Mart qırğınları erməni vəhşiliyinin iç üzü

Tarixin müxtəlif dönəmlərində Azərbaycana qarşı torpaq iddiaları və soyqırımı aktları riyakar erməni xislətinin sağalmayan sindromu olmuşdur. Bölgədə hər zaman təxribat və terrora əl atan ermənilər 1918-ci ilin mart-aprel aylarından başlayaq açıq şəkildə ölkəmizə qarşı torpaq iddialarına başladılar və nəticə etibarı ilə Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində kütləvi soyqırım aktı həyata keçirdilər.

1918-ci ilin mart soyqırımları öz amansızlığına və miqyasına görə bəşər tarixində də ən qanlı faciələrdən biridir.
1918-ci ilin 30 mart və 3 aprel tarixləri arasında Bakı şəhərində və Bakı quberniyasının müxtəlif bölgələrində, eləcə də Şamaxı, Quba, Xaçmaz, Lənkəran, Hacıqabul, Salyan, Zəngəzur, Qarabağ, Naxçıvan və digər ərazilərdə Bakı Soveti və daşnak erməni silahlı dəstələri azərbaycanlıları kütləvi şəkildə vəhşicəsinə qətlə yetirmişlər. Bu ərazilərdə dinc əhali kütləvi surətdə qətlə yetirildi, eyni zamanda şəhər və kəndlər yandırıldı, milli mədəniyyət abidələri dağıdılıb məhv edildi. Rəsmi mənbələrə əsasən, bu soyqırımı nəticəsində 12 minə yaxın azərbaycanlı amansızcasına öldürülmüş, on minlərlə insan itkin düşmüşdür.
Ermənilərin xalqımıza qarşı həyata keçirdikləri soyqırımı nəticəsində 1918-ci ilin mart-aprel aylarında Şamaxıda 8 minə qədər dinc sakin qətlə yetirilmişdir. Şamaxı Cümə məscidi də daxil olmaqla əksər mədəniyyət abidələri yandırılmış və uçurulmuşdur.
Erməni silahlı dəstələri Zəngəzur qəzasında 115 azərbaycanlı kəndini məhv etmiş, 3257 kişi, 2276 qadın və 2196 uşağı öldürmüşdülər. Bütövlükdə bu qəza üzrə 10068 azərbaycanlı öldürülmüş və ya şikəst edilmiş, 50000 azərbaycanlı qaçqın düşmüşdür.
Azərbaycan dövlət müstəqilliyini bərpa etdikdən sonra məhz Ümummilli Lider Heydər Əliyevin təşəbbüsü ilə 1918-ci il Mart soyqırımına siyasi-hüquqi qiymət verilib. Ulu Öndərin “Azərbaycanlıların soyqırımı haqqında” 1998-ci il 26 mart tarixli Fərmanı ilə soyqırımı aktlarına siyasi-hüquqi qiymət verilməsi bu sahədə aparılan tədqiqatlara, həqiqətin üzə çıxarılması istiqamətində səylərin artırılmasına təkan verdi. Xalqımıza qarşı törədilmiş bütün soyqırımı faciələrini qeyd etmək məqsədilə 31 mart Azərbaycanlıların Soyqırımı Günü elan edilib.
2007-ci ilin aprel ayında Quba stadionunun təmiri zamanı aparılan qazıntı işləri zamanı kütləvi məzarlıq aşkar edildi. Bu məzarlıqda aparılan tibbi ekspertiza və antropoloji araşdırmalar nəticəsində 500-dən çox insan kəlləsi aşkarlandı. Onlardan 50-dən çoxu uşaqlara, 100-dən çoxu isə qadınlara aid idi. Araşdırmalar bu insanların 1918-ci ildə ermənilərin Qubada törətdiyi soyqırımın qurbanları olduğunu sübuta yetirdi.
Bu tarixi həqiqətlərin dünya ictimaiyyətinə çatdırılması, Azərbaycan xalqının milli yaddaşının qorunması və soyqırımı qurbanlarının xatirəsinin əbədiləşdirilməsi məqsədilə Prezident İlham Əliyev 30 dekabr 2009-cu il tarixində xüsusi Sərəncam imzalayaraq Quba şəhərində “Soyqırımı memorial kompleksi”nin yaradılmasına qərar vermişdir.
Memorial kompleks 2012-2013-cü illərdə Quba şəhərində, Qudyalçayın sol sahilində inşa edilmiş və 2013-cü il sentyabrın 18-də açılmışdır. Kompleksin ümumi sahəsi 3,5 hektar olmaqla 5 hissədən ibarətdir. Bu kompleks həm Azərbaycan xalqının faciəli tarixini xatırladan mühüm bir məkan, həm də erməni vəhşiliyinin canlı sübutudur.
Bu faciənin ildönümləri təkcə Azərbaycanda deyil, dünyanın bir çox ölkəsində yaşayan həmvətənlərimiz, diaspor təşkilatları, xaricdəki səfirliklərimiz tərəfindən geniş miqyasda qeyd olunur. Azərbaycan xalqı 31 mart soyqırımı qurbanlarının xatirəsini daim əziz tutur.

Mansur Quliyev
YAP Ağdam rayon təşkilatının sədri