Oxumaq dövrü bitdimi?

...Əsrlər boyu insan düşüncəsini formalaşdıran oxu dövrü tədricən azalır. Tədqiqatçılar xəbərdarlıq edirlər ki, rəqəmsal mühit təkcə insanların vərdişlərini deyil, həm də məlumatı qavramağımızı dəyişdirir.

SİA-nın əldə etdiyi məlumata görə, bu barədə The Atlantic yazır.

...İsgəndəriyyə Kitabxanası bir vaxtlar insan biliyinin simvolu hesab olunurdu. Onun yox olması qədim dünyanın ən böyük mədəni itkilərindən biri idi. Bu gün təhlükə fərqli görünür: kitablar fiziki olaraq yoxa çıxmır, əksinə insanlar onlara getdikcə daha az daxil olurlar.

Tədqiqatlara görə, insanlar əvvəlkindən xeyli az oxuyurlar. Son onilliklərdə müntəzəm olaraq zövq almaq üçün oxuyan insanların nisbəti nəzərəçarpacaq dərəcədə azalıb.

Bu arada, onlayn qısa mətnlərin sayı eksponensial olaraq artıb: istifadəçilər hər gün mesajlara, yazılara və şərhlərə məruz qalırlar, lakin mürəkkəb əsərlərə getdikcə daha az qapılırlar.

Alimlər bunu "savadlılıqdan sonrakı dövr"ə keçid adlandırırlar. Söhbət oxu bacarıqlarının yox olmasından deyil, uzun müddət diqqəti cəmləşdirmək, böyük mətnləri təhlil etmək və mürəkkəb nəticələr çıxarmaq qabiliyyətinin itirilməsindən gedir.

Sosial media və qısa videolar məlumatları sürətlə nəzərdən keçirmək vərdişini yaradır və dərin öyrənməni daha da çətinləşdirir. Texnologiyanın uşaqlara təsiri xüsusilə narahatlıq doğurur.

Müəllimlər kitablara marağın azaldığını və şagirdlərin daha uzun mətnlərlə işləmək qabiliyyətinin azaldığını qeyd edirlər. Romanlar getdikcə qısa parçalarla əvəz olunur və rəqəmsal cihazlar öyrənmənin mərkəzinə çevrilir.

Digər bir çətinlik süni intellektdir. Mütəxəssislər hesab edirlər ki, süni intellektdən yazı üçün geniş istifadə müstəqil düşünmə bacarıqlarını zəiflədə bilər, çünki yazı prosesi insanlara fikir formalaşdırmağa və arqumentlər hazırlamağa kömək edir.

Lakin kitablar yox olmayıb. Milyonlarla insan hələ də oxuyur, yeni kitab mağazaları açılır və müəyyən formatların populyarlığı artır. Lakin oxumaq kütləvi vərdişdən kiçik bir qrup insan üçün fəaliyyətə çevrilir.

Gələcəyin əsas sualı kitabların yaşayıb-yaratmayacağı deyil, bəşəriyyətin onlara daxil olmaq istəyini qoruyub saxlayıb-saxlamayacağıdır.

Əli Babayev