Netanyahunun əbədi müharibəsi Amerika imperiyasını boğacaq..?

Tramp valideynlərini öldürən və sonra yetim olduğu üçün məhkəmədən onu bağışlamasını yalvaran bir adam kimidir..?

...Fevralın 28-də İsrail və ABŞ heç bir əxlaqi və ya hüquqi əsas olmadan İran İslam Respublikasını bombalamağa başladılar. Nəticədə Ali Lider Əli Xamenei və bir neçə yüksək vəzifəli rejim rəsmisi öldürüldü.

“Epik qəzəb” əməliyyatı tezliklə genişmiqyaslı nəticələrə səbəb olan regional müharibəyə çevrildi və bu, təkcə birbaşa qurbanlara deyil, həm də ABŞ-ın Avropa müttəfiqlərinə, Fars körfəzi dövlətlərinə, qlobal enerji təhlükəsizliyinə və qlobal iqtisadiyyata təsir etdi.

SİA xarici qaynaqlara istinadən bildirir ki, bu müharibəni 21-ci əsrin ən ehtiyatsız müharibəsi adlandırmaq olar.

Bunun arxasında kim dayanırdı? Bəziləri təşəbbüsün ABŞ-a məxsus olduğuna inanırlar.

Məsələn, Ərəb Liqasının keçmiş baş katibi Əmr Musa bildirib ki, “İrana qarşı davam edən hücum sadəcə Netanyahunun ABŞ-ı cəlb etdiyi İsrail macərası deyil, Vaşinqtonun Yaxın Şərqi əhəmiyyətli dərəcədə yenidən formalaşdırmaq üçün İsraili regional tərəfdaş kimi istifadə etdiyi strateji Amerika hərəkətidir”.

Lakin, mahiyyət etibarilə, Amerikanın mövqeyini müəyyən edən İsrailin istəkləridir - İsrail bölgədə hərbi üstünlüyə nail olmaq üçün ABŞ-ı manipulyasiya edib.

Donald Tramp, şübhəsiz ki, bu təsvirdən - Benyamin Netanyahunun ona rəhbərlik etməsi təsvirindən - məmnun qalmayacaq.

Lakin o, bu müharibə üçün məntiqli və ardıcıl bir izahat təqdim etmək iqtidarında deyil.

...Müharibənin məqsədləri, daha doğrusu, bəhanələri daim dəyişirdi.

Əvvəlcə Tramp İran xalqına “qəddar rejimi” devirmək şansı verdiyini iddia etdi, baxmayaraq ki, İran hüquq və azadlıqlarının prioritet olması belə ehtimalı azdır.

Daha sonra o, məqsədin İranın nüvə silahı inkişaf etdirməsinin qarşısını almaq olduğunu bildirdi.

Lakin ötən ilin iyun ayında, ilk İsrail-Amerika hücumundan (“12 günlük müharibə”) sonra Tramp İranın nüvə infrastrukturunu tamamilə məhv etdiyi ilə öyünmüşdü.

Əgər belədirsə, onda yeni hücum mənasız idi.

...Bəyan edilən digər bir məqsəd İranın ballistik raket proqramının məhv edilməsi idi. Lakin, düşmənin bu cür raketlərə sahib olması müharibə üçün qanuni bir bəhanə deyil: beynəlxalq hüquq yalnız İranın yaratmadığı qaçılmaz təhlükə qarşısında özünümüdafiəyə icazə verir.

Müharibə başladıqdan iki gün sonra dövlət katibi Marko Rubio əslində bunu etiraf etmədi: ABŞ İsrailin cavab zərbəsi endirəcəyindən qorxaraq İrana hücum etdi və bu da Amerikanın qisas zərbəsinin hədəfinə çevrildi. Başqa sözlə, dərhal təhlükə İrandan deyil, İsraildən gəlirdi. Ağ Evin təzyiqi altında Rubio geri çəkilməyə çalışdı, amma artıq çox gec idi. Tramp manipulyasiya ittihamlarını rədd edərək dedi ki, “əgər bir şey varsa, bəlkə də İsraili hərəkətə keçməyə məcbur etmişəm”.

Lakin bu, absurd görünür - illərdir İrandan mövcudluq təhlükəsi ideyasını təbliğ edən və hərbi zərbə endirməyə çağıran Netanyahu idi.

Əvvəllər heç bir Amerika prezidenti bu ideya ilə razılaşmamışdı - ta ki Netanyahu Trampda könüllü tərəfdaş tapana qədər.

Trampın iştirakı müharibənin başlamasında həlledici amil idi. Zərbələrdən sonrakı gün Netanyahu ABŞ-ın iştirakının “40 ildir ümid etdiyim şeyi etməyə imkan verdiyini” bəyan etdi.

...Keçmiş ABŞ rəsmisi Cozef Kent İsraili ABŞ-ı Amerika xalqının maraqlarına uyğun olmayan bir müharibəyə aldatmaqda birbaşa ittiham etdi. İstefa məktubunda o, “İranın heç bir təhlükə yaratmadığını” və müharibənin İsrailin və onun ABŞ-dakı lobbisinin təzyiqi səbəbindən başladığını yazırdı.

O, həmçinin qeyd etdi ki, İsrail rəsmiləri və nüfuzlu media müharibəyə əlverişli atmosfer yaratmaqla “Amerika birinci” proqramını sarsıtdılar.

Bu arada, Cenevrədə ABŞ və İran arasında danışıqlar uğura yaxın idi. İran uranın zənginləşdirilməsinin məhdudlaşdırılması və ABŞ-ın mülki nüvə proqramında iştirakı da daxil olmaqla əhəmiyyətli güzəştlərə razılıq verdi. Son mərhələnin Vyanada keçirilməsi planlaşdırılırdı, lakin Cenevrə danışıqlarından cəmi 48 saat sonra Tehranın bombalanması başladı.

Tez-tez baş verdiyi kimi, müharibə tez bir zamanda nəzarətdən çıxdı və dağıdıcı regional münaqişəyə çevrildi. Zərbələr təkcə hərbi hədəfləri deyil, həm də mülki infrastrukturu - elektrik stansiyalarını, xəstəxanaları və məktəbləri hədəf aldı.

İlk gündə “Tomahawk” raketi İranın cənubundakı qızlar ibtidai məktəbini vurdu və təxminən 165 nəfərin ölümünə səbəb oldu.

Üç həftə ərzində 2000-dən çox insan öldü. Livanda İsrail atəşkəsə baxmayaraq hücumları bərpa etdi və minlərlə insanın itkisinə və təxminən bir milyon qaçqına səbəb oldu.

İran buna İsrailə və Amerika bazalarına, eləcə də ABŞ-ın bölgədəki müttəfiqlərinin infrastrukturuna genişmiqyaslı zərbələr endirdi. Dünya neft ehtiyatlarının beşdə birinin keçdiyi Hörmüz boğazı bağlandı və bu da qlobal iqtisadi böhrana səbəb oldu.

ABŞ daxilində müharibə, xüsusən də Tramp tərəfdarları arasında getdikcə daha çox populyarlıq qazanmır.

Tənqidçilər iddia edirlər ki, bu, Amerikanın deyil, İsrailin maraqlarına xidmət edir. Müharibə gündə bir milyard dollardan çox xərc çəkir və administrasiya qələbə perspektivi olmasa da, onu davam etdirmək üçün daha 20 milyard dollar istəyir.

Bu arada, Tramp və Netanyahunun məqsədləri fərqlidir: Tramp rejim dəyişikliyini, Netanyahunun isə tamamilə məhv edilməsini və ölkənin parçalanmasını istəyir.

Lakin unutmaq lazım deyil ki, İran Venesuela deyil.

Populyarlığına baxmayaraq, rejim möhkəm qalır.

...Müəllifə görə, Netanyahu daxili münaqişələr və separatizm yolu ilə İranı sabitsizləşdirməyə, ölkəni Suriya kimi zəif bir dövlətə çevirməyə çalışır.

Bu, "Amerikanı yenidən böyük edin" şüarı ilə heç bir əlaqəsi olmayan "müqavimət oxu"nu (Həmas, Husilər və Hizbullah) məhv etmək üçün daha geniş strategiyanın bir hissəsidir. Razılaşmalar naminə sabitlik axtaran Trampdan fərqli olaraq, İsrail xaos və davamlı müharibə mənbəyi kimi çıxış edir. Həmçinin iddia edilir ki, İranla müharibəyə diqqət dünyanı Qəzza və Qərb Şəriyədə baş verənlərdən yayındırır.

Nəticə etibarilə Tramp özünü tələyə düşmüş vəziyyətdə tapır: o, nüfuzunu itirmədən populyar olmayan və baha başa gələn müharibəyə son qoymalıdır.

Yeganə çıxış yolu danışıqlara qayıtmaqdır, lakin bu, onun İran rəhbərliyinin “başını kəsmək” strategiyasını dəstəkləməsi ilə çətinləşir.

Yeri gəlmişkən, Tramp şikayətlənib ki, guya “...onların (yəni iranlıların..?) bütün liderləri yoxa çıxıb... Biz danışmaq istəyirik, amma danışacaq heç kim yoxdur.”

...Tramp valideynlərini öldürən və sonra yetim olduğu üçün məhkəmədən onu bağışlamasını yalvaran bir adam kimidir..?

Əli Babayev