Putin üçün təhlükə artır?

Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Rusiyanın bölgələrindəki və ilhaq edilmiş Krımdakı hərbi və enerji obyektlərinə intensiv hücumları Moskva üçün nə qədər ağrılıdır? Rusiya Prezidenti Vladimir Putin bu vəziyyətə cavab olaraq nə qədər irəli gedəcək? Rusiyada Putin üçün qiyam təhlükəsi varmı?

Azpost.info bildirir ki, DW nəşri bu barədə Britaniya tarixçisi London Universitet Kollecinin (UCL) fəxri professoru Mark Qaleotti və Vaşinqtondakı Müharibə Tədqiqatları İnstitutunun (ISW) eksperti Kristina Harvardla danışıb.

Rusiya ordusunun təchizat zəncirlərinə Ukrayna zərbələri

Kristina Harvard vurğulayıb ki, ukraynalıların son həftələr və aylarda apardığı və cəbhə xəttinin arxasında 20-200 kilometr radiusda yerləşən hədəflərə intensiv orta mənzilli zərbələri əhatə edən kampaniya müharibədə yeni bir inkişafdır, logistika və təchizat zəncirlərinə dağıdıcı təsir göstərir.

“İndi cəbhə xəttinə təchizatın yavaşladığı barədə məlumatlar var. Bu ərazidə, yəni Zaporojye bölgəsinin şərq və qərb hissələrindəki qoşunların daha az yanacaq, sursat və digər zəruri əşyalar aldığı barədə məlumatlar var. Donetsk bölgəsində də təchizat çətinlikləri görürük. Ukraynalılar Krıma təchizat yollarını praktik olaraq kəsə biliblər”, – deyə o qeyd edib. Ekspertin sözlərinə görə, Ukrayna hücumlarının hədəfi olan Krım körpüsü yalnız hərbçilərin deyil, həm də yarımadadakı mülki şəxslərin təchizatı üçün əsas arteriyadır.

“Əgər Ukrayna hücum etməyə davam edərsə, Rusiya ilə Krım arasındakı əlaqə olan Kerç körpüsünün praktik olaraq istifadəyə yararsız hala düşməsi və ya ən azından son dərəcə təhlükəli sayılacağı mümkündür. Biz körpünün yaxınlığında yerləşən infrastrukturu hədəf alan və onun fəaliyyətini təmin edən koordinasiyalı bir kampaniyanın şahidi oluruq: Bu, mütləq məqsədlərdən biridir”, – deyə Harvard bildirir.

26 iyundan bəri Rusiya tərəfindən ilhaq edilmiş Krım və Sevastopolda fövqəladə vəziyyət qüvvədədir. Moskva tərəfindən təyin olunmuş yerli “hakimiyyət orqanları” bunu Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin zərbələri və yarımadada yaranan yanacaq və ərzaq çatışmazlığından sonra tətbiq etdilər.

Krım -Rusiyanın “zəif yeri”

Mark Qaleottinin sözlərinə görə, ukraynalılar Krımı Rusiyanın zəif nöqtəsi hesab edirlər: “Orada təchizatı saxlamaq, yanacaq, elektrik enerjisi, su və s. təchizatını təmin etmək çox çətindir. Buna görə də ukraynalılar ümid edirlər ki, Krıma təzyiqi artırmaqla Putini sülh danışıqlarına ciddi yanaşmağa və onların şərtləri ilə danışıqlar aparmağa məcbur edəcəklər”, – deyə o, DW-yə verdiyi müsahibədə bildirib.

“Əlbəttə ki, bunun Putini gərginləşməyə sövq etməsi təhlükəsi var. Lakin hazırda Kiyevin mövqeyində üstünlük təşkil edən məhz bu, riskli oyundur”, – deyə ekspert əlavə edib. Eyni zamanda, o, Krımı hərbi cəhətdən geri almaq barədə danışıqları real hazırlıqdan daha çox psixoloji müharibə vasitəsi hesab edir: “Bu, təkcə çox çətin bir iş deyil, həm də Putinin sadəcə eskalasiya ilə cavab verməyə məcbur olacağı bir addım olardı. Krımı itirmək onun üçün çox alçaldıcı olardı. Axı, bu, onun fəthlərinin tacındakı cəvahirdir. Buna görə də düşünürəm ki, Ukrayna üçün bu, Krımı yenidən fəth etmək istəyi yox, təzyiq göstərməkdir”, – deyə o bildirir.

