Icma.az
close
up
RU
Menu

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

Dişlər yaddaş kartımızdır?

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

Niyə mənim uşaqlarım Şuşanın daşına yazmaz?

Niyə mənim uşaqlarım Şuşanın daşına yazmaz?

Qafqazinfo portalından alınan məlumata görə, Icma.az xəbər verir.

Qızlarım balaca olanda evimizin divarlarını yazmağa başladılar. Bir xətt, iki xətt, üç xətt... Məsələ cızığından çıxdı; divarlarımız rəsm sərgisinə, məktəb lövhəsinə, ailənin yaddaş kartına döndü. Gün o gün oldu ki, artıq əlləri çatan yerlərdə iynə atsan yerə düşməz misalı qələbəlik oldu. Başladılar əlləri çatmayan yerlərə çatmaq üçün yollar axtarmağa — stulları üst-üstə qoydular, boylandılar, dırmaşdılar. Evə gələn hamı, istisnasız hamı təəccüblə soruşurdu: “Niyə icazə verirsiniz?”

Bu mənzərə kənardan “ərköyün uşaq” təsiri bağışlasa da, mənim düşüncəm başqa idi. Mən onlara divarları yazmağa şərait yaratmaqla göstərmək istəyirdim ki, bu divar sizin evinizdir, bu əşya sizin əşyanızdır, burada yaratdığınız iz bizim xatirələrimizdir.

Göstərmək istəyirdim ki, bu daşlar, divar kağızları, evimizdəki maddi nəsnələr sizdən önəmli deyil. Amma bir tərəfdən də əllərimi divarın bitdiyi yerə, pəncərənin kənarına, qapının haşiyəsinə qoyub deyirdim: “Bura bizim evimizin sonuncu daşıdır. Bizim azadlığımız bu daşda bitir. Çünki bu daşın bitdiyi yerdə başqasının sərhədi başlayır”.

Mən onlara azadlığın hər istədiyini etmək olmadığını öyrətmək istəyirdim. Azadlığın harada dayanmalı olduğunu bilmək olduğunu göstərmək istəyirdim. Bəlkə də insanın böyüdüyü yer elə buradır: öz sərhədini tanıdığı yer. İllər keçdi. Qızlarım böyüdü. Mən onları heç vaxt, heç bir yerdə — nə məktəb partasına, nə park skamyasına, nə də özgə divarına nəsə yazan görmədim. Çünki onlar “yazmaq olmaz” sözünü əzbər öyrənməmişdilər. Onlar “yazmaq olmaz” sözünü yaşamışdılar.

Bir neçə gün əvvəl Şuşanın tarixi qayalarına adını yazmış insanlar haqda xəbərləri oxuyanda qəribə bir məyusluq hiss etdim. Sərhədini tanımayan, boyu artsa da, özü artmayan, çoxalmayan, dolmayan yarım adamlar məni məyus etdilər. Əsrlərin fırtınasına, top mərmilərinə, şəhid qanına sinə gərmiş daşların üzərinə xəncər vurmaq — yazı yazmaq mənəvi bir fəlakətdir.

Günlərdir düşünürəm, insan nə üçün harasa adını yazmaq ehtiyacı duyur? Psixologiya və fəlsəfə bu davranışı ibtidai bir “varlıq böhranı” ilə izah edir. Daxilində böyük bir özünütəsdiq boşluğu olan insan dərk edir ki, o fanidir. O, öz müvəqqəti ömrünü daşın və tarixin əbədiliyinə yapışdıraraq ölümsüzləşəcəyini sanır.

Burada ibtidai insan instinkti boy göstərir — gördüyü, heyran qaldığı, amma dərinliyini anlaya bilmədiyi nəhəng bir əzəməti adını yazmaqla “özününküləşdirməyə” çalışır. Kantın fəlsəfəsində olduğu kimi, insan qədim bir tarix və ya təbiət möcüzəsi qarşısında öz kiçikliyini hiss edəndə dərin bir qorxu yaşayır. Mədəni insan bu əzəmətin qarşısında sükutla baş əyir; daxili dincliyi və sərhəd anlayışı olmayan insan isə o əzəməti öz boyuna endirməyə, onu öz fərdi eqosuna tabe etməyə çalışır.

