanalara fiziki ziyarət azalır

Bununla yanaşı, bəzi kitabxanaların texnoloji baxımdan geri qalması və müasir tələblərə uyğunlaşmaması da marağın azalmasına təsir edir.

Rəqəmsallaşma tək səbəbdirmi?

Kitabxanalara marağın azalmasını yalnız texnologiya ilə izah etmək düzgün olmaz. Digər mühüm faktorlar da var:

- oxu mədəniyyətinin zəifləməsi

- təhsil sistemində kitabxana istifadəsinin azalması

- vaxt qıtlığı və həyat tempinin sürətlənməsi

- kitabxanaların müasir formatlara uyğunlaşmaması

Yəni rəqəmsallaşma əsas səbəblərdən biridir, amma yeganə səbəb deyil.

Kitabxanaların gələcəyi necə ola bilər?

Müasir dövrdə kitabxanalar tam yox olmur, sadəcə forması dəyişir. Dünyada bir çox kitabxana artıq:

rəqəmsal resurslar təqdim edir

müasir oxu zonaları yaradır

tədbir və seminar mərkəzinə çevrilir

Bu yanaşma kitabxananı yalnız kitab saxlayan yer deyil, mədəni və intellektual mərkəz kimi yenidən formalaşdırır.

Kitabxanalara marağın azalması rəqəmsallaşma ilə birbaşa bağlıdır, çünki texnologiya informasiyaya çıxışı daha sürətli və rahat edib. Lakin bu proses təkcə texnoloji deyil; sosial, psixoloji və mədəni dəyişikliklərin nəticəsidir.

Gələcəkdə kitabxanaların aktuallığını qoruması üçün onların rəqəmsal imkanlarla inteqrasiya olunması və müasir istifadəçi ehtiyaclarına uyğunlaşması əsas şərt hesab olunur.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:140
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 15 Aprel 2026 11:23 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

“iPhone”un 20 illiyinə özəl model üçün iki fərqli dizayn sınaqdan keçirilir

20 Noyabr 2026 22:20see329

"Sabah" "Sumqayıt"ı darmadağın etdi

20 Noyabr 2026 21:17see328

“Eyni tempdə davam edirik” Rui Jorje

20 Noyabr 2026 21:10see324

İraola: “Belə bir şey baş verməməlidir”

20 Noyabr 2026 21:35see319

Tramp: Putin Ukraynadakı müharibəni diplomatik yolla bitirmək istədiyini açıq şəkildə bildirib

20 Noyabr 2026 22:14see304

Bütün dövrlərin ən böyük kino ulduzu seçildi

20 Noyabr 2026 22:37see302

YAP Nizami rayon təşkilatının növbəti yeni ərazi partiya təşkilatı təsis edilib

20 Noyabr 2026 20:43see287

Dövlətçilik məfkurəsinə sədaqətin təcəssümü ŞƏRH

20 Noyabr 2026 21:27see287

"Barselona" ilə oyunda inanılmaz hekayələrdən birini yazmağa çalışacağıq"

20 Noyabr 2026 22:21see280

Azərbaycanla tərəfdaşlıq yeni inkişaf perspektivləri açır

21 Noyabr 2026 20:18see279

Quba klubu ətrafında qalmaqal: FİF rəhbəri Ayaz Abdullayevin iddialarını təkzib etdi

20 Noyabr 2026 22:29see278

Liderlər razılığa gəldi: Süni intellektin hərbi əməliyyatlara müdaxiləsi məhdudlaşdırılır

20 Noyabr 2026 21:29see273

“Unudulmaz bir hekayə yazmağa çalışacağıq” Dambrauskas

20 Noyabr 2026 21:24see263

“Xəstələr bilmir hara getsin, hara qaçsın” Onkoloji müalicə ilə bağlı ÇAĞIRIŞ

20 Noyabr 2026 17:30see261

Mən Ukraynada Prezident olsaydım... Tramp Putinlə söhbətində danışdı

20 Noyabr 2026 22:29see261

Ağdamda yaradıcı master klas təşkil olundu FOTO

20 Noyabr 2026 21:05see249

Qan qrupu immunitetə nə dərəcədə təsir edir?

20 Noyabr 2026 13:53see248

Cennifer Lopesdən ETİRAF: “Altı ay dayanmadan ağladım”

20 Noyabr 2026 19:20see245

Qazax şəhərində beşinci İdman Festivalının açılış mərasimi keçirilib FOTO

20 Noyabr 2026 21:35see228

3 Tesla MRT SAF Hospitalda Nə zaman həyat əhəmiyyətlidir? (VİDEO)

20 Noyabr 2026 15:57see222
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri