Qidaların üzərindəki E” kodlar orqanizmi məhv edir?

Marketlərdə satılan bir çox qida məhsulunun üzərində “E” kodları, “aroma”, “stabilizator”, “rəngləndirici”, “konservant” və digər əlavələrin adlarına rast gəlinir.

Qeyd edək ki, qida əlavələrinin “E” hərfi ilə işarələnməsi bütün qida məhsulları paketlərində 1996-cı ildən tətbiq olunur. Bu işarələrin nə demək olduğu isə əksər istehlakçılar üçün tam aydın deyil.

Bəzi hallarda bu maddələr məhsulun dadını, görünüşünü və saxlanma müddətini qorumaq üçün istifadə olunur, lakin onların hamısının eyni dərəcədə təhlükəsiz olduğu da söylənilə bilməz.

Bəs qida məhsullarının etiketindəki “E” kodları düzgün oxumaq, eləcə də nəyə diqqət yetirmək istehlakçı üçün vacibdir?

Mövzu ilə bağlı danışan qida eksperti Fərid Səfərov “Cebheinfo.az”-a bildirib ki, qida məhsullarının etiketində “E” kodları, “aroma”, “stabilizator”, “emulqator”, “konservant”, “rəngləndirici” və digər ifadələrin qeyd olunması həmin məhsulun tərkibində müəyyən qida əlavələrinin istifadə edildiyini göstərir:

“Qida məhsullarının etiketindəki “E” kodunun olması avtomatik olaraq həmin maddənin zərərli olduğu anlamına gəlmir. “E kodları qida əlavələrinin identifikasiya nömrələridir və təsdiqlənmiş əlavələr müəyyən texnoloji məqsədlərlə, müəyyən edilmiş şərtlər və miqdarlarda istifadə olunur.

Məsələn, qida məhsullarının tərkibinə “E 200 - 299” - konservantları əlavə olunur. Məhz bu konservantlar məhsulun mikrobioloji xarab olmasının qarşısını almaq və saxlanma müddətini uzatmaq üçün istifadə edilir.

Qida məhsullarına, eyni zamanda bu qrupa uyğun (sorbin turşusu) “E 200”, (natrium sorbat) “E 201”, (kalium sorbat) “E 202”, (benzo turşusu) “E 210”, (natrium benzoat) “E 211” kimi əlavələr də qatılır.

Eləcə də qida məhsulların tərkibindəki “E 300”, “E 306” və “E 309” antioksidantlar isə yağların və digər komponentlərin oksidləşməsini ləngidir, məhsulun dad, qoxu və keyfiyyətinin daha uzun müddət qorunmasına kömək edir.

Bununla yanaşı qida məhsullarının etiketində olan bu - “E 100 - 199” kodu isə qırmızı və sarı boya maddələridir. Rəngləndiricilər məhsulun rəngini yaratmaq, bərpa etmək və ya daha cəlbedici görünüş vermək məqsədilə istifadə olunur.

Hazırda qida məhsullarının etiketində - (kurkumin) “E 100”, (riboflavin) “E 101”, karmin “E 120”, bəzi sintetik rəngləndiricilərdən isə “E 102”, “E 110” və “E 129” kimi yazılı kodlara da rast gəlinir.

Bildirm ki, burada xüsusilə həssas (allergik xəstəliklər) insanlarda müəyyən rəngləndiricilərə qarşı fərdi reaksiyaların mümkün olduğunu nəzərə almaq lazımdır”.

Onun sözlərinə görə, “E” kodlarına daxil olan digər “E 322 (lesitin), “E 471” (yağ turşularının mono və diqliseridləri) kimi emulqator qida əlavələri normal şəraitdə bir-biri ilə yaxşı qarışmayan komponentlərin, yəni yağ və suyun daha sabit qarışıq yaratmasına kömək edir:

“Emulqatorlar xüsusilə şokolad, marqarin, mayonez, krem, çörək, bulka və digər emal olunmuş məhsullarda istifadə oluna bilər.

“E 407” (karagenan) stabilizator (tənzimləyici) və “E 415” (ksantan saqqızı) qatılaşdırıcısı isə məhsulun strukturunu və konsistensiyasını qoruyur, fazaların ayrılmasının qarşısını almağa kömək edir.