Divara ad yazmaq — tarixlə saxta, aqressiv və ibtidai bir təmas qurmaq cəhdidir. Çünki dünyanı mənimsəmək həvəsi ilə ona sadəcə ehtiramla tamaşa etmək bacarığı arasında böyük bir mədəniyyət uçurumu var.

Çox təəssüf ki, Şuşanın divarına adını yazan turist dünyanı tamaşa etməyi yox, onu mənimsəməyi, tapdalamağı seçib.

Bəs dünya bu vandalizmlə necə mübarizə aparır? Kolizeydən Çin Səddinə qədər bəşəriyyət anlamağa başlayıb ki, yalnız divara “Yazmaq qadağandır” lövhəsi vurmaqla daşı qorumaq olmur. İtaliyada Kolizeyə adını yazan turisti 15–20.000 avro aralığında cərimə və ya həbs cəzası gözləyir; irsə xətər yetirmək adi xuliqanlıq deyil, milli kimliyə qəsd sayılır. Nyu-York metrosunda hələ 1989-cu ildən tətbiq olunan siyasətə görə, qrafiti 24 saat ərzində silinir — bu, təzə yazının psixoloji olaraq ikincisini cəlb etməsinin (“sınmış pəncərələr” effekti) qarşısını alır. Çin Səddində isə bu ehtiyac sublimasiya olunur — turistlər üçün rəqəmsal xatirə divarları yaradılıb, adını daşa deyil, ekrana yazırsan...

Biz Şuşada kameraları artıra, cərimələri sərtləşdirə bilərik — bu, dövlətin işidir. Amma əsl bərpa evlərimizdə başlamalıdır. Uşaqlarımızın daxili azadlığına qanad verək, divarlarımızı onların təxəyyülünə qurban verək, eybi yoxdur. Amma o divarın sonundakı daşı göstərib deyək: “Bura bizim sonuncu daşımızdır. Bura qədər sən azadsan, bu daşdan sonra isə dünya və onun müqəddəs yaddaşı başlayır.” Çünki Şuşa — foto çəkdirib adımızı divarına cızacağımız bir istirahət guşəsi deyil. Şuşa — bizim dirilən kimliyimizin məbədidir. Elə daşlar var ki, onların üzərindəki ən gözəl iz — bizim ehtiramlı sükutumuzdur.

Nərmin Dadaşova

Xüsusi olaraq “Qafqazinfo” üçün

Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:166
embedMənbə:https://qafqazinfo.az
archiveBu xəbər 06 Sentyabr 2026 10:42 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

PR də strateji planlaşdırma: uğurlu kommunikasiya necə qurulur?

17 Noyabr 2026 09:13see404

Deklan Rays “Arsenal”la beşillik müqavilə barədə razılığa gəldi

17 Noyabr 2026 01:11see324

Xərçəngdən sonra ən böyük qorxu: Xəstəlik təkrarlanmasın deyə nə etməli?

16 Noyabr 2026 22:45see303

Uorren Baffet 5,5 milyard dollarlıq səhmlərini xeyriyyə fondlarına bağışlayıb

17 Noyabr 2026 04:19see302

Küləkli hava şəraiti ilə bağlı sarı xəbərdarlıq verilib

17 Noyabr 2026 05:32see299

Musiqi alətində ifa edən uşaqlar daha yaddaşlı OLUR

16 Noyabr 2026 23:43see291

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see280

Ayxan Abbasov: “Ən aşağı pilləyə düşmüşdük, indi yavaş yavaş yüksəlməliyik”

17 Noyabr 2026 01:42see277

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see273

Mərkəzi Gömrük Hospitalında “Blue Code sisteminin tətbiqi və təkmilləşdirilməsi” mövzusunda maarifləndirici tədbir keçirilib

17 Noyabr 2026 09:14see259

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see255

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see251

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see237

Litva, İslandiya və Estoniya yığmalarından inamlı qələbə Millətlər Liqası

16 Noyabr 2026 23:35see232

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see216

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see212

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see195

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see185

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see176

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see175
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri