Qarabağın dirçəlişinin və Böyük Qayıdışın simvolu ŞƏRH

Azərbaycanın müasir tarixində elə günlər var ki, onlar xalqımızın yaddaşında yalnız bir tarix kimi deyil, milli qürur, dövlətçilik və tarixi ədalətin bərpasının rəmzi kimi yaşayır. 20 Sentyabr da məhz belə əlamətdar günlərdəndir. Bu tarix ölkəmizin ərazi bütövlüyünün və dövlət suverenliyinin tam bərpa olunmasının mühüm mərhələsini, Qarabağın ürəyi sayılan Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərlərinin Azərbaycanın dövlət bayrağı altında birləşməsini simvolizə edir. Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 18 sentyabr 2024-cü il tarixli Sərəncamı ilə 20 sentyabr – Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü kimi təsis edilib. Bu qərar həmin şəhərlərin tarixində baş vermiş mühüm hadisələrin əbədiləşdirilməsi baxımından xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu əlamətdar tarixin əsasında 2023-cü il sentyabrın 19-20-də keçirilmiş lokal xarakterli antiterror tədbirləri dayanır. Həmin tədbirlər nəticəsində Azərbaycanın Qarabağ bölgəsində dövlət suverenliyi tam bərpa edildi. Bununla da Azərbaycan Respublikasının bütün ərazisində Konstitusiya quruluşunun bərpası istiqamətində mühüm tarixi mərhələ başa çatdı. Xankəndi Qarabağın mühüm şəhərlərindən biri olmaqla Azərbaycanın zəngin tarixi və mədəni irsinin ayrılmaz hissəsidir. Rəsmi tarixi məlumatlara görə, şəhərin əsası XVIII əsrin sonlarında Qarabağ xanlarının istirahət məskəni kimi qoyulub. Şəhər Qarabağ xanlığının mərkəzi Pənahabadın – indiki Şuşanın yaxınlığında yerləşirdi. 2023-cü ilin sentyabrında keçirilən antiterror tədbirlərindən sonra Xankəndidə Azərbaycanın dövlət bayrağı dalğalandırıldı. 15 oktyabr 2023-cü ildə Prezident İlham Əliyevin Xankəndidə Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağını ucaltması tarixi hadisə kimi yadda qaldı. Həmin gün Xankəndi ilə yanaşı Ağdərə, Xocalı və Xocavənddə də dövlət bayrağının ucaldılması Azərbaycanın suverenliyinin bərpasının mühüm rəmzlərindən biri oldu. Xocalı Azərbaycan xalqının yaddaşında həm ağır faciənin, həm də tarixi ədalətin bərpasının rəmzi kimi xüsusi yer tutur. Qədim yaşayış məskənlərindən biri olan Xocalı zəngin arxeoloji və mədəni irsi ilə seçilir. Xocalı kurqanları, Hacı Əli günbəzi, Əsgəran qalası və digər tarixi abidələr bu ərazinin qədimliyini və mədəni əhəmiyyətini nümayiş etdirir. 1992-ci ildə Xocalının işğalı və burada törədilmiş faciə Azərbaycan xalqının tarixində dərin iz buraxıb. Lakin 2023-cü ilin sentyabrında Xocalının azad edilməsi ilə şəhərin tarixində yeni mərhələ başlandı. Bu gün Xocalıda həyatın yenidən qurulması və keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı istiqamətində mühüm işlər görülür. 2024-cü il mayın 28-dən Xocalıya keçmiş məcburi köçkünlərin qayıdışı başlayıb. Bu qayıdış yalnız insanların doğma evlərinə dönüşü deyil, həm də Xocalının yeni inkişaf mərhələsinə qədəm qoyması deməkdir. Xocavənd Azərbaycanın qədim yaşayış məskənlərindən biri olmaqla zəngin tarixi və mədəni irsə malikdir. Rayon ərazisində yerləşən Azıx və Tağlar mağaraları dünya əhəmiyyətli arxeoloji abidələr sırasında xüsusi yer tutur. Xocavənd rayonunun ərazilərinin bir hissəsi 2020-ci ildə Vətən müharibəsi nəticəsində azad edildi. 2023-cü il sentyabrın 19-20-də həyata keçirilən tədbirlər nəticəsində isə rayonun şəhər mərkəzi də daxil olmaqla ərazisi Azərbaycanın nəzarətinə keçdi. Bu gün Xocavənddə bərpa və quruculuq işlərinin aparılması, tarixi-mədəni irsin qorunması və əhalinin doğma torpaqlarına qayıdışı istiqamətində ardıcıl tədbirlər həyata keçirilir.