Məhz qatılaşdırıcılar məhsulun özlülüyünü və konsistensiyasını artırmaq üçün istifadə olunur. Bura həmçinin, “E 400”, “E 406” (agar), “E 410” (keçiboynuzu saqqızı), “E 412” (quar saqqızı), “E 415” ksantan saqqızı və “E 499” kimi qatqılar da daxil edilə bilər.

“E 330” (limon turşusu), “E 331” (natrium sitratlar), “E 338” “fosfor turşusu” kimi turşuluq tənzimləyicilər isə məhsulun dadını, pH səviyyəsini və bəzi hallarda mikrobioloji sabitliyini tənzimləmək üçün istifadə edilir.

Eyni zamanda, “E 600 - 699” dad gücləndiriciləri isə məhsulun öz dad və ətir xüsusiyyətlərini daha qabarıq hiss etdirmək üçün istifadə edilir.
“E 950” (asesulfam-K), “E 951” (aspartam), “E 954” (saxarin), “E 955” “sukraloza” kimi şirinləşdirici maddələr şəkərin əvəzinə və ya onun miqdarını azaltmaq məqsədilə istifadə edilə bilər. 

Xüsusilə aspartam (qida və içkilərdə şəkər əvəzedicisi kimi istifadə olunan süni şirinləşdiricidir) üçün fenilketonuriyası (PKU olaraq da bilinən fenilketonuriya, bədəndə fenilalanin kimi tanınan amin turşusunun yığılması ilə nəticələnən nadir irsi xəstəlikdir) olan şəxslər baxımından xüsusi xəbərdarlıq vacibdir.

Buna görə müəyyən xəstəliyi və ya fərdi həssaslığı olan şəxslər etiket məlumatlarını daha diqqətlə oxumalıdırlar”.

O bildirib ki, burada vacib məqam odur ki, “E” kodlarını bütövlükdə “zərərli maddələr siyahısı” kimi təqdim etmək elmi baxımdan düzgün deyil: 

“Məsələn, “E 300” askorbin turşusu, yəni C vitamini, “E 322” (lesitin) kimi maddələr də qida əlavəsi kimi istifadə olunduqda “E” kodu ilə göstərilə bilər.
Eyni zamanda, bəzi əlavələr müəyyən həssas insanlarda arzuolunmaz reaksiyalara səbəb ola bilər və onların təhlükəsizliyi istifadə miqdarı, qəbul tezliyi və fərdi xüsusiyyətlər nəzərə alınmaqla qiymətləndirilməlidir.

İstehlakçı məhsul alarkən yalnız “E” koduna fokuslanmamalıdır. İlk növbədə məhsulun tərkib siyahısına, şəkər, duz və doymuş yağların miqdarına, enerji vəqida dəyərinə, son istifadə tarixinə və saxlanma şərtlərinə diqqət yetirmək lazımdır.

Tərkib siyahısında çoxsaylı əlavələrin olması məhsulun yüksək dərəcədə emal olunmuş ola biləcəyini göstərə bilər. Lakin bu faktın özü həmin məhsulun avtomatik olaraq təhlükəli olduğunu sübut etmir.

Xüsusilə uşaqlar üçün məhsul seçərkən daha sadə tərkibli, yüksək miqdarda əlavə şəkər və duz ehtiva etməyən məhsullara üstünlük vermək məqsədəuyğundur.

Astma və allergiya tənəffüs yollarının xroniki iltihabi xəstəlikləri, yəni müəyyən maddələrə qarşı həssaslığı olan şəxslər isə konkret əlavələrin adlarını və “E” kodlarını bilməli və etiketdə həmin maddələrin olub-olmadığını yoxlamalıdırlar.

Yəni istehlakçı üçün əsas prinsip “E kodu gördüm – deməli zərərlidir” yox, “Bu maddə nədir, hansı məqsədlə istifadə olunub, hansı miqdardadır və mən bu məhsulu nə qədər tez-tez qəbul edirəm?” suallarını verməkdir”.

Mütəxəssis qeyd edib ki, sağlam qidalanma baxımından əsas diqqət isə ümumi rasionun keyfiyyətinə və yüksək dərəcədə emal olunmuş məhsulların həddindən artıq və müntəzəm istehlak edilməməsinə yönəldilməlidir.

Aişə
“Cebheinfo.az”

Açar sözlər: qida Fərid Səfərov

Problemlərinizi bizə yazın, şahidi olduğunuz hadisələri çəkib göndərin