Rusiyanın eskalasiyasının konkret olaraq necə görünə biləcəyi soruşulduqda, Mark Qaleotti cavab verib: “Putinin bir çox variantı var. O, ehtiyatdan yüz minlərlə şəxsi əlavə səfərbər edə bilər. Onun təxminən 150.000 çağırışçısı var. İndiyə qədər onları müharibəyə göndərməyib. Digər variantlardan danışmışkən, çox az ehtimal olunan kabus ssenarisi taktiki nüvə silahlarından istifadə olardı. Onun bir çox variantı var, amma hamısı özünə zərər verərdi. Bu, Putinin nə qədər irəli getməyə hazır olduğunu anlamaq üçün vacibdir.”

Rusiya və Krımda yanacaq çatışmazlığı haqqında
Son həftələrdə Ukraynanın hava hücumları getdikcə daha çox neft emalı zavodlarını və anbarlarını hədəfə alıb. Bu obyektlər təkcə ilhaq edilmiş Krımda deyil, həm də Rusiyanın Ukrayna sərhədindən uzaqda yerləşən bölgələrində və hətta Moskva yaxınlığında yerləşir. Vladimir Zelenski Rusiya ordusuna yanacaq tədarükü üçün vacib olan bu obyektlərə edilən hücumları Moskvanı danışıqlar masasına oturtmaq məqsədi daşıyan “uzun və orta mənzilli sanksiyalar” adlandırır.

“Ukraynalılar əvvəlki illərdə Rusiya neft emalı zavodlarına zərbələr endiriblər. Lakin fərq ondadır ki, onlar dronlarının miqdarını və keyfiyyətini, eləcə də mənzilini artırıblar”, – Kristina Harvard qeyd edir. “Bundan əlavə, son aylarda onlar Rusiya hava hücumundan müdafiə sistemlərini müəyyən etməyə və məhv etməyə çalışırlar. Buna görə də, bu il onlar daha çox neft emalı zavoduna zərbələr endirir, onlara daha çox ziyan vurur, dəfələrlə hücum edir.  Rusiyanın hamısını qorumaq üçün hava hücumundan müdafiəsi yoxdur.”

Bu hücumlar təkcə Krımda deyil, həm də Rusiyanın bir çox bölgələrində yanacaq çatışmazlığına səbəb olub. Lakin Mark Qaleottinin vurğuladığı kimi, ən çox əziyyət çəkən adi ruslardır, ordu isə ehtiyac duyduqlarını almağa davam edir. “Bunu aydınlaşdırmaq lazımdır. Adi ruslar bunun bədəlini ödəyir. Deyə bilərsiniz ki, Putin adi vətəndaşların nə düşündüyünə əhəmiyyət vermir.  Amma fakt budur ki, bu vəziyyət təkcə ölkə əhalisi arasında deyil, həm də rəhbərliyi arasında yeni bir hiss yaradır – işlər düzgün istiqamətdə getmir”, – deyə ekspert müşahidələrini bölüşür.

Ukraynanın “Rusiyanı sülhə məcbur etmək əməliyyatı” gözlənilən nəticələri verirmi?

Qaleotti deyib ki, hələlik Rusiya iqtisadiyyatının çökmək üzrə olduğunu, kütlələrin üsyana hazır olduğunu və ya dövlət çevrilişinin qaçılmaz olduğunu demək üçün heç bir səbəb yoxdur. Lakin o, ölkənin hazırkı miqyasda müharibəni uzun müddət davam etdirə biləcəyinə şübhə edir. “Daha bir il keçəcək və Rusiya iqtisadiyyatına dəyən ziyan çox böyük olacaq”, – deyə o proqnozlaşdırır.

