Icma.az
close
up
RU
Kitabxanalara marağın azalması rəqəmsallaşma ilə nə dərəcədə bağlıdır? ARAŞDIRMA

Kitabxanalara marağın azalması rəqəmsallaşma ilə nə dərəcədə bağlıdır? ARAŞDIRMA

Icma.az bildirir, Sia Az saytına əsaslanaraq.

İnformasiya cəmiyyətinə keçid insan həyatının demək olar ki, bütün sahələrini dəyişdiyi kimi, oxu mədəniyyətinə və kitabxana anlayışına da ciddi təsir göstərib. Bir vaxtlar bilik əldə etməyin əsas məkanı hesab olunan kitabxanalar bu gün əvvəlki qədər ziyarət olunmur. Əgər əvvəllər tələbələr, tədqiqatçılar və oxucular saatlarla kitabxanalarda vaxt keçirirdilərsə, indi eyni məlumatı bir neçə saniyə ərzində telefon və ya kompüter vasitəsilə əldə etmək mümkündür.

Rəqəmsallaşma prosesi yalnız texniki yenilik deyil, eyni zamanda düşünmə tərzini, informasiya ilə davranış formalarını və gündəlik vərdişləri dəyişdirən sosial transformasiyadır. İnternetin sürətli inkişafı, elektron kitabların yayılması, sosial şəbəkələrin və video platformaların geniş istifadəsi insanların məlumat qəbul etmə üsulunu köklü şəkildə yeniləyib. Bu dəyişiklik nəticəsində insanlar daha çox sürətli, qısa və vizual məzmuna üstünlük verməyə başlayıb, uzun və diqqət tələb edən oxu prosesindən isə qismən uzaqlaşıblar.

Kitabxanalar isə mahiyyət etibarilə sakitlik, fokuslanma və zaman tələb edən mühitdir. Bu mühit müasir həyatın sürətli ritmi ilə hər zaman uyğunlaşmır. Xüsusilə gənc nəsil üçün informasiyaya çıxışın asanlaşması kitabxanaya getmə motivasiyasını azaldır. Artıq kitabxana “yeganə mənbə” deyil, sadəcə alternativlərdən biri kimi qəbul olunur.

Bununla yanaşı, məsələ yalnız texnologiyanın inkişafı ilə məhdudlaşmır. Şəhər həyatının sürətlənməsi, sosial münasibətlərin dəyişməsi, təhsil sistemində yeni yanaşmalar və insanların vaxt bölgüsü də kitabxanalara marağın azalmasına təsir edən mühüm amillərdir. Yəni problem çoxşaxəlidir və onu yalnız rəqəmsallaşma ilə izah etmək kifayət deyil. Məhz bu səbəbdən kitabxanalara marağın azalmasını araşdırarkən sual belə qoyulur: bu prosesin əsas səbəbi doğrudanmı rəqəmsallaşmadır, yoxsa bu, daha geniş sosial və mədəni dəyişikliklərin nəticəsidir?

SİA mövzu ilə bağlı araşdırma edib.

Rəqəmsallaşma kitabxanaların rolunu necə dəyişdi?

Rəqəmsal texnologiyalar informasiyanı “məkan və zaman” məhdudiyyətindən çıxardı. Artıq insanlar:

- istənilən kitabı onlayn tapa bilir

- araşdırma üçün kitabxanaya getməyə ehtiyac duymur

- məlumatı saniyələr ərzində əldə edir

Bu isə kitabxananın ənənəvi funksiyasını – informasiya mənbəyi olma rolunu zəiflədir.

Xüsusilə gənc nəsil üçün telefon və planşet kitabxananı əvəz edən əsas vasitəyə çevrilib.

Sürət və rahatlıq faktoru

Rəqəmsal mühitin ən böyük üstünlüyü sürətdir. İnsanlar artıq uzun müddət kitab axtarmaq əvəzinə:

- qısa mətnlər

- xülasələr videolar vasitəsilə məlumat əldə etməyə üstünlük verir.

Kitabxana isə daha çox səbr və zaman tələb edən mühitdir. Bu fərq insanların seçimlərinə birbaşa təsir edir.

Oxu vərdişlərinin dəyişməsi

Rəqəmsallaşma yalnız vasitəni deyil, oxu formasını da dəyişib.

Əvvəllər insanlar uzun mətnlərə fokuslanırdısa, indi: parçalanmış məlumat

sürətli skroll, qısa diqqət intervalı dominantdır.

Bu isə kitabxana mühitinə uyğun olan “dərin oxu” vərdişini zəiflədir.

Sosial mühitin təsiri

Kitabxanalar əvvəllər yalnız oxu yeri deyil, həm də sosial mühit idi.

Lakin bu rol artıq:

- sosial şəbəkələr

- onlayn icmalar

- rəqəmsal platformalar tərəfindən qismən əvəz olunub. İnsanlar fikir mübadiləsini fiziki deyil, virtual mühitdə aparmağa üstünlük verir.

