Mən parlamentdə danışan deputat görə bilmirəm MÜSAHİBƏ

Tanınmış hüquqşünas və Milli Məclisinin sabiq deputatı Çingiz Qənizadə Modern.az-a geniş müsahibə verib. O, uzun illər ərzində vətəndaş cəmiyyəti institutlarında və parlamentdə insan hüquqları, qanunvericilik və hüquqi islahatlarla bağlı fəaliyyət göstərib. Hüquq müdafiəçisi və ekspert kimi çıxış edən Ç.Qənizadə hüquqi maarifləndirmə və ictimai nəzarət sahəsində müxtəlif təşəbbüslərlə də tanınır. 
- Çingiz müəllim, parlamentin indiki fəaliyyəti ilə sizin dövrünüzü necə müqayisə edərdiniz? 
- Parlament əvvəlki qaydada fəaliyyətini davam etdirir. Yeni simalar gəlib, təbii ki, onların bir çoxu cəmiyyətə tanış olmayan və parlament üzvü olandan sonra tanınan şəxslərdir. Adətən parlamentə ictimai-siyasi həyatda tanınan adamların gəlməyi daha çox görünürdü. Bu cür olduğu halda seçici də öz deputatını tanıyır. Hazırda əvvəlki çağırışlardakı aktivlik hiss olunmur, elə 10 il əvvəlki deputatlardır ki, indi də sadəcə onların aktivliyini görə bilirik. Ola bilər ki, deputatların böyük hissəsi parlamentin daxili işində iştirak edirlər, lakin cəmiyyət üçün mətbuat vasitəsilə mövqeyini bildirənlərin sayı azdır. Deputat mətbuatla təmasda olanda həm parlamentdəki işini cəmiyyətə çatdıra bilir, həm də özünün savad və konkret məsələyə münasibətini ortaya qoya bilir ki, bu halda da insanlar öz deputatını seçə bilir. İndiki gənc deputatların isə cəmiyyət üçün aktiv fəaliyyətləri çox az görünür. "Parlament" sözünün kökü fransız dilindən gələn "danışmaq" sözündən yaranıb, bu gün isə mən parlamentdə danışan deputat görə bilmirəm.

- Siz həm də hüquq müdafiəçisisiniz, mövcud hüquq sistemində ədalət və qanun hər zaman üst-üstə düşürmü?

- Azərbaycan hüquqi və demokratik dövlətdir, təbii ki, parlamentdə qəbul olunana qanunlar işlək olmalıdır. Bura hüquq, iqtisadiyyat və istənilən sahə və dövlət qurumlarının fəaliyyətini tənzimləyən qanunlar aiddir. Bəzi hallarda deyirik ki, qanunlar işləmir. Ölkənin əsas qanunu Konstitusiyadır. Konstitusiya ilə verilən hüquqlarımızın qorunması ilə məşğul olan müəyyən dövlət qurumları, orqanları var, onlar dərk etməlidir ki, biz Konstitusiya ilə vətəndaşlara hüquqlar vermişik və bu qorunmalıdır. Bəzən qanunlar kağız üzərində qalır və işləmir. Saysız-hesabsız qanunlar qəbul edilir, amma baxırsan ki, uzun illər keçsə də, o qanunlar kağız üzərində qalıb. Deputatlar da bunu dəfələrlə vurğulayıb - filan qanun işləmir, filan dövlət qurumu bu qanuna hörmətlə yanaşmır. Amma insanların hüquq və azadlıqları ilə bağlı olan məsələlərdə qanunların işləməməsi cəmiyyətdə ciddi narazılığa səbəb ola bilir. Məsələn, hansısa nazirliyin fəaliyyətini tənzimləyən qanun az insanın təsir dairəsinə düşür, amma elə qanunlar var ki – mülki, cinayət, inzibati xətalar və sair - bunlar işləməyəndə cəmiyyətdə böyük narazılıqlar yaranır. Şükür ki, bizim məhkəmə hakimiyyəti, istintaq orqanları vətəndaşların pozulan hüquqların qorunması ilə məşğul olurlar, çox yaxşı olardı ki, bu hüquqlar hansısa məmur, dövlət orqanları tərəfindən pozulmasın. İki şəxs arasında hüququn qorunmaması həmişə olub və olacaq, amma vətəndaş və dövlət qurumları arasında münasibətdə vətəndaşın hüququnun pozulması və sonra bunun məhkəməyə getməsi təbii ki, narahatedici məqamdır. Bu səbəbdən biz əgər hüquqi, demokratik dövlətiksə, bizim bütün qanunlarımız işlək olmalıdır və bu mexanizmin reallaşmasına maneə törədəcək hansısa səbəblər varsa, onlar vaxtında aradan qaldırılmalıdır. Bu gün Azərbaycan vətəndaşının hüquq-mühafizə orqanlarına, məhkəməyə inamı elə həddə olmalıdır ki, o, məmur tərəfindən hüququ pozulan vaxt məhkəməyə müraciət edərkən qurumların onun hüququnu bərpa edəcəyini bilsin. Məmurlar da qanuna hörmətlə yanaşmaqla yanaşı, ondan qorxacaq da.