Müasir texnologiyalar insan hüquqlarının qorunmasını balanslaşdıracaq

Xəbər verdiyimiz kimi, bir neçə gündür ki, Bakı şəhəri Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Korrupsiyaya qarşı mübarizə aparan hüquq-mühafizə orqanlarının Qlobal Əməliyyatlar Şəbəkəsi – GlobE Network – çərçivəsində VI Plenar İclasına evsahibliyi edir.

Ümumilikdə, 300-dən çox nümayəndənin iştirak etdyi Bakı məclisində Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun təşəbbüsü ilə keçirilən plenar iclasın dünənki sessiyası ölkəmizdə 2025-ci ilin “Konstitusiya və Suverenlik” ili elan olunması çərçivəsində “Konstitusion və insan hüquqlarını qorumaqla korrupsiyaya qarşı hüquq mühafizə fəaliyyətində texnoloji imkanların səmərəli istifadəsi” mövzusuna həsr olunub.

ADA Universitetinin hüquq fakültəsinin dekanı Rəşad İbadovun rəhbərliyi ilə keçirilən sessiyada Baş Prokurorluğun təmsilçisi Tuqay Rəhimli “Konstitusiya və insan hüquqlarının pozulma risklərinin qarşısını almaqda texnoloji vasitələrin rolu” mövzusunda məruzə ilə çıxış edib.

Milli Aviasiya Akademiyasının eksperti Murad Orucov, Papua Yeni Qvineya və Uqandanın nümayəndələri də mövzü ilə bağlı öz mülahizələrini bildiriblər.

Sonra hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətində texnoloji yeniliklərin, o cümlədən süni intellekt texnologiyalarının tətbiqi müzakirə edilib. Bildirilib ki, bu texnologiyaların tətbiqi ilə çoxsaylı üstünlüklər əldə etmək mümkün olsa da, bu zaman insan hüquqlarının pozulması riski də yüksəkdir. Müzakirə iştirakçıları vurğulayıblar ki, konstitusiyalar insan hüquqlarının əsas təminatçısı olmaqla korrupsiyaya qarşı mübarizə sahəsində texnologiyaların tətbiqi ilə insan hüquqlarının qorunmasını balanslaşdırmağa imkan yaradır.

Sessiyada süni intellekt və data analizi da daxil olmaqla, qabaqcıl texnologiyaların hüquq-mühafizə orqanlarının fəaliyyətində tətbiqinin artan önəmindən danışılarkən qeyd edilib ki, korrupsiya cinayətləri törədən şəxslərin istifadə etdiyi sxem və mexanizmlər təkmilləşdikcə onlarla mübarizəni effektiv aparmaq üçün bu texnologiyalardan istifadə olunmalıdır. Əks halda, korrupsiyaya qarşı mübarizə aparan dövlət orqanları bu cinayətləri törədənlərə münasibətdə hazırlıqsız olacaqlar.

Müzakirələrdə Konstitusiyanın ali hüquqi sənəd olaraq qanunun aliliyini təmin etdiyi vurğulanmaqla, bu sənəddə təsbit edilmiş şəxsi həyatın toxunulmazlığı və ədalətli məhkəmə araşdırması hüquqları, ifadə azadlığı və ayrı-seçkiliyin qadağan olunması müddəalarının insan hüquqlarına olan istənilən müdaxilələr üçün meyarlar müəyyən etməklə sui-istifadələrin qarşısını alması və insanlara texnoloji yeniliklərdən istifadə edilməklə tətbiq edilən müdaxilələrə qarşı öz hüquqlarını müdafiə etmək və müdaxilələri məhkəmə qaydasında mübahisələmdirmək imkanı yaratması qeyd olunub.

***

Bakı platforması çərçivəsində Azərbaycan Respublikası Baş Prokurorluğunun digər bir təşəbbüsü ilə “Hüquqi şəxslərin xeyrinə vəzifəli şəxslər tərəfindən törədilmiş ekoloji cinayətlərin qarşısının alınması və istintaqı” mövzusunda plenar müzakirələr keçirilib.

Baş Prokurorluğun Cinayət təqibindən kənar icraatlar idarəsinin rəisi Elnur Musayevin sədrliyi ilə müzakirələrdə BMT-nin təşkilatçıları, xarici ölkələrin korrupsiyaya qarşı mübarizə sahəsində mütəxəssisləri, Azərbaycanın hüquq-mühafizə orqanlarının nümayəndələri, eləcə də elmi-tədqiqat institutlarının əməkdaşları da daxil olmaqla, ümumilikdə, 50-yə yaxın adam iştirak edib.

Elnur Musayev iştirakçılara 2020–2025-ci illər ərzində Azərbaycan Respublikası Prokurorluğunun ölkənin digər hüquq-mühafizə orqanları ilə birlikdə gördüyü işlərin nəticələri barədə məlumat verərək bildirib ki, ekoloji sahədə ixtisaslaşdırılmış qurum olaraq cinayət təqibindən kənar icraatlar idarəsi 602 cinayət işi başlayıb. 16 milyon manata yaxın vurulmuş ziyanın ödənilməsi təmin edilib, 229 inzibati xəta haqqında iş üzrə icraat başlanıb. Qanun pozuntularını doğuran səbəb və şəraitin aradan qaldırılması məqsədilə 160 təqdimat verilib, belə hallardan çəkindirmək məqsədilə 55 rəsmi xəbərdarlıq verilib.

İdarə rəisi daha sonra bildirib ki, ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində ildən-ilə qanunvericiliyin təkmilləşdirilməsi, vətəndaşların sayıqlığının artırılması, hüquq-mühafizə orqanlarının və bu sahədə ixtisaslaşmış qurumların əlaqələndirilmiş fəaliyyəti nəticəsində səmərəli mübarizə aparılır və ictimaiyyət bu barədə daim məlumatlandırılır. O qeyd edib ki, bu qəbildən olan hüquqpozmaların qarşısının alınması sahəsində məsul qurumların, o cümlədən qanunla nəzarət və monitorinqin həyata keçirilməsinə cavabdeh olan vəzifəli şəxslərin fəaliyyətində də qüsurlar mövcuddur. Bu isə ətraf mühit əleyhinə olan cinayətlərin korrupsiya xarakterli olmasından xəbər verir.

Müzakirələr belə qənaətlə sonuclanıb ki, insanların və digər canlıların həyatı üçün ciddi təhlükə törədən bu cinayətlər beynəlxalq miqyasda korrupsiya və transmilli cinayətlər kimi dəyərləndirilməli, bu sahədə əməkdaşlıq gücləndirilməlidir. Qabaqcıl ölkələrin təcrübəsinə əsasən, hər bir ölkə miqyasında ekoloji pozuntulara və cinayətlərə qarşı mübarizə vahid strategiya şəklində həyata keçirilməli, iştirakçılar müəyyən edilərək onların səmərəli əməkdaşlıq mexanizmləri formalaşdırılmalıdır.

Mütəxəssislər onu da qeyd ediblər ki, qabaqlayıcı təsisatlar, təhqiqat, istintaq və maliyyə kəşfiyyatı ilə bağlı daimi fəaliyyət göstərən əlaqələndirmə qurumları qabaqcıl ölkələrin ən yaxşı nəticələrini göstərən nümunələr beynəlxalq miqyasda öyrənilməlidir.

Toplantıda ətraf mühitin qorunmasının sosial cavabdehliyin təməlində durması da xüsusi vurğulanaraq, əhalinin və vətəndaş cəmiyyətinin bu sahədə biliklərinin artırılmasının vacibliyi qeyd edilib.

İ.RÜSTƏMOV
XQ