Rusiyada qiyam təhlükəsi varmı?
Son günlərdə keçmiş kəşfiyyat bölməsinin komandiri Aleksandr Luninin (Pustovalov) videoları sosial mediada böyük reklam yaradıb. Bu videolarda o, “yerli çarların” özbaşına hərəkətlərini və rus əsgərlərinin “axmaq, intiharçı əmrlərini” yerinə yetirməkdən imtina etdikləri üçün məruz qaldığını iddia etdiyi işgəncələri təsvir edir. Lunin videolarından birində Putinə müraciət edərək bildirib: “Əgər mən tezliklə Kremlə gəlib sizin yanınızda canlı danışmasam, ordu silahlarını Kremlə qarşı çevirəcək”.

DW ilə Mark Qaleotti arasındakı söhbətdə Aleksandr Lunindən bəhs edilməyib. Lakin ekspert vəziyyətin düz üç il əvvəl, Vaqner PMC-nin qurucusu Yevgeni Priqojin və onun muzdlu əsgərlərinin Moskvaya yola düşdüyü zaman necə inkişaf etdiyini xatırlayır.

“Görürük ki, nisbətən kiçik bir qüvvə – cəmi bir neçə min əsgər- Moskvaya doğru gedirdi… Bəs onların ətrafında nə baş verirdi? Bununla tez və asanlıqla məşğul olmalı olan təhlükəsizlik qüvvələri üsyançılara qoşulmadılar, amma onları dayandırmaq üçün də heç nə etmədilər. Onlar arxa plana keçib baş verənləri izlədilər. Bu, kabusdur”, – deyə o bildirib.

“Rusiyanın əvvəllər böhranların öhdəsindən gəlməsinə imkan verən üç əsas aktivi var idi: faktiki olaraq qeyri-məhdud pullar, Putinin şəxsi legitimliyi və hər cür təhlükəsizlik xidmətləri. Bütün bunlar indi sual altındadır. Bu gün biz hələ də kifayət qədər sabit, lakin kövrək olan daxili təhlükəsizlik sistemi ilə qarşılaşırıq, çünki gözlənilməz böhranların öhdəsindən gələ bilmir.”- Qaleotti hesab edir.

“Putin SSRİ-nin və ADR-in sonunu gördü və qorxu içindədir.”
“Putin təkcə Sovet İttifaqının deyil, həm də Şərqi Almaniyanın (ADR – red.) dağılmasını görən bir insandır. Müəyyən mənada nəhəng dövlət bir gecədə havaya sovruldu. Bu, onun ən böyük qorxusudur. Əlinizdə bütün təhlükəsizlik xidmətləri və gizli polis  var, amma onlar sizi müdafiə etməyəcəklər. Birdən-birə nisbətən kiçik bir etiraz belə dramatik bir şeyə çevrilə bilər.”

Mark Qaleottinin sözlərinə görə, Qərbdə hələ də Putin haqqında yanlış təsəvvür var: “Biz onu hələ də Ceyms Bond filmlərindəki şər qüvvə, Makiavelli kimi böyük planı olan bir adam kimi görürük. Amma bunu 2022-ci ilin fevral ayında fəlakətli, dəhşətli bir addım ataraq Ukraynaya tez və asan qələbə qazanacağı fikri ilə hücum edən bir adam olduğunu qəbul etməliyik. Və həmin andan etibarən o, bunun onun dövlətinə, sisteminə və özünə nə edə biləcəyindən qorxaraq improvizə edir. Əlbəttə ki, o, Ukraynanı sarsıtmağa, Qərbə qarşı narazılıq yaratmağa və sair çalışacaq. Amma o, böyük planı olan biri deyil. Əslində, o, sadəcə olaraq kifayət qədər zəif mövqedə duraraq gah bir, gah obiri planı bir-birinin ardınca sınayır.”

AzPost.az