Qlobal istiləşmə: Görülən tədbirlər dünyanın gələcəyini xilas edə bilər

Qlobal istiləşmə müasir dövrün ən mühüm ekoloji problemlərindən biri hesab olunur. Bu termin Yer kürəsinin orta temperaturunun uzunmüddətli artımını ifadə edir. Alimlərin araşdırmaları göstərir ki, son yüzillikdə müşahidə olunan istiləşmənin əsas səbəbi insan faktorudur. Sənaye müəssisələrinin fəaliyyəti, nəqliyyat vasitələrinin çoxalması, fosil yanacaqların yandırılması və meşələrin qırılması atmosferdə istixana qazlarının miqdarını artıraraq planetin iqlim sisteminə ciddi təsir göstərir.

Mütəxəssislərin məlumatlarına görə, XIX əsrin sonlarından etibarən Yer kürəsinin orta temperaturu təxminən 1,1 dərəcə Selsi artmışdır. İlk baxışdan bu rəqəm kiçik görünsə də, qlobal miqyasda çox böyük dəyişikliklərə səbəb olur. Temperaturun artması nəticəsində buzlaqlar sürətlə əriyir, dəniz səviyyəsi yüksəlir və ekstremal hava hadisələrinin sayı artır.Qrenlandiya və Antarktida buz örtüklərində müşahidə olunan ərimə prosesi son onilliklərdə daha da sürətlənmişdir. Bunun nəticəsində dünya okeanlarının səviyyəsi yüksəlir. Alimlər xəbərdarlıq edirlər ki, dəniz səviyyəsinin qalxması sahilyanı şəhərlər və adalar üçün ciddi təhlükə yaradır. Milyonlarla insan gələcəkdə yaşayış yerlərini tərk etmək məcburiyyətində qala bilər.

Dünyanın bir çox ölkəsində daha güclü istilik dalğaları, quraqlıqlar, meşə yanğınları, daşqınlar və fırtınalar qeydə alınır. Son illərdə Avropa, Asiya və Şimali Amerikada rekord temperatur göstəricilərinin qeydə alınması alimlərin narahatlığını artırmışdır. Həddindən artıq istilər insan sağlamlığına mənfi təsir göstərir, xüsusilə yaşlı insanlar, uşaqlar və xroniki xəstəliklərdən əziyyət çəkən şəxslər üçün təhlükəli risklər yaradır.

Kənd təsərrüfatı da qlobal istiləşmənin təsirlərindən ciddi şəkildə zərər görür. Yağıntı rejiminin dəyişməsi, quraqlığın artması və torpaqların deqradasiyası məhsuldarlığın azalmasına səbəb olur. Bu isə ərzaq təhlükəsizliyi üçün mühüm təhdid hesab edilir. Birləşmiş Millətlər Təşkilatının ekspertləri hesab edirlər ki, iqlim dəyişiklikləri ilə mübarizə aparılmasa, gələcəkdə dünyanın bir çox bölgəsində ərzaq çatışmazlığı yarana bilər.

Biomüxtəlifliyin azalması qlobal istiləşmənin ən ciddi nəticələrindən biridir. İqlim şəraitinin dəyişməsi nəticəsində bəzi heyvan və bitki növləri yeni mühitə uyğunlaşa bilmir. Nəticədə onların sayı azalır və ya tamamilə məhv olmaq təhlükəsi yaranır. Bu isə ekosistemlərin tarazlığını pozur və təbii mühitin davamlılığına mənfi təsir göstərir.

Azərbaycan da qlobal iqlim dəyişikliklərinin təsirindən kənarda qalmır. Son illərdə ölkədə isti günlərin sayı artmış, bəzi bölgələrdə quraqlıq halları müşahidə edilmişdir. Su ehtiyatlarının qorunması, yaşıllıqların artırılması və ətraf mühitin mühafizəsi ölkəmiz üçün də mühüm vəzifələrdən biridir.

Həmçinin Azərbaycanda COP 29 (BMT-nin İqlim Dəyişmələri konfransı keçirilən zaman qlobal istiləşmə əsas mövzulardan biri idi.Əsas məqsəd qlobal temperatur artımını 1,5 dərəcə C həddində məhdudlaşdırmaq , istixana qazı emissyalarını azaltmaq və iqlim maliyyəsini təmin etməkdir. Həmçinin COP 29 zamanı qlobal  istiləşmənin  təsirlərindən də bəhs edilib.

Qlobal istiləşmə ilə mübarizə məqsədilə dünya ölkələri indiyədək  müxtəlif beynəlxalq sazişlər imzalayıblar. Bu istiqamətdə ən mühüm sənədlərdən biri Paris İqlim Sazişidir. Sazişin əsas məqsədi qlobal temperatur artımını sənaye inqilabından əvvəlki dövrlə müqayisədə 2 dərəcədən aşağı səviyyədə saxlamaq və mümkün qədər 1,5 dərəcə ilə məhdudlaşdırmaqdır. Bunun üçün ölkələr karbon emissiyalarını azaltmaq, bərpa olunan enerji mənbələrinin istifadəsini genişləndirmək və enerji səmərəliliyini artırmaq istiqamətində fəaliyyət göstərirlər.

Mütəxəssislər hesab edirlər ki, qlobal istiləşmənin qarşısını almaq üçün yalnız dövlətlərin deyil, hər bir vətəndaşın da üzərinə məsuliyyət düşür. Enerjiyə qənaət etmək, ictimai nəqliyyatdan istifadəni artırmaq, tullantıları azaltmaq, ağac əkmək və təbii ehtiyatlardan səmərəli istifadə etmək hər bir insanın verə biləcəyi töhfələrdəndir.

Xanım Dostaliyeva,

Bakı Dövlət Universitetinin tələbəsi