Niyə ermənini qucaqladı və ona yüksək bal verdi? KONKRET

Qazaxıstanın paytaxtı Astanada keçirilən “Silk Way Star” beynəlxalq musiqi müsabiqəsində Azərbaycanın münsif olaraq təmsilçisi Samirə Əfəndinin Ermənistan iştirakçısı Saro Gevorkyana maksimal – 12 xal verməsi və elan zamanı onu səhnədə qucaqlaması sosial şəbəkələrdə birmənalı qarşılanmadı.

Müzakirələrin tonunda sərt ittihamlar, sülh mesajları fonunda ironiya və “sənət–siyasət münasibəti nə olmalıdır?” sualının açıq qalması müşahidə olunur.

Bu hadisə təkcə emosional reaksiyalarla ölçülə bilməz. Burada üç mühüm amil kəsişir:

Sənətin ümumbəşəri dəyəri

Azərbaycan–Ermənistan münasibətlərinin travmatik tarixi

Müasir mədəni diplomatiyanın real çərçivələri

Sənət həqiqətən sərhəd tanımırmı?

Dünyanın bütün böyük musiqi platformalarında, “Eurovision” , “The Voice” , “X Factor” və s. münsiflərdən tələb olunan birinci məsuliyyət obyektivlikdir. Bu obyektivlik həm də tamaşaçının inamını formalaşdıran əsas meyardır.

Saro Gevorkyanın çıxışı musiqi baxımından yüksək idimi?

Hadisə yerində olan musiqi ekspertlərinin rəyinə görə, Saro texniki olaraq güclü ifaçı, səhnə idarəetməsi və vokal performansı peşəkar səviyyədə olan iştirakçı kimi qiymətləndirilib. Bu, Samirənin maksimal bal verməsini musiqi kontekstində mümkün edir.

Amma məsələ burada bitmir. Obyektivlik hər zaman ictimai gözləntilərlə dərhal üst-üstə düşmür. Xüsusən də regionun mürəkkəb siyasi tarixi fonunda bu baş verərsə…

Ermənistanla 30 illik münaqişə, minlərlə şəhid, məcburi köçkünlük və travmalar, soyqırım Azərbaycan cəmiyyətinin emosional yaddaşından silinməyən ağrılardandır.

Bu səbəbdən sosial şəbəkələrin reaksiyası əslində Samirənin qərarına deyil, tarixi yükə idi. İnsanlar bunu “sənət jesti” kimi deyil, siyasi jest kimi qəbul etdilər.

Reaksiyalar ona görə çox sərt oldu ki, cəmiyyət sənətçilərin “sülh mesajlarını” tez-tez formal və şou xarakterli hesab edir.

Son illər “saxta humanizm” və “PR xatirinə sülh çağırışları” tez-tez gündəmdə olub.

Mədəni sahədə erməni sənətçi ilə əməkdaşlıq mövzusu həssas olduğu üçün istənilən addım yanlış anlaşıla bilir.

Burada əsas sual ortaya çıxır: Samirə həqiqətən sənət adına qərar verdi, yoxsa bu addım simvolik bir sülh nümayişi idi?

Əgər bunu peşəkar obyektivlik kontekstində təhlil etsək, Samirə bir neçə dəfə beynəlxalq yarışlarda iştirak etmiş və münsiflik mədəniyyətini yaxşı bilən sənətçidir. Bu, onun musiqi meyarlarına əsaslanma ehtimalını artırır.

Əgər o, “sənət siyasətdən üstündür” prinsipinə bağlıdırsa, qərarı peşəkarlıqla da izah edilə bilər, lakin birmənalı qarşılanmaz.

Mədəni diplomatiya jesti kimi qəbul etsək, Qazaxıstan regional sülh təşəbbüslərinə önəm verən ölkədir. Müsabiqə də “Silk Way Star” yəni, Şərq və Qərb arasındakı mədəni körpü ideyasına əsaslanır.

Bu kontekstdə qucaqlama ehtimal ki, sənət diplomatiyasının qaydaları çərçivəsində edilən jest ola bilər.

Tamaşaçı hissiyatının yanlış hesablanmasını da nəzərə alsaq, Samirə Əfəndi musiqi peşəkarlığına sadiq qaldı, amma öz ölkəsindəki sosial-psixoloji reallığı düzgün hesablaya bilmədi.
Sənətçinin borcu tək musiqiyə yox, öz publikasının həssaslığını da nəzərə almağıdır. Burada balans pozuldu.

Əsas məsələ… Biz sənətlə siyasətin sərhədlərini hələ müəyyən etməmişik

Azərbaycan cəmiyyəti hələ də bu sual üzərində ortaq mövqeyə malik deyil.
Sənətçi milli yaddaşın, siyasi mövqenin nümayəndəsidir, yoxsa universal dəyərlər daşıyıcısı?

Bu sual uzun illərdir açıq qalır: Tarixə nəzər saldıqda,

Eurovision-da erməni iştirakçıya verilən səslər qalmaqal yaradır

Ermənistan kinematoqrafçıları ilə birgə festivallar müzakirə edilir

Regional musiqi layihələrində münsiflik edən azərbaycanlılar hər dəfə dilemmanın içində qalırlar

Samirə Əfəndinin hadisəsi bu böyük problemin kiçik bir epizodudur.
Azərbaycan tamaşaçısının beynində musiqi şedevr olsa belə, bu önəmli deyil, kollektiv travma, “düşmən obrazı” və uzun illərin psixoloji yükü işə düşür.

Nəticədə, hadisə təkcə Samirə Əfəndinin qərarı deyil, regionun mədəni kodlarının toqquşmasıdır.

Samirə Əfəndinin 12 bal verməsi və qucaqlaması nə sadəcə “sülh PR-ı”, nə də tam siyasi jestdir. Bu, beynəlxalq mədəniyyət platformasının qaydaları ilə milli emosional yaddaş arasındakı sərhədin qarşıdurmasıdır.

Bu hadisə bizə yenidən üç şeyi xatırladır:

Sənət siyasətdən ayrı deyil, cəmiyyət buna hazır olmayanda, xüsusilə.

Mədəni diplomatiya peşəkarlıq tələb edir, amma eyni zamanda ictimai həssaslığın kodlarını bilməyi də tələb edir.

Sülh jestləri sənətdən doğanda qəbul edilir, formal görünəndə isə qıcıq yaradır.

Samirə Əfəndinin addımı mədəni kontekstdə müzakirə olunmalıdır, linç kontekstində yox. Amma sənətçilər də bilməlidirlər:
ictimai yaddaş hələ də çox təzə, çox ağrılıdır.

Dəniz Pənahova