Müharibə başlayır? Trampın İranla bağlı ən riskli qərarı

ABŞ Prezidenti Donald Trampın İrana qarşı getdikcə sərtləşən bəyanatları fonunda Vaşinqtonda hərbi müdaxilə variantları yenidən gündəmə gəlib.

Moderator.az xəbər verir ki, ABŞ mediasında yer alan məlumatlara görə, həm birbaşa hərbi əməliyyatlar, həm də gizli xüsusi təyinatlı qüvvələrin cəlb olunduğu ssenarilər müzakirə olunur. İranın nüvə və ballistik raket infrastrukturu potensial hədəf kimi nəzərdən keçirilir ki, bu da regionda gərginliyi daha da artırır.

Tramp administrasiyası İranın nüvə və raket proqramlarını daha da zəiflətmək, eyni zamanda dini lider Ayətullah Əli Xamenei üzərində təzyiqi artırmaq niyyətində olduğunu açıq şəkildə ortaya qoyur. Bu açıqlamalar Tehranda kəskin reaksiya ilə qarşılanıb.

ABŞ birbaşa hərbi müdaxilə variantını da istisna etmir

Amerikan mətbuatının, xüsusilə New York Times qəzetinin təhlilinə görə, Trampa yaxın mənbələr ABŞ prezidentinin İran ərazisinə birbaşa hərbi zərbələr endirilməsi ehtimalını da nəzərdən keçirdiyini bildirir. Son dövrlərdə İranda baş verən etiraz aksiyaları ayrıca qiymətləndirilsə də, ABŞ qüvvələrinin ölkə daxilində müəyyən strateji nöqtələrə qəfil reydlər təşkil etməsi ehtimalı da gündəmdədir. 

Tramp bir tərəfdən etirazçılara qarşı zorakılığı tənqid edir, digər tərəfdən isə hərbi təzyiq kartını əlində saxlayır.

Hərbi təhdidlər qəsdən gündəmdə saxlanılır

Tramp administrasiyası İranın nüvə silahı əldə etmə cəhdlərinə qəti şəkildə son qoyulmasını tələb edir. Axios nəşrinin Səudiyyə Ərəbistanı və İsrail rəsmilərinin Vaşinqtonda mümkün İran əməliyyatlarını müzakirə etdiyini yazmasından sonra, New York Timesın yaydığı məlumatlar prosesin planlı şəkildə aparıldığını göstərir.

ABŞ rəsmiləri bildirir ki, Tramp hələlik hərbi əməliyyata yekun qərar verməyib və Pentaqonun təqdim etdiyi variantlar arasında konkret seçim edilməyib. Diplomatik kanal açıq qalsa da, bəzi rəsmi şəxslər hərbi təhdidlərin məqsədli şəkildə mətbuata sızdırıldığını və bunun İranı danışıqlara məcbur etmək məqsədi daşıdığını etiraf edirlər.

Nüvə obyektləri və təhlükəsizlik mərkəzləri hədəfdədir

Ağ Evin sözçüsünün müavini Anna Kelli bildirib ki, Trampın İranla bağlı geniş manevr imkanları var:

“Prezident ümid edir ki, hərbi addıma ehtiyac qalmaz. Amma İran gec olmadan razılaşmaya getməlidir.”

ABŞ administrasiyası etirazlar zamanı nüvə proqramı ilə əlaqəli obyektlərin, eləcə də nümayişləri yatıran silahlı strukturların mərkəzlərinin hədəfə alınması ssenarilərini də nəzərdən keçirib. Lakin İranın mümkün cavab zərbələri, İsrailin təxirəsalma tələbləri və region ölkələrinin hava məkanlarını açmaqdan imtinası planların yenidən gözdən keçirilməsinə səbəb olub.

“Venesuela modeli” İran üçün də gündəmdədir

New York Times yazır ki, Tramp daha əvvəl Venesuela lideri Nikolas Maduroya qarşı tətbiq olunan təzyiq strategiyasına bənzər modeli İran üçün də nəzərdən keçirir. ABŞ aylarla Venesuela sahillərində hərbi mövcudluq nümayiş etdirmiş, Maduronu hakimiyyətdən getməyə məcbur etməyə çalışmışdı.

ABŞ-ın İrandan tələb etdiyi 3 əsas şərt

ABŞ rəsmilərinin fikrincə, Tehranın bu tələbləri qəbul etmə ehtimalı olduqca aşağıdır. Vaşinqtonun irəli sürdüyü şərtlər bunlardır:

uranın zənginləşdirilməsinin tam və daimi dayandırılması,

bütün nüvə ehtiyatlarının təhvil verilməsi,

ballistik raket imkanlarına ciddi məhdudiyyətlərin qoyulması.

Ekspertlər qeyd edirlər ki, xüsusilə raket proqramına məhdudiyyətlər İranın hərbi çəkindiriciliyini ciddi şəkildə zəiflədə bilər.

Ən təhlükəli ssenari: gizli xüsusi təyinatlı əməliyyatlar

Vaşinqtonda müzakirə olunan ən riskli variantlardan biri ABŞ-ın gizli xüsusi təyinatlı qüvvələr vasitəsilə İranda zərər görməmiş nüvə obyektlərini sıradan çıxarmasıdır. İyunda həyata keçirilən bombardmanlardan təsirlənməyən obyektlərin quru əməliyyatları ilə neytrallaşdırılması ehtimalı da masadadır. ABŞ xüsusi qüvvələrinin bu cür yüksək riskli missiyalar üçün uzun müddətdir hazırlandığı bildirilir.

İranın nüvə proqramında ciddi irəliləyiş yoxdur

New York Timesın təhlilinə görə, İsrailin 13 iyun hücumlarından sonra İranın nüvə proqramında ciddi irəliləyiş qeydə alınmayıb. Kəşfiyyat mənbələri Natanz, Fordo və İsfahan obyektlərində zənginləşdirilmiş uranın hələ də dağıntılar altında və istifadəsiz vəziyyətdə olduğunu bildirir.

İsrailin Vaşinqtona təzyiqi artır

Alternativ ssenarilər arasında Ayətullah Xameneinin mövqeyini zəiflədə biləcək liderlik və hərbi hədəflərə zərbələr də yer alır. Tramp İranın Venesueladan daha güclü və mürəkkəb aktor olduğunu anlayır, lakin İsrailin İranın yenidən qurulan ballistik raket proqramına qarşı yeni hücumlar üçün Vaşinqtona təzyiq göstərdiyi qeyd olunur.

Tehran isə açıq xəbərdarlıq edib: ABŞ-ın istənilən hücumu müharibə elanına bərabər sayılacaq və İran İsraili də əhatə edən sərt cavab verəcək.

ABŞ bölgədə hərbi mövcudluğunu gücləndirir

Artan gərginlik fonunda ABŞ Yaxın Şərqdəki hərbi qüvvələrini əhəmiyyətli dərəcədə artırıb. F/A-18 və F-35 qırıcılarını daşıyan “Abraham Lincoln” aviadaşıyıcısı raketlərlə silahlanmış kreyserlərin müşayiəti ilə bölgəyə yerləşdirilib. Bundan əlavə, 12 ədəd F-15E qırıcısı göndərilib, Patriot və THAAD hava hücumundan müdafiə sistemləri aktiv vəziyyətə gətirilib. ABŞ-ın uzaqmənzilli bombardmançı təyyarələri isə yüksək döyüş hazırlığı səviyyəsində saxlanılır.