Niyə bəzi səslər bizi rahatladır, bəziləri isə narahat edir? ARAŞDIRMA

Səs həyatın ayrılmaz hissəsidir. Biz onu hər an eşidirik – küləyin səsi, insanın danışığı, musiqinin melodiyası, dənizin dalğaları… Ancaq çox az adam düşünür ki, səs yalnız eşitmək üçün deyil, hiss etmək üçündür. Elm sübut edib ki, səs dalğaları beyinə birbaşa təsir göstərir, emosiyaları dəyişir, hətta fiziki sağlamlığa belə təsir edə bilir. Buna görə də bir səs bizi sakitləşdirir, digəri isə gərginləşdirir. Bəs niyə belə olur? Səs dalğaları beyinlə necə “danışır”?

Səs beynə necə çatır?

Eşitdiyimiz hər səs – havada yayılan titrəyişlərdir. Bu titrəyişlər qulaq pərdəsini hərəkətə gətirir və sinir siqnalına çevrilərək beyindəki eşitmə korteksinə ötürülür. Beyin səsi analiz edir, onun mənbəyini, tonunu, ritmini müəyyən edir və emosional mənasını təyin edir. Əgər bu səs ahəngdardırsa, beyində “xoş” siqnal yaranır və dopamin ifraz olunur. Əks halda, disbalanslı və kəskin səs gərginlik yaradır, amigdala aktivləşir və stress hormonu kortizol artır. Yəni beyin üçün səs yalnız məlumat deyil — emosional koddur.

Musiqinin beyinə təsiri

Musiqi, səsin ən incə və mürəkkəb formasıdır. Neyropsixoloqların araşdırmalarına görə, musiqi beynin demək olar ki, bütün hissələrini aktivləşdirir — yaddaş, emosiyalar, hərəkət koordinasiyası və hətta ağrı hissi belə musiqiyə reaksiya verir. Klassik musiqi alfa dalğalarını artırır – sakitlik və balans yaradır. Ritmik və sürətli musiqi beta dalğalarını aktivləşdirir – diqqəti və enerjini yüksəldir. Meditasiya musiqiləri isə theta dalğalarını gücləndirir – bu, dərin rahatlıq halıdır. Musiqişünas Daniel Levitin deyir: “Musiqi beyinin birləşdirici dilidir. O, düşüncəni və hissi birləşdirir”.

Səs dalğaları və bədən ritmi

Səs yalnız beyinə deyil, bədənə də təsir edir. Tədqiqatlar göstərir ki, ritmik səslər ürək döyüntüsünü, tənəffüsü və hətta qan təzyiqini tənzimləyə bilir. Məsələn, 60 vurğu/dəq templə musiqi dinləmək ürək döyüntüsünü normallaşdırır. Bu səbəbdən terapiyalarda çox vaxt təbiət səsləri, su axını və külək səsi istifadə olunur — çünki onlar təbii ritmlə uyğunlaşır. Hindu və Tibet mədəniyyətlərində “mantra”ların istifadəsi də buna əsaslanır. Bu səslər bədəndə vibrasiya rezonansı yaradır və insanı “enerji tarazlığı” vəziyyətinə gətirir.

Bəzi səslər niyə bizi narahat edir?

Kəskin, qeyri-sabit və yüksək tezlikli səslər beyində təhlükə siqnalı kimi qəbul olunur. Bu, evolyusion yaddaşın bir hissəsidir: qədim dövrlərdə yüksək və kəskin səslər (şir nəriltisi, ildırım, qışqırıq) təhlükəni bildirirdi. Ona görə də bu gün belə uşaq ağlaması, qapı cırıltısı və metal səsi kimi tonlar amigdalanı aktivləşdirir və narahatlıq hissi yaradır. Əksinə, yumşaq, dərin və harmonik səslər beyinə “təhlükə yoxdur” mesajı verir.

Səs və meditasiya: beyinin sakitləşdirilməsi

Səs terapevtləri bildirirlər ki, müəyyən tezliklər beyində şüur səviyyəsini dəyişdirə bilir. Məsələn, 432 Hz və 528 Hz tezlikləri harmonik rezonans yaradır və beyində “axın” vəziyyətini stimullaşdırır. Bu tezliklərdə olan musiqilər theta və delta dalğalarını aktivləşdirir – bu da insanı rahatladır, stressi azaldır və dərin düşüncə halına gətirir. Bu fenomen qədimdə “səslə şəfa” adlanırdı, indi isə neurosonic terapiya kimi tanınır.

Dünya nəzəriyyəsinə istinad: Səs və enerji

Səs həm fiziki, həm də enerjili hadisədir. Eynşteynin nisbilik nəzəriyyəsi göstərir ki, enerji və maddə bir-birinə çevrilə bilər – eynilə səs də enerjidir, amma dalğa şəklində. İngilis fizik James Jeans yazırdı: “Kainatın təməlində maddə deyil, harmoniya dayanır – sanki hər şey səslənən bir musiqidir”.Bu fikir müasir kvant nəzəriyyələri ilə də üst-üstə düşür: "tom səviyyəsində hər bir hissəciyin öz “vibrasiya tezliyi” var. Yəni biz, əslində, səslənən varlıqlarıq.

İnsan səsi – ən güclü alət

İnsan səsi unikaldır: o, həm emosional, həm bioloji, həm də sosial siqnaldır. Bir insanın səsi onun xarakterini, əhvalını, hətta sağlamlıq vəziyyətini belə əks etdirə bilər. Sosioloqlar deyirlər ki, səs tonu, ritm və pauzalar qarşı tərəfdə etibar, aqressiya və ya rahatlıq hissi yaradır. Buna görə də danışıq tərzi insan münasibətlərində sözlərin mənasından daha çox təsir göstərir.