Azərbaycanda vəziyyət

Azərbaycanda da oxşar tendensiya müşahidə olunur. Şəhər yerlərində gənclər arasında:

- elektron mənbələrə üstünlük artır

- kitabxanalara fiziki ziyarət azalır

Bununla yanaşı, bəzi kitabxanaların texnoloji baxımdan geri qalması və müasir tələblərə uyğunlaşmaması da marağın azalmasına təsir edir.

Rəqəmsallaşma tək səbəbdirmi?

Kitabxanalara marağın azalmasını yalnız texnologiya ilə izah etmək düzgün olmaz. Digər mühüm faktorlar da var:

- oxu mədəniyyətinin zəifləməsi

- təhsil sistemində kitabxana istifadəsinin azalması

- vaxt qıtlığı və həyat tempinin sürətlənməsi

- kitabxanaların müasir formatlara uyğunlaşmaması

Yəni rəqəmsallaşma əsas səbəblərdən biridir, amma yeganə səbəb deyil.

Kitabxanaların gələcəyi necə ola bilər?

Müasir dövrdə kitabxanalar tam yox olmur, sadəcə forması dəyişir. Dünyada bir çox kitabxana artıq:

rəqəmsal resurslar təqdim edir

müasir oxu zonaları yaradır

tədbir və seminar mərkəzinə çevrilir

Bu yanaşma kitabxananı yalnız kitab saxlayan yer deyil, mədəni və intellektual mərkəz kimi yenidən formalaşdırır.

Kitabxanalara marağın azalması rəqəmsallaşma ilə birbaşa bağlıdır, çünki texnologiya informasiyaya çıxışı daha sürətli və rahat edib. Lakin bu proses təkcə texnoloji deyil; sosial, psixoloji və mədəni dəyişikliklərin nəticəsidir.

Gələcəkdə kitabxanaların aktuallığını qoruması üçün onların rəqəmsal imkanlarla inteqrasiya olunması və müasir istifadəçi ehtiyaclarına uyğunlaşması əsas şərt hesab olunur.

Daha ətraflı məlumat və yeniliklər üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:138
embedMənbə:https://sia.az
archiveBu xəbər 15 Aprel 2026 11:23 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

İrina Şeykin məşhur sevgililəri: Ronaldodan Bredli Kuperə, Kanye Uestdən...

15 Noyabr 2026 04:05see307

Kanadada minlərlə tələbə etiraz aksiyası keçirdi

15 Noyabr 2026 00:51see297

Zülalla ən zəngin çərəz

15 Noyabr 2026 03:04see281

Türkiyə gözəli beynəlxalq yarışmadan son anda kənarlaşdırıldı

15 Noyabr 2026 04:36see279

Toyuq ətini əvəz edir Tərkibində 25 % zülal var

15 Noyabr 2026 05:06see273

Britaniya Rusiya hərbi bazalarını vurmalıdır

15 Noyabr 2026 01:26see271

Bitkoinin qiyməti 66 min dollardan aşağı düşdü

15 Noyabr 2026 01:34see253

Yuxusuzluq infarkt və insult riskini artırır Həkimdən xəbərdarlıq

15 Noyabr 2026 14:28see224

Dublin səfəri Azərbaycanın Avropa siyasətinin yeni istiqamətlər üzrə paralel şəkildə inkişaf etdiyini göstərdi ŞƏRH

15 Noyabr 2026 13:13see219

Bakını qoyub Ağstafaya köçdü 87 yaşlı Xalq artistinin həyatı necə keçir?

15 Noyabr 2026 15:50see219

Azərbaycanın İKT sektorunda rekord artım: Region ölkələri ilə fərq nə qədərdir?

15 Noyabr 2026 13:53see216

TÜRK MÜDAFİƏ SƏNAYESİNİN YENİ UĞURU... 51 dronu bir neçə saniyədə məhv edir + VİDEO

15 Noyabr 2026 19:14see213

SÖZÜN İŞIĞINDA KEÇƏN ÖMÜR Qazi şair Ədalət Nicatın 60 illiyi qeyd olunub

15 Noyabr 2026 13:40see207

Ozan Güven “Aşk ı Memnu”nun “Behlül”ü ola bilərmiş

16 Noyabr 2026 02:02see203

İngiltərə İspaniyanı məğlub edərək qrup lideri OLDU

16 Noyabr 2026 01:51see197

Azərbaycanda sərnişin mikroavtobusu qəzaya uğradı: Çox sayda yaralı var Video

15 Noyabr 2026 16:38see194

Tuxel İspaniya mediasına sərt reaksiya verdi: “Siz özünüz qalmaqal yaradırsınız”

15 Noyabr 2026 02:17see191

Yuxusuz gecədən sonra bunu edin

15 Noyabr 2026 02:02see188

2040 cı ilə qədər qlobal iqtisadiyyatda nə baş verəcək: Azərbaycan hansı mövqedə olacaq?

15 Noyabr 2026 14:02see180

91 yaşlı əfsanəvi aktrisa uzun fasilədən sonra ictimaiyyət qarşısına çıxdı

15 Noyabr 2026 02:58see179
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri