“Qanunlar qorxutmaq üçün yox, insanı qorumaq üçündür”

Hüquq müdafiəçisi, “Magin David” Azərbaycan təşkilatının rəhbəri Davit Sılverstov “Konstitusiya – xalqın yazılı iradəsi, suverenlik isə onun qorxmaz nəfəsidir” mövzusu ilə bağlı sualları cavablandırıb.

“Qafqazinfo” onunla müsahibəni təqdim edir: 

- Konstitusiya nədir və onun mahiyyəti nədən ibarətdir?

- Konstitusiya – xalqın öz dövlətinə yazdığı müqəddəs anddır. O, sadəcə qanunların yığılıb düzəldiyi sənəd deyil – bu sənəd bir xalqın kim olduğunu, necə yaşamaq istədiyini, və nəyi müdafiə etdiyini bəyan edir. Konstitusiya, millətin hüquqi kimliyidir. Hər bir maddəsi – bir xalqın tarix boyu çəkdiyi əziyyətin, qazandığı qələbənin nəticəsidir.

- Suverenlik nədir və niyə vacibdir?

- Suverenlik – bir xalqın öz taleyini heç bir xarici və ya daxili məcburiyyət olmadan müəyyən etmə haqqıdır. Bu, sadəcə siyasi termin deyil. Suverenlik xalqın nəfəsidir, azad düşüncəsidir, müstəqil iradəsidir. Əgər bir xalq suveren deyilsə – onun Konstitusiyası bir kağız, onun dövləti isə formal bir qurumdan o yana keçə bilməz.

- Konstitusiya ilə suverenlik arasında hansı əlaqə var?

- Konstitusiya – suverenliyin hüquqi bünövrəsidir. Suverenlik – Konstitusiyanın əməl edildiyi anda yaşayır. Əgər Konstitusiya pozulursa, deməli xalqın iradəsi, suverenliyi də pozulur. Hər dəfə bir məmur qanunu tapdalayanda, hər dəfə bir vətəndaşın haqqı pozulanda – biz Konstitusiyaya yox, suverenliyimizə zərbə vurmuş oluruq. Ona görə bu ikisi ayrılmazdır.

- Sizcə, Konstitusiyanın qorunması necə təmin olunmalıdır?

- Konstitusiyanı qorumaq yalnız məhkəmələrin və hüquq-mühafizə orqanlarının işi deyil. Bu, xalqın öz hüququna sahib çıxması ilə mümkündür. Vətəndaş susmamalıdır. Jurnalist yazmalıdır. Müəllim izah etməlidir. Hüquq müdafiəçisi müdaxilə etməlidir. Əgər hər birimiz bu sənədə sahib çıxsaq – o zaman Konstitusiya yalnız rəsmi sənəd deyil, yaşayan bir ədalət sisteminə çevriləcək.

- Azərbaycan Konstitusiyası ilə bağlı sizin ən vacib düşüncəniz nədir?

- Azərbaycan Konstitusiyası bizim millət olaraq dünyaya dediyimiz bəyanatdır: “Biz hüququn, ədalətin və azadlığın yanındayıq”. Amma bunu demək kifayət deyil – onu yaşamaq lazımdır. Mən istəyirəm ki, hər bir azərbaycanlı Konstitusiyanı qorumağı təkcə hüquqi deyil, vətənpərvərlik borcu kimi qəbul etsin.

- Konstitusiya sadəcə hüquqi sənəd kimi deyil, həm də milli-mənəvi dəyər kimi qəbul oluna bilərmi?

- Bəli, əgər bir xalq öz Konstitusiyasına sadəcə qanun toplusu kimi baxırsa, deməli hələ o sənədin ruhunu anlamayıb. Konstitusiya – milli dəyərlərin hüquqi dildə yazılmış manifestidir. Orada azadlıq, bərabərlik, ədalət sadəcə anlayış deyil, xalqın vicdanından doğan prinsiplərdir. Ona görə də Konstitusiya həm hüquqi, həm də mənəvi əxlaq sənədidir. Və onu qorumaq – milli kimliyimizi qorumaq deməkdir.

- Gələcək nəsillər üçün Konstitusiyanın rolu nədən ibarət olmalıdır?

- Gələcək nəsillər Konstitusiyanı əzbərləməməlidir – onu anlamalı və yaşamalıdır. Onlar bilməlidirlər ki, bu sənəd onların sükutu yox, səsi, qorxusu yox, azadlığı üçündür. Hər yeni nəsil Konstitusiyanı təkcə oxumamalı, onu gündəlik həyatında hiss etməlidir. Məktəbdə, küçədə, məhkəmədə – hər yerdə. Əgər biz bu ruhu ötürə bilməsək, kağızlar yaşayar, amma hüquq yox olar.

- Siyasi rəhbərlərin Konstitusiyaya münasibəti necə olmalıdır?

- Siyasi liderlərin Konstitusiyaya münasibəti sadəcə hörmət deyil, itaət olmalıdır. Konstitusiya onların şəxsi rəyindən, siyasi marağından üstün sənəddir. Əgər lider Konstitusiyanı tapdalayırsa, bu artıq siyasi yox, mənəvi cinayətdir. Hakimiyyət – Konstitusiyanın içində olandan güc almalıdır, onu pozaraq yox. Liderin gücü – Konstitusiyaya sədaqətindədir, onu dəyişmək istəyində deyil.

- Bir cümlə ilə desəniz, Konstitusiya sizin üçün nədir?

- Konstitusiya – xalqın ruhunun qanunla danışan səsidir.