“Qərbi Azərbaycan folkloru” seriyasından dördüncü kitab nəşr edilib

AMEA Folklor İnstitutu Elmi şurasının qərarı ilə “Qərbi Azərbaycan folkloru” seriyasının IV cildi çap edilib.

SİA-nın məlumatına görə, institutdan bildirilib ki, “Elm və təhsil” nəşriyyatında işıq üzü görən kitabdakı materiallar müxtəlif illərdə filologiya elmləri doktoru Hikmət Quliyev, filologiya elmləri doktoru Səfa Qarayev və fəlsəfə doktoru, dosent Ləman Vaqifqızı (Süleymanova) tərəfindən toplanıb. Kitabın tərtibçisi və ön sözün müəllifi filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Ləman Vaqifqızıdır (Süleymanova). Kitabın elmi redaktoru isə filologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Əziz Ələkbərlidir.

Bu kitabdakı materiallar Bakı və Naftalan şəhərlərində, Şəki və Goranboy rayonlarında və Türkiyə Cümhuriyyətinin İğdır bölgəsində məskunlaşmış Qərbi Azərbaycan sakinlərindən toplanıb. Toplu “Mifoloji mətnlər, əfsanə və rəvayətlər”, “İnanclar”, “Türkəçarələr və bitkilər haqqında məlumat”, “Yuxuyozmalar”, “Etnoqrafik mətnlər”, “Xatirələr”, “Nağıllar”, “Lətifələr”, “Bayatı, nanay və mahnılar”, “Ağılar”, “Atalar sözləri və deyimlər”, “Alqışlar”, “Oyun və tamaşalar”, “Adlar” bölmələrindən ibarətdir.

Kitabda toplanan materiallar zəngin Azərbaycan folklorunun əsas janrlarını əhatə etməklə yanaşı, bölgəyə məxsus yerli variantları, dil və üslub xüsusiyyətlərini, eləcə də spesifik folklor çalarlarını özündə birləşdirir. Topluda təqdim olunan 20-dən artıq nağıl nümunəsi — “Şahzadə Saleh”, “Qəşəmin nağılı”, “Atı üç qıçlı Göygöz Kosa”, “İlan oğlan Mirzəbəy və şah qızının nağılı” və digərləri — həm süjet və motiv baxımından, həm də söyləyicilərinin qoruduğu ənənəvi təhkiyə üslubu ilə diqqət çəkir. Həmin mətnlərin söyləyicilərinə nəzər yetirəndə onların əksəriyyətinin ötən əsrin əvvəllərində Göyçə və Dərələyəz mahalları, Zəngibasar, Qarakilsə və Basarkeçər rayonlarında doğulduğu məlum olur. Bu isə tədqiqatçılara əvvəlki dövrün folklor söyləyiciliyi ilə müasir dövrün folklor söyləyiciliyi arasındakı fərqləri görməyə imkan verəcək. Yerli koloritin canlı şəkildə əks olunduğu mətnlər, Azərbaycanın şifahi ənənəsinin qorunması və gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır.

Nəşrdə yer alan folklor nümunələri spesifik xüsusiyyətləri ilə də seçilir. Belə ki, indiyədək toplanmış mətnlərdə “ocağın küsüb yerini dəyişməsi” ilə bağlı təsvirə rast gəlinmədiyi halda, bu topluda Göyçə mahalının İnəkdağı kəndinin sakinin söylədiyi bir rəvayətdə bundan söhbət gedir. Yaxud ilin axır çərşənbəsində icra olunan fallarla bağlı indiyədək çoxsaylı faktlar qeydə alınsa da, topluya bu fallarla bağlı yeni nümunələr daxil edilib. İnanclar bölməsində verilmiş “Çatma qurmaq”, “Tac qurmaq”la bağlı mətnlər də (bir-birinin variantıdır) bu qəbildəndir. Kitabda oyunlarla yanaşı, tamaşalara da yer verilib. Söz oyunlarının isə yenilik olduğunu vurğulamalıyıq. Əslində bu, Azərbaycan folkloru üçün xarakterikdir. Sadəcə, indiyədək nəşr olunmuş toplularda bu tipli mətnlərlə ya qarşılaşmırıq, ya da çox az rastlaşırıq deyə bunu da yenilik hesab etmək olar. Söz oyunlarında əsas məqsəd qarşısındakını çaşdırmaq, bu vasitə ilə onun zəkasını yoxlamaq idi. Bu mətnlər dinləycilərə diqqəti toplamaq, onu yönəltmək, sürətli düşünmək, cəld qərar vermək və s. kimi vərdişlər də aşılayırdı.

Azərbaycanın müxtəlif bölgələrində maraqlı şəxs adlarına çox rast gəlinsə də, bunların toplanılması, araşdırılması diqqətdən kənarda qalmışdı. Halbuki şəxs adlarının sistemli şəkildə öyrənilməsi bir çox mətləblərdən xəbər verə bilər. Bunu nəzərə alaraq topluya daha çox Qərbi Azərbaycan əhalisi arasında yayğın olan şəxs adlarını da daxil etmək məqsədəuyğun hesab edilib.

“Qərbi Azərbaycan folkloru” seriyasının IV cildi kimi təqdim olunan bu kitab tarixi Azərbaycan torpaqlarının əzəli sakinlərinin – Qərbi azərbaycanlıların mənəvi dünyasının, tarixi yaddaşının və dil-üslub xüsusiyyətlərinin qorunub gələcək nəsillərə çatdırılması baxımından xüsusi əhəmiyyət kəsb edir.