Mirzoyanın iki “əmma”sı

Erməni XİN rəhbəri yaxşı danışsa da, düz demir

Prezident İlham Əliyev dəfələrlə Zəngəzur dəhlizi kontekstində regional kommunikasiyaların açılmasının faydaları barədə söz açıb və geniş izahlar verib. Amma Ermənistan illərlə bununla razılaşmayıb. Əsas bu olub ki, ölkənin ərazi bütövlüyü və suverenliyi toxunulmazdır.

İndi Ermənistanın xarici işlər naziri Ararat Mirzoyan “TVP World” telekanalına müsahibəsində Azərbaycan dövlətinin regional kommunikasiyaların açılmasının faydalarına dair baxışını təkrarlayır və məsələni avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə edilmiş razılaşmanın əhəmiyyəti kimi vurğulayır. Ona görə diplomatın “Tramp marşrutu” kontekstində dilə gətirdiyi fikirləri müsbət qiymətləndiririk. Ancaq sualımız var: Erməni tərəfi nə üçün reallığı anlamaqda gecikib? Əlbəttə, təəccüblənmirik, çünki ölkə otuz ildən çoxdur gecikir. Son 7 ilin gecikməsi isə indiki iqtidarın “fərasətidir”. Elə Mirzoyanın “fərasətinin” də. Hərçənd, erməni iqtidarının Rusiya adlı başağrısından da xəbərdarıq…

Mirzoyanın müsahibəsində başqa məqamlar da var ki, onları prinsipcə mənfi hal kimi qələmə vermək istəməzdik. Amma bəzi məsələlərə diqqət yetirməliyik. Diqqət yetirməli və bildirməliyik ki, Ermənistan bir otuz il də gecikməsin. İstəyirik ki, rəsmi İrəvan tutduğu yoldan uzaq düşməsin. O yol ki, Mirzoyan onu bütövlükdə regiona fayda gətirəcək sülh yolu kimi qiymətləndirdi.

Əlqərəz, ilk “əmma” budur ki, A.Mirzoyan paraflanmış sülh müqaviləsinin imzalanması üçün irəli sürdüyümüz konstitusiya dəyişikliyi məsələsini ön şərt kimi qiymətləndirir. Nəticədə Azərbaycanın, bir növ, sülhdə maraqlı olmayan tərəf obrazı formalaşır. Elə təsəvvür yaranır ki, sanki rəsmi Bakı Ermənistanın əsas qanununun ölkənin işğalçı mahiyyət daşıyan İstiqlaliyyət Bəyannaməsinə istinadının aradan qalxması tələbini Vaşinqton paraflanmasından sonra irəli sürüb. Halbuki, bu, əvvəlki mərhələnin söhbətidir. Yeri gəlmişkən, Azərbaycanın digər şərti ATƏT-in özündə Qarabağ münaqişəsi məntiqini saxlayan Minsk qrupunun ləğvi idi ki, buna da erməni tərəfi zaman-zaman qarşı çıxırdı, amma ABŞ-da durumla razılaşdı. Rəsmi Bakı eyni pozitiv münasibəti konstitusiya dəyişikliyi məsələsində də gözləyir.

Mirzoyan isə müsahibəsində gözləntimizi heçə endirir və deyir ki, “biz bu gündəliyi bölüşmürük”. Üstəlik, onun daha sonra dedikləri də müəyyən qədər ön şərt təsiri bağışlayır. Erməni XİN rəhbəri sülh müqaviləsinin imzalanmasından əvvəl bəzi proseslərin getməsinin vacibliyindən danışır. Məsələn, o, tərəflərin bir-birilərinə daha tolerant yanaşmalarından və beynəlxalq platformalarda əməkdaşlıq perspektivlərinin müzakirəsindən danışır.

Əlbəttə, XİN rəhbərinin qeyd etdikləri tərəflər arasında fikir mübadiləsi predmeti ola bilər. Amma diplomat sırf sülh müqaviləsi kontekstində onların müzakirəsinin daha əvvəl aparılmalı olduğunu deməklə, mahiyyətdən yayınırmış kimi görünür. Mahiyyəti isə vurğuladıq.

