Məktəblərdə telefon qadağası bu problemləri yarada bilər Ekspert AÇIQLADI

Xəbər verdiyimiz ki, ölkə üzrə 300-dən çox ümumi təhsil müəssisəsində tətbiq edilən şagird davranış qaydalarına əsasən, təhsilalanların tədris prosesi zamanı xüsusi hallar istisna olmaqla, telefon və digər ağıllı cihazlardan istifadəsi qadağan olunub.

Məsələ ilə bağlı Redaktor.az-a açıqlamasında Təhsildə Təhlil və Kommunikasiyalar Mərkəzinin direktoru Kamran Əsədov bildirdi ki, Azərbaycanda ümumi təhsil müəssisələrində şagirdlərin dərs vaxtı telefon və digər ağıllı cihazlardan istifadəsinin qadağan edilməsi qərarı təhsil sistemində müəyyən müsbət təsirlər yarada biləcək addım kimi qiymətləndirilsə də, qərarın uzunmüddətli təsirləri və onun effektivliyi ilə bağlı müzakirələr davam edir.

Ekspert dedi ki, bu qadağanın əsas məqsədi tədris prosesində intizamı təmin etmək, şagirdlərin diqqətini dərs materialına yönəltmək və təhsil keyfiyyətini artırmaqdır:

"Lakin qərarın həm qanunvericilik çərçivəsində təhlili, həm də dünya təcrübələri ilə müqayisəsi müəyyən suallar doğurur. Azərbaycan Respublikasının “Təhsil haqqında” Qanununa əsasən, təhsil sistemi şagirdlərin hərtərəfli inkişafını təmin etməyi, onların intellektual, emosional və fiziki inkişafını tarazlaşdırmağı qarşısına məqsəd qoyur. Şagirdlərin dərs zamanı telefonlardan istifadəsinə qoyulan qadağa intizamı artırmaq məqsədi daşısa da, bu yanaşmanın texnologiyanın təhsildəki rolu və rəqəmsal savadlılığın artırılması baxımından nə dərəcədə uyğun olduğu məsələsi açıq qalır. Qadağa müəyyən mənada tədris prosesində diqqəti yayındırıcı amilləri azaltmağa xidmət etsə də, texnologiyanın təhsil mühitinə inteqrasiyasını məhdudlaşdırdığı üçün şagirdlərin gələcək rəqəmsal dünyada rəqabətqabiliyyətliliyinə mənfi təsir göstərə bilər”.

K.Əsədovun sözlərinə görə, beynəlxalq təcrübələr göstərir ki, telefonlardan istifadənin məhdudlaşdırılması ilə bağlı qəbul edilən qərarlar müxtəlif ölkələrdə fərqli yanaşmalarla icra olunur.

"Məsələn, İngiltərədə məktəblərdə telefon qadağası tətbiq edildikdən sonra, 2018-ci ildə aparılan tədqiqat nəticələrinə görə, şagirdlərin akademik göstəricilərində 6-8% artım qeydə alınıb. Bu nəticələr xüsusilə zəif nəticələr göstərən şagirdlər arasında daha nəzərə çarpan olub. Bu yanaşma şagirdlərin dərs zamanı diqqətini dərs materialına yönəltmək üçün effektiv üsul kimi qiymətləndirilib. Lakin digər tərəfdən, Sinqapur və Finlandiya kimi ölkələrdə texnologiyanın tədris prosesində aktiv istifadəsi təşviq olunur. Bu ölkələrdə ağıllı cihazlar dərs zamanı yalnız yayındırıcı vasitə kimi deyil, həm də tədris resurslarına asan giriş imkanı və interaktiv öyrənmə platforması kimi istifadə edilir. Məsələn, Finlandiyada ağıllı cihazlar dərs prosesində qrup işləri, virtual laboratoriyalar və dərs materiallarının müzakirəsi üçün geniş istifadə olunur. Bu yanaşma tədrisin interaktivliyini artırmaqla yanaşı, şagirdlər arasında texnoloji bacarıqların inkişafına da töhfə verir. Sinqapurda isə hökumət texnologiyanın tədris prosesinə inteqrasiyasını dövlət səviyyəsində dəstəkləyir. Şagirdlərə rəqəmsal savadlılıq dərsləri keçirilir və texnologiyanın tədris prosesinə uyğunlaşdırılması üçün xüsusi proqramlar hazırlanır. Bu yanaşmalar texnologiyanın təhsildə yayındırıcı təsirlərini minimuma endirməklə yanaşı, onun potensial faydalarını maksimum dərəcədə istifadə etməyə imkan yaradır”, - deyə o qeyd etdi.

