Pis müəllim və pis şagird yoxdur, pis təhsil sistemi və səriştəsiz idarəetmə var İlham Əhmədov

"Təhsil nazirinin səsləndirdiyi “əgər şagird oxumursa, müəllimə niyə maaş verilməlidir?” fikri ilk baxışda qeyri-adi səslənsə də, əslində Azərbaycan təhsil sistemindəki dərin struktur və idarəetmə böhranını açıq şəkildə ortaya qoyur. Bu sual problemi həll etmir, əksinə məsuliyyəti sistemdən fərdin üzərinə ötürən təhlükəli yanaşmanı legitimləşdirir. Bu, təhsil menecerlərinin köhnə metodudur; əvvəllər də belə cəhdlər olub".

Bu fikirləri Redaktor.az-a təhsil eksperti, dosent İlham Əhmədov elm və təhsil naziri Emin Əmrullayevin səsləndirdiyi “əgər şagird yaxşı öyrənmirsə, onda müəllimə niyə maaş verməliyik?” fikrindən danışarkən bildirdi.

"Bəs şagird niyə oxumur, bu vəziyyəti kimlər yaradıb? Bu problemin kökündə məmurların tərsinə qurulmuş təhsil sistemi dayanır. Şagirdin oxumaması nə müəllimin iradəsizliyinin, nə də şagirdin tənbəlliyinin nəticəsidir. Bu, illərdir tərsinə qurulan təhsil sisteminin acı nəticəsidir. Azərbaycan təhsilində islahatlar uzun müddətdir ki, fəlsəfi əsasdan, elmi təminatdan, konseptual modeldən və uzunmüddətli strateji baxışdan məhrum şəkildə həyata keçirilir. Nəticədə təhsil sistemi mexaniki və səthi qərarlarla, situativ və mənasız layihələrlə, hesabat yönümlü idarəetmə ilə idarə olunur".

Dosentin sözlərinə görə, son 20-25 ildə təhsil sistemində bir sıra problemlər öz həllini tapmayıb:

"Qüsurlu kadr siyasəti, səmərəsiz maliyyə bölgüsü, keyfiyyətsiz və elmi əsasdan uzaq tədris proqramları, metodik baxımdan zəif dərsliklər, müəllim hazırlığının formal xarakteri, ixtisasartırma və təkmilləşdirmə sisteminin səmərəsizliyi, faydasız təlimlər və nəticəsiz qrant layihələri. Bu problemlər illərdir mütəxəssislər, alimlər və müəllimlər tərəfindən yazılıb, təhlil edilib, ictimaiyyətə çatdırılıb, lakin bu xəbərdarlıqlar təhsil menecerlərinin qərarlarına təsir etməyib. Nazirin səsləndirdiyi indiki və əvvəlki açıqlamaları göstərir ki, Elm və Təhsil Nazirliyinin təhsilin inkişafı ilə bağlı heç bir real strategiyası, icra planı, elmi əsaslandırılmış yol xəritəsi yoxdur. Problemlər səsləndirilir, lakin onların həlli ilə bağlı konseptual ideyalar təqdim olunmur. Təklif edilən ideyalara isə ya məhəl qoyulmur, ya da imitasiya səviyyəsində saxlanılır. Belə bəyanatlar çox zaman əsas problemlərdən diqqəti yayındırmağa xidmət edir".

Ekspert qeyd etdi ki, son illərdə ETN-in elm və təhsilə yanaşmasında alim və müəllim məntiqindən çox, mühasib və biznes yanaşması hiss olunur:

"Təhsil insan yetişdirmə sistemi olmaqdan çıxarılıb, xərc-gəlir balansına endirilir. Bu isə müəllimin nüfuzuna zərbə vurur, peşəkar motivasiyanı azaldır, təhsilin humanist mahiyyətini məhv edir. Pis müəllim, pis şagird yoxdur. Bu kontekstdə aydın bir həqiqət var: pis müəllim və pis şagird yoxdur, pis təhsil sistemi və səriştəsiz idarəetmə var. Müəllim istəsə belə, qüsurlu proqramlar, zəif dərsliklər, formal təlimlər və yanlış idarəetmə şəraitində yüksək nəticə əldə edə bilməz.

Məsuliyyət kimindir? Əgər təhsil sistemimiz illər ərzində səmərəsiz, məsuliyyətsiz fəaliyyət göstəribsə, nəticədə təhsil böhrana düşübsə, sonda “şagird oxumursa, müəllimə niyə maaş verilməlidir” kimi sual yaranırsa, onda “ETN pis işləyirsə, onun əməkdaşlarına niyə maaş verilməlidir?” kimi əks sual da yaranır. İslahatlara, layihələrə, qrantlara xərclənən milyonlara, itirilmiş illərə və məhv edilən potensiala görə çox heyf.

Əsas sual açıq qalır: bu israfçılığa, tərsinə qurulan təhsil sisteminə görə kimsə cavabdehdirmi? Elm və təhsilə real dəyər verməyən, nəticə istehsal etməyən, amma resurs xərcləyən belə bir quruma və onun səriştəsiz menecerlərinə doğrudanmı ehtiyac var? Bu suallar cavablandırılmadan, qərarlar verilmədən, təhsildə nə keyfiyyət, nə də inkişaf mümkün olacaq".

Aytəkin TOFİQQIZI