Yaxşı, hər ehtimala Mirzoyan ilə razılaşaq və mövzunu onun dediklərinin müstəvisində görək. O zaman obyektiv və prinsipial sual yaranır: bir ölkənin konstitusiyasının söykəndiyi sənəddə Azərbaycana qarşı ərazi iddiası motivi varsa, tolerantlığı necə öyrənək, nə cür beynəlxalq əməkdaşlıq həyata keçirək?

Aydındır ki, addımı Ermənistan atmalıdır. Prezident İlham Əliyevin təbirincə desək, ev tapşırığını yerinə yetirməlidir. Hər halda, qəsbkarlıq edən, işğalı otuz ilədək sürdürən biz yox, Ermənistan olub. Üstəlik, 44 günlük müharibədən sonra rəsmi İrəvanın Qarabağ avantürasını saxlamaq istıqamətindəki gedişlərini də görmüşük. Deməli, Ermənistan addımını etimad qazanmaq üçün atmalıdır.

Bəli, indilik etimad qazanmağın ən başlıca yolu konstitusiya dəyişikliyidir. Bu, sülh müqaviləsinin fundamentallığı üçündür. Ölkəmiz sənəddə hansısa risk təmayülünün saxlanmasını istəmir. Nəzərə alaq ki, riskli, təminatsız sülh Cənubi Qafqazda böyük siyasi və iqtisadi maraqları olan beynəlxalq aləmə də lazım deyil. Güman edirik, durumu anlamaq çətinlik törətməməlidir. Amma…

Keçək Mirzoyanın müsahibəsindəki ikinci “əmma”ya. Sülhün artıq təmin olunduğunu deyən erməni XİN rəhbəri onun qorunması üçün hər iki tərəfdən daimi qayğı və gündəlik səylərin tələb oluduğunu vurğulamaqda haqlıdır. Nazirin, hətta, mövcud kontekstdə ölkələrin aqressiv ritorikasının prosesə heç bir şəkildə töhfə vermədiyini bildirməsində də hansısa problem görmürük. Hərçənd, Mirzoyan müqayisə apara bilər - Azərbaycanda Ermənistana qarşı aqressiv ritorika çoxdur, yoxsa Ermənistanda Azərbaycana qarşı?

Məsələ ondadır ki, Ermənistanda bütöv bir revanşist və şovinist kəsim var. O kəsim ki, rəsmi İrəvan zaman-zaman onun siyasi mükalimələrini, dolayısıyla, özünün xarici siyasət prioritetinə çevirib. Ən başlıcası, həmin radikal cinah indi də aktivliyini saxlayır və Paşinyan administrasiyası buna qarşılıq heç nə etmir və ya edə bilmir. Habelə, günü bu gün də Ermənistanda müxtəlif səviyyələrdə Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları səslənir.

Digər tərəfdən, Mirzoyanın haqqında söz açdığı aqressiv ritorikanın qorunmasında bilavasitə onun təmsil olunduğu hakimiyyət komandasının rolu az deyil. Hər halda, 2018-ci ildə iqtidara gəlib bir il sonra Azərbaycan ərazisi Xankəndidə “Qarabağ Ermənistandır, nöqtə” bəyanatını səsləndirən baş nazir Nikol Paşinyan olmuşdu. Yəni aqressiv ritorikaya ən böyük “töhfəni” məhz hazırkı erməni iqtidarı vermişdi. Nəticədə qanlı müharibə olmuş, insan tələfatı və faciələr yaşanmışdı. Vacib məqam həm də budur: 2020-ci ilədək, müəyyən mənada, yumşalmış ziddiyyətlər savaşdan sonra yeni məcraya qədəm qoydu və özündə keçmişin ağrılarını da birləşdirdi. Ona görə Mirzoyanın şəxsində rəsmi İrəvan prinsipial məqamları əsas götürməlidir.

Ən böyük prinsipial məqam sülh müqaviləsinin imzalanmasıdır. Aqressiv ritorikanın aradan qalxmasını gözləmək vaxt itkisidir. Bu ritorika tərəflərin, yəni xalqların müştərək iş görəcəkləri, eyni iqtisadi məkanda və sistemdə təmsil olunacaqları, gəlir götürüb rifah içində yaşayacaqları təqdirdə yumşalacaq və tədricən sıradan çıxacaq. Sadəcə zaman lazımdır. Zaman lazım olsa da, amma vaxt yoxdur. Obrazlı desək, sülh dəmirini isti-isti döymək lazımdır ki, bərkiməsin.

Ə.RÜSTƏMOV
XQ