Ağdərə də Qarabağın tarixində mühüm yeri olan yaşayış məntəqələrindəndir. 2023-cü ilin sentyabrında həyata keçirilən antiterror tədbirləri nəticəsində Ağdərə şəhərində Azərbaycanın dövlət suverenliyi təmin edildi. 15 oktyabr 2023-cü ildə burada Azərbaycan Respublikasının Dövlət Bayrağı ucaldıldı. Ağdərənin azad edilməsi ilə Qarabağda Azərbaycanın dövlət suverenliyinin tam təmin olunması istiqamətində mühüm nəticə əldə edildi. Hazırda həmin ərazilərin bərpası, yenidən qurulması və dayanıqlı inkişafının təmin edilməsi istiqamətində genişmiqyaslı layihələr həyata keçirilir.20 Sentyabrın əhəmiyyəti yalnız hərbi-siyasi hadisə ilə məhdudlaşmır. Bu tarix həm də Qarabağda yeni həyatın başlanğıcını ifadə edir. İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə genişmiqyaslı quruculuq və bərpa layihələri həyata keçirilir, müasir infrastruktur yaradılır, yaşayış məntəqələri yenidən qurulur. Qarabağ və Şərqi Zəngəzurda həyata keçirilən Böyük Qayıdış proqramı çərçivəsində keçmiş məcburi köçkünlərin doğma yurdlarına qayıdışı təmin edilir. Yeni yaşayış komplekslərinin, məktəblərin, tibb müəssisələrinin, yolların və digər sosial obyektlərin yaradılması həmin ərazilərin gələcək inkişafının mühüm əsaslarını formalaşdırır. Bu proses Azərbaycan xalqının öz tarixi torpaqlarına bağlılığının, dövlətimizin quruculuq imkanlarının və Qarabağın gələcəyinə olan inamın göstəricisidir. 20 Sentyabr xalqımızın yaddaşında həm tarixi hadisələrin nəticəsi, həm də gələcəyə baxışın rəmzi kimi yaşayacaq. Xankəndi, Xocalı, Xocavənd və Ağdərə şəhərləri günü Qarabağın tarixinin mühüm səhifələrinin gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Bu günün qeyd olunması Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və dövlət suverenliyi uğrunda canından keçmiş şəhidlərin xatirəsinə ehtiramın ifadəsidir. Eyni zamanda, Vətən müharibəsində və sonrakı dövrdə dövlətimizin təhlükəsizliyinin və suverenliyinin təmin olunması naminə xidmət edən hərbçilərimizin qəhrəmanlığına verilən yüksək dəyərin göstəricisidir. 20 Sentyabr – Xankəndinin, Xocalının, Xocavəndin və Ağdərənin Azərbaycan tarixində yeni səhifəsinin başlanğıcıdır. Bu tarix həm də dağıntıların yerində quruculuğun, köçkünlüyün yerində doğma yurda qayıdışın, ümidsizliyin yerində gələcəyə inamın rəmzidir.Bu əlamətdar gün Azərbaycanın dövlətçilik tarixində xüsusi yer tutmaqla yanaşı, Qarabağın dirçəlişinin və Böyük Qayıdışın simvollarından biri kimi bundan sonra da qeyd olunacaq.

Lalə Məmmədova

YAP Samux rayon təşkilatının əməkdaşı