Qəzza ilə bağlı yeni vəziyyət: Regionun xəritəsi belə dəyişəcək Türkiyə detalı

Oktyabrın 13-də Misirin Şarm əl-Şeyx şəhərində keçirilən Yaxın Şərq Sülh Sammitində Qəzza zolağı ilə bağlı atəşkəsin imzalanması ilin ən mühüm siyasi hadisələrindən biri kimi qiymətləndirilir.

Bununla belə, bir çox ekspert sözügedən sazişin davamlılığı və regionda sülhə töhfəsi baxımından elə də nikbin fikirlər səsləndirmir. Hətta İsrailin Qəzzada gec-tez yenidən əməliyyatlara başlayacağı iddia edilir.

Misirdə imzalanan saziş uzunömürlü sabitliyi təmin edəcəkmi? Yaxın Şərqdə sülhün əldə olunması bölgədaxili və ümumi geosiyasi proseslərə necə təsir göstərəcək?

Globalinfo.az-a danışan Yaxın Şərq üzrə ekspert Vüqar Zifəroğlu deyib ki, bölgədə sülhün bərqərar edilməsi bütün dünya üçün mühüm geosiyasi dönüş nöqtəsi ola bilər:

“Tərəflər arasında uzunmüddətli sabitlik təmin olunarsa, bu, ilk növbədə regionda təhlükəsizlik, iqtisadi inkişaf və diplomatik əməkdaşlıq baxımından yeni imkanlar yaradacaq. Müharibələrin və silahlı toqquşmaların dayandırılması Yaxın Şərqdə insan tələfatının, o cümlədən qaçqın axınlarının azalmasına, sosial sabitliyin bərpasına təkan verəcək.

Sülh şəraitinin formalaşması Yaxın Şərqin iqtisadi xəritəsini də dəyişə bilər. Region ölkələri arasında ticarət əlaqələrinin genişlənməsi, infrastruktur və enerji layihələrinin bərpası, yeni nəqliyyat marşrutlarının açılması bölgədə inteqrasiyanı gücləndirəcək. Qəzza zolağının və İordan çayının qərb sahilinin yenidən qurulması üçün beynəlxalq sərmayə və yardım axını başlayacaq ki, bu da bölgənin iqtisadi dirçəlişinə təkan verəcək. Belə bir şəraitdə Misir, İordaniya, Səudiyyə Ərəbistanı, Türkiyə kimi ölkələrin diplomatik və iqtisadi çəkisi də artacaq.”

Vüqar Zifəroğlu

Ekspert hesab edir ki, qlobal miqyasda Yaxın Şərqdə sülhün təmin olunması enerji bazarlarına sabitlik gətirəcək, neft və qaz qiymətlərində dalğalanmalar azalacaq, dəniz və quru nəqliyyat marşrutlarının təhlükəsizliyi artacaq:

“Bu, Avropa və Asiya regionlarının iqtisadiyyatına da müsbət təsir göstərəcək. Həmçinin, sülh prosesi beynəlxalq hüququn və çoxtərəfli diplomatiyanın gücləndiyini nümayiş etdirərək, digər münaqişə bölgələrində də dialoqa əsaslanan həll modellərinə nümunə ola bilər.

Misirdə Qəzza zolağında imzalanan atəşkəs sazişi bu istiqamətdə mühüm addım kimi qiymətləndirilir. Saziş tərəflər arasında düşmənçiliyin dayandırılması, humanitar yardımların çatdırılması və danışıqların davam etdirilməsi üçün əsas mexanizm rolunu oynayır. Lakin sazişin uzunömürlülüyü bir sıra amillərdən asılı olacaq. Əgər tərəflər siyasi iradə göstərər, beynəlxalq vasitəçilər monitorinq mexanizmlərini gücləndirər və razılaşmanın icrasını təmin edərlərsə, bu saziş dayanıqlı sülhə çevrilə bilər.

Bununla belə, etimadsızlıq, daxili siyasi təzyiqlər və bəzi qrupların müqavimətinin sazişin davamlılığını çətinləşdirməsi mümkündür. Qəzzanın idarəçiliyi, silahlı qüvvələrin statusu və yenidənqurma prosesi hələ də açıq qalan məsələlərdəndir. Bu baxımdan, sazişin uğuru həm regional dövlətlərin, həm də beynəlxalq təşkilatların birgə səylərindən asılı olacaq. Əgər tərəflər bu fürsəti dəyərləndirə bilsələr, Yaxın Şərqdə real sülhün əsası qoyula və bu proses dünyanın hazırkı siyasi düzəninə sabitlik və yeni diplomatik dinamika gətirə bilər”.

Turan Rzayev
Globalinfo.az