Müharibə necə bitəcək? 5 ssenari

“Axios” nəşri İran müharibəsinin necə bitəcəyinə dair mümkün ssenarilərlə bağlı məqalə dərc edib.

“Qafqazinfo”nun məlumatına görə, məqalədə bildirilir ki, ABŞ Prezidenti Donald Tramp və Pentaqondan gələn qarışıq siqnallar müttəfiqləri, bazarları və qanunvericiləri İran müharibəsinin necə və ya nə vaxt bitəcəyini təxmin etməyə vadar edir.

Qeyd edilir ki, hər həftə daxildə iqtisadi ağrılar və xaricdə qeyri-sabitlik daha da dərinləşir, bu isə Tramp üçün ara seçkilərdən əvvəl siyasi riskləri artırır.

“Tramp bazar ertəsi günü ABŞ-nin artıq müharibəni udduğunu, “amma kifayət qədər qazanmadığını” söyləyib. “CBS News”a verdiyi müsahibədə isə müharibənin “demək olar ki, tamamlandığını” bildirib”, - materialda deyilir.

Nəşrin təqdim etdiyi ssenarilər belədir:

1. Atəşkəs və nüvə sazişi

İranın nüvə silahı proqramına son qoymaq “Epik Qəzəb” əməliyyatı başlayandan bəri Trampın əsas məqsədlərindən biri olub.

İran və ABŞ müharibə başlamazdan bir neçə gün əvvəl Cenevrədə dolayı nüvə danışıqlarının üç raundunu keçiriblər, lakin Trampın elçiləri sonda Tehranın razılaşmaya ciddi yanaşmadığına qərar veriblər.

Tramp bazar ertəsi “Fox News”a bildirib ki, danışıqların yenilənməsi “mümkündür”, lakin o, Müctəba Xameneinin atasının yerinə Ali Lider vəzifəsinə təyin edilməsindən məyus olub.

Zərbələr başlamazdan bir gün əvvəl Omanın vasitəçiləri İranın heç vaxt zənginləşdirilmiş uran ehtiyatı saxlamamağa razı olduğunu və sülhü “əlçatan” adlandırdıqlarını bildiriblər. Müharibənin gələcək danışıqlara necə təsir edəcəyi bəlli deyil.

2. Venesuela modeli

Tramp İran üçün nümunə kimi ABŞ-nin yanvar ayında Prezident Nikolas Maduronun ələ keçirilməsini və onun varisi, Vitse-prezident Delsi Rodrigeslə işgüzar münasibətlərin qurulduğu Venesuelanı göstərib.

Tramp İranın Müctba Xameneinin təyinatı ilə “böyük bir səhv etdiyini” düşündüyünü və yeni Ali Liderin uzunömürlü olmayacağını bildirib.

İran-Venesuela müqayisəsinin əhəmiyyətli çatışmazlıqları var. Ekspertlər deyirlər ki, onlara ekvivalent kimi yanaşmaq İslam Respublikasının güc strukturlarını nəzərə almamaqdır.

Rejim 47 illik sanksiyalardan, müharibələrdən və daxili üsyanlardan sağ çıxıb - istənilən liderdən daha uzunömürlü olmaq üçün hazırlanmış hərbi, dini və siyasi institutlarla özünü möhkəmləndirib.

Rejim dəyişikliyi tələb edərək, həyatlarını təhlükəyə atan İran etirazçıları üçün ABŞ tərəfindən dəstəklənən bir lider azadlıq deyil, xəyanət kimi qəbul edilə bilər.

3. Xalq üsyanı və rejimin süqutu

Dağılma potensialı realdır. Ayətullah Xamenei öldü, iqtisadiyyat çökdü və İran müharibə başlamazdan bir neçə həftə əvvəl 1979-cu il inqilabından bəri ən böyük etirazlarını yaşadı.

İsrail Baş naziri Benyamin Netanyahu aksiyaları “cəsur İran xalqının öz taleyini öz əlinə alması üçün şərait” kimi qiymətləndirdi.

Amma İran müxalifətinin vahid lideri və mütəşəkkil qüvvəsi yoxdur.

Mühacirətdəki vəliəhd şahzadə Rza Pəhləvi ən populyar müxalifət fiqurlardan biridir, lakin o təxminən 50 ildir İranda yaşamır.

İsrail tərəfindən dəstəklənən kürd qüvvələri müəyyən dəstək verə bilər, lakin risklər əhəmiyyətlidir, o cümlədən, İranın Suriyaya çevrilməsi ehtimalı var.

4. Xüsusi qüvvələr nüvə ehtiyatlarını ələ keçirir

ABŞ və İsrail yüksək zənginləşdirilmiş uran ehtiyatını ələ keçirmək və ya məhv etmək üçün İrana xüsusi qüvvələr göndərməyi müzakirə ediblər.

Bu ssenari müharibəni siyasi həll yolu ilə deyil, nüvə təhdidinin fiziki olaraq aradan qaldırılması ilə başa vurur.

5. Tramp qələbə elan edir və geri çəkilir

Bu ssenaridə Tramp Tehranda əsas siyasi vəziyyətin həll olunub-olunmamasından asılı olmayaraq, İranın raket və PUA imkanlarının kifayət qədər zəiflədiyinə qərar verir, tarixi bir qələbə elan edir və geri çəkilir.

Əməliyyatın bitməsi həmçinin İsrailin razılığını tələb edə bilər. İsrail tək hərəkət etməyə hazır olduğunu göstərdi, Vaşinqtonla və ya Vaşinqtonsuz İranın nüvə təhdidini birdəfəlik aradan qaldıracağına söz verdi.

İrandakı müharibə çox xəbərdarlıq edilmədən başladı. Bu, sonluq üçün də doğru ola bilər.