Təhsil eksperti onu da əlavə etdi ki, Azərbaycanda telefon qadağasının tətbiqində əsas narahatlıqlardan biri, bu cür tədbirlərin şagirdlərin rəqəmsal bacarıqlarına necə təsir edəcəyidir:

"Rəqəmsal texnologiyalar artıq müasir dünyanın ayrılmaz hissəsidir və şagirdlərin gələcəkdə texnologiyadan düzgün istifadə etməsi onların karyera imkanları və şəxsi inkişafı üçün mühüm əhəmiyyət daşıyır. Qadağa tətbiq etməklə yanaşı, şagirdlərə texnologiyadan səmərəli istifadə qaydalarını öyrətmək vacibdir. Bu məqsədlə, məktəblərdə texnologiyanın istifadəsinə dair təlimatlar hazırlanmalı və müəllimlər bu sahədə xüsusi təlimlərdən keçməlidir.

Tədris prosesində texnologiyanın düzgün istifadəsi həm də şagirdlərin öyrənmə bacarıqlarını artırmaq üçün effektiv vasitədir. Məsələn, dərslərdə rəqəmsal resurslardan istifadə etmək, müxtəlif mövzularla bağlı məlumat axtarışı üçün texnologiyadan yararlanmaq şagirdlərdə analitik düşünmə və məlumat emalı bacarıqlarını inkişaf etdirə bilər. Bu yanaşma yalnız təhsil keyfiyyətini artırmaqla qalmayacaq, həm də gənclərin müasir iş mühitində tələb olunan rəqəmsal bacarıqları mənimsəməsinə kömək edəcək.

Digər tərəfdən, telefonların tamamilə qadağan edilməsi fövqəladə hallar zamanı müəyyən problemlər yarada bilər. Şagirdlərin valideynləri ilə dərhal əlaqə qurmaq ehtiyacı olan vəziyyətlərdə bu cür qadağa əlavə narahatlıqlara səbəb ola bilər. Bu baxımdan, qadağa tətbiq edilərkən xüsusi hallar üçün alternativ mexanizmlərin nəzərdə tutulması vacibdir. Məsələn, məktəblərdə xüsusi telefon məntəqələrinin yaradılması və ya təcili zənglər üçün cihazlardan məhdud şəkildə istifadə qaydalarının tətbiqi daha balanslı yanaşma kimi çıxış edə bilər”.

K.Əsədov hesab edir ki, Azərbaycanda tətbiq edilən telefon qadağası təhsil sistemində müəyyən intizam yaratmaq baxımından müsbət addım olsa da, onun uzunmüddətli təsirləri və effektivliyi ilə bağlı müəyyən qeyri-müəyyənliklər mövcuddur.

"Qadağanın yalnız məhdudlaşdırıcı tədbirlər kimi deyil, həm də texnologiyanın tədris prosesinə düzgün inteqrasiyası ilə müşayiət olunması daha məqsədəuyğun ola bilər. Şagirdlərə texnologiyadan səmərəli və təhlükəsiz şəkildə istifadə qaydalarını öyrətmək, eyni zamanda onların akademik göstəricilərini artırmaq və rəqəmsal bacarıqlarını inkişaf etdirmək üçün vacib addım olacaqdır. Bu yanaşma, həmçinin Azərbaycan təhsil sisteminin beynəlxalq təcrübələrlə uyğunlaşmasına və müasir tədris tələblərinə cavab verməsinə imkan yaradacaq", - deyə həmsöhbətimiz bildirdi.

Bənövşə HƏSƏN