Müharibənin gedişini dəyişəcək QƏRAR

Bir tərəfdə Rusiya, digər tərəfdə İran

Prezident Volodimir Zelenski Co Bayden administrasiyası dövründə ABŞ-dən “Tomahawk” qanadlı raketlərinin Ukraynaya verilməsi məsələsini qaldırdığını, lakin dərhal və qəti şəkildə imtina cavabı aldığını deyib. Ancaq Zelenski ABŞ Prezidenti Donald Trampdan Ukraynaya “Tomahawk”  raketlərinin satılması perspektivi ilə bağlı rədd cavabı almadığını bildirib. 

ABŞ-nin “Tomahawk”  qanadlı raketlərini Ukraynaya vermək imkanını nəzərdən keçirdiyi bildirilir. Lakin analitiklər Pentaqonun əslində bu qədər çox raketinin olmadığını deyirlər.  “Defense Express”in məlumatına görə, ABŞ hökumətinin sənədləri 1983-cü ildən bəri təxminən 9000 raketin istehsal edildiyini göstərir. 2024-cü ilin mart ayında ictimaiyyətə açıqlanan son rəqəmlərə görə, “Tomahawk”  raketlərinin 8919-u hərbi əməliyyatlarda istifadə olunub. 

Ona görə də ABŞ-nin bu raketləri verməsi barədə razılaşma əldə olunsa belə, Ukrayna xeyli gözləməli olacaq. Kreml isə bunu ABŞ-nin Rusiyaya qarşı müharibə elan etməsi kimi qiymətləndirir. Əslində isə “Tomahawk” raketlərinin Ukraynaya verilməsini məhdudlaşdıran və Rusiya qarşısında hüquqi öhdəlik yaradan hər hansı sənəd mövcud deyil. 

Belə bir razılaşma 1987-ci ilin dekabr ayında SSRİ və ABŞ arasında imzalanmış Orta və Yaxın Mənzilli Raketlərin İstifadəsinin Ləğvinə dair müqavilə olub. Həmin saziş 150 kilometrdən 500 kilometrə qədər və 500 kilometrdən 1000 kilometrə qədər yaxın mənzilli,  1000 kilometrdən 5500 kilometrə qədər ortamənzilli raketlərin istifadəsinin qadağan edilməsinə dair qarşılıqlı öhdəlikləri nəzərdə tuturdu. Lakin sözügedən müqavilədə “Tomahawk”  qanadlı raketlərinin adı yoxdur. 

2001-ci ildə ABŞ Əfqanıstanda antiterror əməliyyatları zamanı “Tora-Bora” mağaralarının vurulmasında 2000 kilometr məsafəni vuran “Tomahawk” raketlərindən istifadə etdikdə, Rusiya tərəfi bunun "Orta və Yaxınmənzilli Raketlərin İstifadəsinin Ləğvinə  dair Müqavilə"yə zidd olduğunu bəyan etdi. 

2017-ci ildə Donald Tramp Çinin də bu sazişə qoşulması məsələsini qaldırdı. Yaranmış fikir ayrılığı 2018-ci ilin fevralında həm ABŞ-nin, həm də Rusiyanın sazişdən çıxması ilə nəticələndi. 2018-ci milin avqust ayında adıçəkilən müqavilə fəaliyyətini dayandırdı. Ona görə də bu gün Rusiya Ukraynaya qarşı “İsgəndər M”, “Kalibr”, “Oreşnik”, “Kinjal” kimi ortamənzilli raketlərdən istifadə edir. 

ABŞ-nin də 2023-cü ildə Ukraynaya “Hİmars” yaxınmənzilli raketlərini Rusiyaya qarşı döyüşlərdə istifadə etmək üçün  tədarük etməsi qarşılıqlı məhdudiyyət yaradan sənədin olmamasından irəli gəlir. Bu baxımdan, hər iki tərəf müqavilədən çıxdığına görə ABŞ-nin Rusiyaya zərbə endirmək üçün Ukraynaya “Tomahawk” qanadlı raketlərini verməsi mümkündür.

Lakin hazırkı mərhələdə Tramp administrasiyasının bu barədə açıqlamaları sülh müqaviləsindən və ya atəşkəsdən yayınan Rusiya üçün daha çox çəkindiricilik məqsədi daşıyır. 

Digər tərəfdən, ABŞ-nin İrana qarşı hərbi əməliyyatlara hazırlaşdığına dair məlumatlar artmaqdadır. Əgər ABŞ İrana genişmiqyaslı zərbələr endirməli olsa, “Tomahawk” raketlərinə ciddi ehtiyacı yaranacaq. Ona görə də Trampın vədinə sona qədər əməl edəcəyini söyləmək olmaz.

Müşfiq Abdulla
"Cebheinfo.az" 

Açar sözlər: Rusiya İran “Tomahawk”  raketləri

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin