Icma.az
close
up
RU
Qərb fəlsəfə tarixində “modern dövrün Aristotel i adlandırılan filosof

Qərb fəlsəfə tarixində “modern dövrün Aristotel i adlandırılan filosof

Icma.az xəbər verir, Kulis.az saytına əsaslanaraq.

27 avqust görkəmli alman filosofu Fridrix Hegelin doğum günüdür.

Kulis.az bu münasibətlə Ömər Yıldırımın "Hegel kimdir?" yazısını təqdim edir.

Fridrix Hegel alman idealizminin önəmli nümayəndələrindən biri olmaqla bərabər, həmçinin Qərb fəlsəfə tarixinin ən böyük mütəfəkkirlərindən biridir.

“Modern dövrün Aristotel"i kimi tanınan Hegel dialektik sistemini fəlsəfə, elm, incəsənət, siyasət və din tarixini izah etmək üçün tətbiq edib.

Fridrix Hegelin təsiri həm fəlsəfə tarixində, həm də elmlərdə aydın şəkildə görünür. 20-ci əsrin siyasi mənzərəsində də onun ideyaları əsas düşüncə dayaqlarından biri olub.

İmmanuel Kantdan sonra alman idealizminin zirvəsi və ən böyük nümayəndəsi sayılan Hegel Almaniyanın Ştutqart şəhərində anadan olub. Atası dövlət qulluqçusu idi. Ştutqartdakı məktəb illərində o, parlaq şagird kimi seçilməmişdi. 1778-ci ildə Tübingen Universitetində ilahiyyat təhsili almağa başladı.

Təhsilini bitirdikdən sonra Bern və Frankfurt şəhərlərində altı il müddətində ailə müəllimi kimi çalışdı. O vaxt Alman idealizmi Fixtə və Şellinq kimi iki nüfuzlu nümayəndəyə malik idi və alman intellektual dünyası parlaq dövrünü yaşayırdı. Məsələn, Hegel ilə eyni ildə musiqi dahisi Bethoven də doğulmuşdu. Şair və alim Höte, romantik şairlər Novalis, Şlegel qardaşları və romantizmin ən böyük simalarından Hölderlin də bu dövrdə yaşamışlar.

1801-ci ildə Hegel Yena Universitetində Fixtenin dəstəyi ilə müəllim vəzifəsinə təyin edildi. Burada ilk kitabı “Fixte və Şellinqin fəlsəfi sistemləri arasındakı fərqlər” adlı əsərini nəşr etdi. Həmin vaxt Şellinq də Yena Universitetində çalışırdı və Hegel ilə yaxın dostluq münasibətləri qurmuşdu. Şair Hölderlin də hərdən onlara qoşulub fəlsəfi müzakirələr aparırdı.

Hegel bu ilk əsərində Fixtenin “mən” və “mən olmayan”ın mütləq vahiddə birləşməsi fikrini qəbul etməyərək, Şellinqin baxışlarını daha uyğun hesab edirdi. Əslində bu əsərdə Şellinqin mövqeyini müdafiə etməyə çalışırdı. Həmin dövrdə həmçinin Şellinq ilə birlikdə “Tənqidi fəlsəfə jurnalı”nın nəşrini idarə edirdilər.

1807-ci ildə Hegel ən böyük və təsirli əsəri “Ruhun fenomenologiyası”nı (Phenomenologie des Geistes) nəşr etdi.

Beləcə, Fixte və Şellinqin yanında alman idealizminin müstəqil və özünəməxsus yerini yaratdı.

1807-ci ildə başlayan Yena müharibəsi səbəbindən universitet bağlandı. Hegel maddi çətinliklərini qarşılamaq üçün Nürnberqdə bir liseyin direktor vəzifəsini qəbul etdi.

1812-ci ildə böyük əsəri “Məntiq elmi”ni (Wissenschaft der Logik) yayımladı. Bu əsər 1816-cı ilə qədər bölmələr şəklində nəşr olundu. O dövrdə çoxsaylı universitetlərin təkliflərinə baxmayaraq, lisey direktorluğu vəzifəsini 1816-cı ilə qədər davam etdirdi və həmin il Heydelberq Universitetində işləməyə başladı.

Bu universitetdə bir il ərzində “Fəlsəfi elmlərin ensiklopediyası”nı nəşr etdi (1818). Bu əsərdə fəlsəfi sisteminin üç əsas hissəsi — “Məntiq elmi”, “Təbii fəlsəfə” və “Ruh fəlsəfəsi”ni qısa şəkildə izah etdi.

Estetika dərslərini ilk dəfə Heydelberqdə verdi. Eyni il Berlindəki Universitetə keçdi və ömrünün sonuna qədər burada çalışdı.

Hegel Berlində işlədiyi müddətdə təkcə Berlin deyil, bütün Almaniyada ən böyük filosof və bəlkə də rəsmi filosof kimi tanınırdı.

Yenada yaşadığı illərdə Şellinqin köməkçisi kimi görünsə də, 1820-ci illərdə Kantın yolu ilə inkişaf etdirilən alman idealizminin zirvəsi olaraq başqa heç bir filosofun söz haqqı olmadığı bir nüfuza sahib oldu. Şübhəsiz ki, o, bu şöhrətə layiq idi.

Nitq qabiliyyəti Şellinqdən üstün olmasa da, məntiqli düşüncədəki tutarlılığı və bütün bilik sahələrini dialektikanın çərçivəsində qiymətləndirmə bacarığı böyük heyranlıq doğururdu.

Onun əsərlərində, ümumiyyətlə, kainat və insanlıq tarixinin axını və mənası haqqında dərin proqnozlar sezilir.

Fəlsəfədə gizli, mistik intuisiyalara və duyğulara əsaslanmağı qətiyyən qəbul etmirdi. Onun fikrincə, fəlsəfədə forma və məzmunun birliyi olmalıdır; fəlsəfə ancaq aydın, dəqiq və əlaqəli konseptual sistem içində mövcud ola bilər. Həqiqət yalnız məntiqli yenidənqurma yolu ilə anlaşıla bilər.

Bir qoca ilə bir qarı vardı – Fazil İskəndərin hekayəsi “Baku Cinema Breeze” Beynəlxalq Film Festivalı keçiriləcək "Ayvazovskinin heykəlinin Xankəndidən götürülməsindən təlaşa düşənlər..." - Vereşaginin "Şuşa eskizləri"ni unutmasınlar...
Ən son xəbərləri və yenilikləri almaq üçün Icma.az saytını izləyin.
seeBaxış sayı:218
embedMənbə:https://kulis.az
archiveBu xəbər 27 Avqust 2025 16:05 mənbədən arxivləşdirilmişdir
0 Şərh
Daxil olun, şərh yazmaq üçün...
İlk cavab verən siz olun...
topGünün ən çox oxunanları
Hal-hazırda ən çox müzakirə olunan hadisələr

Xəzər dənizinin Azərbaycan sahillərinin dövlət idarəçiliyi

17 Noyabr 2026 23:52see343

Qışı sərt keçən rayonlarda qaz və işıq limitləri dəyişəcək? VACİB AÇIQLAMA

17 Noyabr 2026 13:59see330

® Vüqar Eyvazov “AmCham Azərbaycan”ın yeni yaradılmış Səhiyyə Komitəsinin sədri təyin edilib

18 Noyabr 2026 01:28see315

2027 ci ildən Bakıya köç daha da artacaq?

17 Noyabr 2026 23:20see308

Təcili yardım stansiyasının müdiri işçilərdən rüşvət alır? YENİLƏNİB

17 Noyabr 2026 14:53see285

Faiq Qarayev beynəlxalq turnirdə iştirak edəcək Azərbaycanın voleybol millisinin üzvləri ilə görüşüb FOTO

17 Noyabr 2026 14:52see272

Dişlər yaddaş kartımızdır?

17 Noyabr 2026 13:42see267

Diş əti qanaması hansı daxili xəstəliklərin əlamətidir?

17 Noyabr 2026 23:18see250

Yuxu ilə böyümə hormonu arasında yeni neyron əlaqəsi aşkar edilib

17 Noyabr 2026 12:44see238

İki zəhərli ilanı təyyarəyə keçirmək istədi

17 Noyabr 2026 23:17see231

Azerbaijan’s macro economy 2025 2026 and future prospects

17 Noyabr 2026 13:48see230

Bu hərəkətlər davam edərsə.. SEPAH generalı Bəhreyn hökümətini HƏDƏLƏDİ

18 Noyabr 2026 02:03see226

Braziliya millisindən darmadağın: Vinisius het trik etdi

18 Noyabr 2026 00:46see218

Söküntü başlamazdan əvvəl vətəndaşlar əmlaklarını qiymətləndirməlidir? Açıqlama

18 Noyabr 2026 14:55see214

45 min dollardan Walmart rəflərinə: Bir qadının qəhvə alternativi biznesi

17 Noyabr 2026 14:53see213

Bossların bossu” vəfat etdi Pablo Eskobarla əməkdaşlıq edib

18 Noyabr 2026 01:52see211

Polad Həşimovun anası xəstəxanadan evə buraxılıb TƏBİB

18 Noyabr 2026 01:24see211

Nənə tarladan 20 min qiyməti olan qızıl tapıb

18 Noyabr 2026 02:56see204

Səhiyyədə gizli qalan vergi problemi gündəmə gəldi

18 Noyabr 2026 12:19see202

Xankəndidə Zəfər Gününə həsr olunmuş mini futbol turnirinə yekun vurulub

19 Noyabr 2026 01:55see191
newsSon xəbərlər
Günün ən son və aktual hadisələri